MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Introductie
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Bij de traditionele vormen van geneeskunde ligt de nadruk op de beoordeling van symptomen en op de diagnose en behandeling van de ziekte die de symptomen veroorzaakt. Preventieve geneeskunde daarentegen richt zich op voorkoming van ziekten en diagnose van ziekten in een vroeg stadium, wanneer er vaak nog geen symptomen zijn en de kans op herstel het grootst is. Dit medisch specialisme richt zich op bevordering van de gezondheid en verkleining van gezondheidsrisico's, door middel van specifieke maatregelen om ziekte, invaliditeit en voortijdig overlijden tegen te gaan.

Preventieve geneeskunde is in sterke mate afhankelijk van het risicoprofiel: het risico om een bepaalde ziekte te krijgen op basis van factoren als leeftijd, geslacht, ziekten in de familie, levensstijl en fysieke en sociale omgeving. Mensen die zich bewust zijn van de risico's op basis van hun risicoprofiel kunnen maatregelen nemen om deze risico's te verkleinen.

Ieder mens heeft te maken met de factor toeval, zowel in positief als negatief opzicht. Een slechte gezondheid kan het gevolg zijn van letsel of een andere ongelukkige toevalstreffer. De genetische aanleg en eventuele familieziekten zijn voorspellende factoren die niet te beïnvloeden zijn, maar desondanks waardevolle aanwijzingen kunnen opleveren omtrent het risico om bepaalde ziekten te krijgen. Iemand met diabetes in de familie heeft een groter risico dan anderen om diabetes te krijgen. Periodieke meting van de bloedglucosespiegel is dan aan te raden. Aanvullende voorlichting helpt het ontstaan van diabetes te voorkomen. Iemand bij wie endeldarmkanker in de familie voorkomt of een ziekte die de kans hierop vergroot, zoals colitis ulcerosa, wordt aangeraden zich periodiek te laten controleren door middel van sigmoïdoscopie of coloscopie. (zie Tumoren van het spijsverteringsstelsel: Diagnose)

Een vrouw bij wie borstkanker in de familie voorkomt, krijgt het advies om al op relatief jonge leeftijd ter controle mammografie (röntgenfoto van de borst) te laten verrichten.

Bij de vastlegging van het risicoprofiel wordt ook de levensstijl in aanmerking genomen. Stressbestendigheid is bijvoorbeeld een belangrijke factor, want minder stress draagt bij tot een lagere bloeddruk, wat weer het risico van een hersen- of hartinfarct vermindert. Sigaretten roken en onvoldoende lichaamsbeweging kunnen het risico van tal van dodelijke ziekten sterk verhogen. Het is duidelijk dat deze factoren te beïnvloeden zijn. Iemand die rookt of een zittend bestaan leidt, zeker als er hartaandoeningen in de familie voorkomen, kan extra informatie krijgen over de gevaren van roken of het positieve effect van lichaamsbeweging. Iemand die grote hoeveelheden vet voedsel nuttigt, kan een verhoogd risico van ‘aderverkalking' (atherosclerose (zie Atherosclerose)) hebben en kan gebaat zijn bij voedingsadviezen en regelmatige controle van de cholesterolspiegel in het bloed. (zie Vetstofwisselingsstoornissen: Erfelijke hyperlipoproteïnemie)

De sociale en fysieke omgeving (bijvoorbeeld slechte huisvesting, loodhoudende verf in huis, een gevaarlijke werkomgeving) hebben eveneens invloed op de gezondheid. Ook deze factoren worden meegenomen bij de bepaling van het risicoprofiel. Iemand die bijvoorbeeld met asbest werkt, heeft een verhoogd risico van kanker. De behandelaar kan dan voorstellen om periodiek thoraxfoto's te laten maken en zal de persoon in kwestie met klem aanraden om niet te roken. Adviezen kunnen ook betrekking hebben op beschermende maatregelen op het werk, zoals het gebruik van een masker met luchtfilter. Een ander voorbeeld betreft mensen die langdurig dezelfde bewegingen herhalen met gestrekte pols, bijvoorbeeld aan een lopende band of bij het werken met een toetsenbord. Dergelijke werkzaamheden vergroten de kans op het carpaletunnelsyndroom of andere aandoeningen (van zenuwen, pezen en banden) die in verband worden gebracht met langdurig gebruik van bepaalde lichaamsdelen. De behandelaar kan aanraden vaker pauze te nemen tijdens de activiteit die het probleem veroorzaakt, en het meubilair en de apparatuur op de werkplek zodanig aan te passen dat de lichamelijke belasting van de aangedane delen van het lichaam wordt verminderd.

illustrative-material.table-short 1

BEOORDELING GEZONDHEIDSRISICO'S

categorie

voorbeelden van risicofactoren

genetisch

familiaire aanleg voor specifieke aandoeningen, zoals hartaandoeningen, dikkedarmkanker, borstkanker, baarmoederhalskanker, diabetes, psychische aandoeningen, middelenmisbruik

ras en geslacht

blanke mannen: verhoogd risico van hartinfarct; negroïde mannen: verhoogd risico van hoge bloeddruk

gewicht

vetzucht (gewicht meer dan 20% boven ideaal lichaamsgewicht voor lengte en bouw)

voeding

inname van slecht uitgebalanceerd, ongezond voedsel

lichamelijke activiteiten

zittende levensstijl (aanzienlijk minder lichaamsbeweging dan de aanbevolen drie keer per week, 20-30 minuten per keer)

tabaksgebruik

roken van sigaretten, sigaren of pijp, of pruimen van tabak

stress

stressvolle situaties als een nieuwe baan, problemen op het werk, overlijden van een naaste, onvoldoende nachtrust, aanstaand huwelijk of echtscheiding

geestelijke gezondheid

depressie, snelle of zeer regelmatige stemmingswisselingen, zelfmoordgedachten, slaapproblemen, alcohol- of middelenmisbruik

sociale omgeving

riskant seksueel gedrag (meerdere partners, geen condoom gebruiken); problemen in omgang met anderen

fysieke omgeving

onvoldoende zorg voor een veilige omgeving, waaronder valt: achter slot en grendel bewaren van vuurwapens, gebruik van valhelmen en veiligheidsgordels, werkende rookdetectors en brandblussers in huis, regelmatige reiniging en inspectie van verwarmingssystemen, open haarden en rookkanalen. Voor kinderen: veilige kinderzitjes, fietshelmen, nachtkleding met vlamvertraging, raam- en kinderstoelbeveiliging; controle en, indien mogelijk, verwijdering van loodhoudende verf, veilige opslag van geneesmiddelen en giftige stoffen. Voor ouderen: bescherming tegen vallen, brand en andere oorzaken van lichamelijk letsel.

vaccinaties

niet bekend zijn met actuele informatie over vaccinaties die voor een specifieke leeftijdsgroep gelden

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Componenten van preventie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer