MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Schriftelijke wilsverklaring

Iemand kan in een wilsverklaring zijn wensen neerleggen over de zorg die hij wel of niet wenst te krijgen in een toekomstige situatie waarin hij niet meer bij machte is daarover zelf te beslissen. Het gaat om dan om een schriftelijke verklaring, gedateerd en ondertekend. In zo'n verklaring kan staan dat men in bepaalde omstandigheden een bepaald behandeling of ingreep weigert (de zogenaamde ‘negatieve' wilsverklaring), maar men kan ook in een zo goed mogelijk omschreven situatie om een bepaald handelen verzoeken (‘positieve' wilsverklaring). Een voorbeeld van dat laatste is een euthanasieverklaring (zie Juridische positie van de patiënt: Euthanasie en euthanasieverklaring). Ten slotte kan men in een wilsverklaring een vertrouwd persoon aanwijzen als vertegenwoordiger. Deze vertegenwoordiger kan dan belangen behartigen en rechten uitoefenen op een moment waarop de patiënt zelf daartoe niet meer in staat is.

De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) geeft een wettelijke status aan een door een wilsbekwame patiënt (van 16 jaar of ouder) opgestelde schriftelijke wilsverklaring. Het gaat daarbij om een verklaring waarin deze in toekomstige omstandigheden een bepaalde behandeling weigert (negatieve wilsverklaring). Zo'n verklaring krijgt uiteraard alleen betekenis als de patiënt zijn wil niet meer kan bepalen. De wilsverklaring waarin de patiënt verdere behandeling in bepaalde omstandigheden weigert, moet worden onderscheiden van de euthanasieverklaring, die een ander karakter heeft. Het recht om behandeling te weigeren heeft de patiënt altijd; om euthanasie kan hij alleen verzoeken.

Ook al gaat het om een weigering van behandeling, de hulpverlener mag van de verklaring afwijken als hij daarvoor bijzondere redenen heeft, bijvoorbeeld wanneer een nieuwe therapie beschikbaar is gekomen waarvan de patiënt niet kon weten. De arts zal zijn beslissing om de verklaring niet te volgen echter wel moeten kunnen verantwoorden. Hij kan worden aangesproken op zijn beslissing de verklaring naast zich neer te leggen, bijvoorbeeld door de naasten of door een door de patiënt aangewezen vertegenwoordiger. Die kunnen eventueel ook een klacht indienen of in het uiterste geval in een kort geding eisen dat de arts zich aan de verklaring houdt.

De wilsverklaring is niet aan bepaalde vormvereisten verbonden; het hoeft dus niet een notariële akte te zijn. Als men een verklaring opstelt, is het wel verstandig kopieën aan partner of naaste familie en ook aan de behandelend arts te geven. Zolang hij daartoe in staat is, kan de patiënt een verklaring uiteraard altijd intrekken of wijzigen.

Een veel voorkomend voorbeeld van een negatieve wilsverklaring is de zogeheten ‘niet-reanimeerverklaring', waarin de patiënt aangeeft bij een toekomstige plotseling optredende hart- of ademstilstand niet meer te willen worden gereanimeerd. Voor deze verklaring geldt wat ook voor andere wilsverklaringen geldt: als de patiënt zich van te voren duidelijk heeft uitgesproken, kan dit arts en naasten helpen tot goede beslissingen te komen in de vaak moeilijke situaties die zich in het bijzonder bij ernstige ziekte en/of aan het einde van het leven kunnen voordoen.

Een niet-reanimeerverklaring wordt in het dossier opgenomen. Daarbij wordt (bijvoorbeeld in een ziekenhuis) ook voor andere daar dienstdoende hulpverleners kenbaar gemaakt dat zij in het voorkomende geval van reanimatie moeten afzien. Ontbreekt een dergelijke verklaring, terwijl er gelet op de medische toestand van de patiënt wel aanleiding is te anticiperen op een plotselinge hart- of ademstilstand en tegelijk reden is om aan de zin van reanimatie te twijfelen, dan zullen (als de patiënt wilsonbekwaam is) de betrokken hulpverleners in overleg met de naasten/vertegenwoordiger van de patiënt moeten nagaan of een niet-reanimeerbesluit in het beste belang van de patiënt is.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Recht op informatie

Volgende: Toestemming

Illustraties
Tabellen
Disclaimer