MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Het belang van preventie

Preventieve geneeskunde kan de algehele gezondheidstoestand verbeteren en biedt kansen om de kosten van de gezondheidszorg terug te dringen. Een van de opvallendste successen van de preventieve geneeskunde betreft de ontwikkeling en wijdverbreide toepassing van vaccins. Infectieziekten als difterie, kinkhoest, tetanus, bof, mazelen, rodehond en polio zijn met meer dan 99% afgenomen in vergelijking met de hoogst gemeten incidentie, dankzij de beschikbaarheid van effectieve en veilige vaccins en de brede toepassing ervan. Bovendien leveren vaccinaties voor elke uitgegeven euro een besparing van circa 14 euro op.

Preventieve geneeskunde omvat bovendien de bevolkingsonderzoeken die tot een aanzienlijke daling van het aantal sterfgevallen als gevolg van diverse aandoeningen hebben geleid. Een voorbeeld is baarmoederhalskanker, die per jaar bij ongeveer 700 vrouwen in Nederland wordt aangetroffen. De laatste jaren is de incidentie van baarmoederhalskanker ongeveer 50% teruggelopen. Dit is deels te danken aan het bevolkingsonderzoek, dat sinds 1996 op systematische basis plaatsvindt. Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar krijgen om de 5 jaar een oproep om bij hun huisarts een uitstrijkje te laten maken. (zie Symptomen en diagnose van gynaecologische aandoeningen: Gynaecologisch onderzoek)

Minder succesvol waren de pogingen vanuit de gezondheidszorg om mensen te stimuleren een gezondere levensstijl te kiezen. De drie belangrijkste doodsoorzaken in de Verenigde Staten, namelijk hartaandoeningen, kanker en cerebrovasculair accident (CVA, ‘beroerte'), zijn in verband gebracht met een ongezonde levensstijl, vooral roken, voedsel eten dat veel vet en cholesterol bevat en te weinig lichaamsbeweging. Het zo veel mogelijk achterwege laten van risicogedrag verkleint de kans op hartaandoeningen, kanker of een CVA. Artsen, verpleegkundigen en andere werkers in de gezondheidszorg hebben echter een betrekkelijk geringe invloed op de keuze van mensen voor of tegen dit risicogedrag. Een arts of een andere behandelaar kan uitleggen waarin het gevaar schuilt en kan gezond gedrag aanmoedigen, maar ieder mens moet zelf de stappen zetten om zijn of haar levensstijl te veranderen.

Preventie kan wezenlijke voordelen bieden, maar brengt ook risico's met zich mee. Zelfs een onderzoek als sigmoïdoscopie kan al (hoewel zelden) een complicatie veroorzaken, zoals een darmperforatie. De indirecte risico's vinden hun oorsprong in factoren als angst en de financiële consequenties als een uitslag onterecht aangeeft dat er sprake kan zijn van een bepaalde aandoening en aanvullend onderzoek nodig is. Soms brengt screening

afwijkingen aan het licht die niet kunnen of hoeven te worden behandeld. In dergelijke gevallen kan deze kennis angstgevoelens veroorzaken zonder dat er gezondheidswinst is. Er wordt dan ook gestreefd naar een adequaat preventieaanbod, waarbij de nadruk ligt op het selecteren van de bevolkingsgroep die daarvan waarschijnlijk het meest zal profiteren.

illustrative-material.table-short 2

STRATEGIEËN TER VOORKOMING VAN BELANGRIJKE GEZONDHEIDSPROBLEMEN

gezondheidsprobleem

preventieve maatregelen

hartziekte

normale cholesterolwaarden handhaven door de juiste voeding, lichaamsbeweging en geneesmiddelen (indien nodig); normale bloeddruk handhaven door de juiste voeding, lichaamsbeweging, stressvermindering en geneesmiddelen (indien nodig); uitgebalanceerde, vezelrijke, vet- en cholesterolarme voeding; niet roken

kanker

niet roken (longkanker), uitgebalanceerde, vezelrijke, vet- en cholesterolarme voeding (borstkanker, dikkedarm- en endeldarmkanker); regelmatig zelfonderzoek van de zaadballen (mannen van 12 tot en met ongeveer 40 jaar); overmatige blootstelling aan de zon vermijden en zonnebrandmiddelen met een hoge beschermingsfactor gebruiken (huidkanker); letten op veranderingen en bloedende afwijkingen van de huid, eventueel moeilijk zichtbare plekken laten controleren (bijvoorbeeld door een partner), zoals de rug, achter de oren of de achterkant van de oren (huidkanker); alert zijn op abnormale bloedingen of bloedingen uit het rectum (dikkedarm- of endeldarmkanker)*

CVA (cerebrovasculaire aandoening, ‘beroerte')

niet roken; normale bloeddruk handhaven door de juiste voeding, lichaamsbeweging, stressvermindering en geneesmiddelen (indien nodig); normale cholesterolwaarden handhaven door de juiste voeding, lichaamsbeweging en geneesmiddelen (indien nodig); stress en vermoeidheid vermijden

COPD (chronic obstructive pulmonary disease)

niet roken; blootstelling aan toxische stoffen vermijden (met name in industriële omgevingen)

verwondingen

veiligheidsgordel dragen in motorvoertuigen (kinderen mogen niet op de voorbank en dienen in een speciaal kinderstoeltje te zitten); valhelm dragen op fiets, brommer of motor; beschermers dragen tijdens het skaten; vuurwapens veilig opbergen; geneesmiddelen en toxische stoffen buiten bereik van kinderen houden, controleren of rookdetector goed werkt; nooit alleen gaan zwemmen; methoden leren voor cardiopulmonale resuscitatie (CPR) en andere methoden om afsluiting van de luchtwegen te verhelpen, zoals de Heimlich-manoeuvre; losse kleedjes weghalen of vastzetten; voor voldoende verlichting zorgen; stangen/handgrepen plaatsen om vallen te voorkomen; medicijnvoorraad controleren op overbodige medicijnen en laagste nog effectieve dosis voor andere medicijnen gebruiken; aan lichaamsbeweging doen; minder of geen alcohol gebruiken

diabetes

regelmatig lichaamsbeweging nemen; zwaarlijvigheid voorkomen; gewicht op gezette tijden controleren en proberen het ideale lichaamsgewicht vast te houden; de bloedglucosespiegels op het juiste niveau houden door controle en voorlichting

griep

jaarlijkse griepvaccinatie (alleen voor risicogroepen en mensen boven 65 jaar)

verlies van tanden en kiezen

regelmatig tanden poetsen en flossen, niet te veel snoepen, regelmatig bezoek aan een tandarts

seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's)

gebruik van condooms en veilig seksueel gedrag

leverziekte

matig alcoholgebruik; vaccinatie tegen hepatitis B bij verhoogd risico

stress

alert blijven op geestelijke gezondheid, zoals abnormale prikkelbaarheid, angstgevoelens, depressiesymptomen, zelfmoord- of geweldsgedachten, overmatig alcohol- of middelengebruik

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Componenten van preventie

Volgende: Knelpunten bij preventie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer