MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Interacties van geneesmiddelen

Interacties van geneesmiddelen zijn veranderingen in de effecten van een geneesmiddel door gelijktijdige inname van een ander geneesmiddel.De meeste interacties tussen geneesmiddelen doen zich voor bij op recept verkrijgbare geneesmiddelen, maar ook wel bij vrij verkrijgbare geneesmiddelen (zelfzorgmiddelen (zie Zelfzorgmiddelen)) en dan het meest bij acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
, zuurremmende middelen en neusdruppels. Hoewel veel mensen alcohol niet als een geneesmiddel beschouwen, beïnvloedt alcohol de lichaamsprocessen en reageert de stof met een groot aantal geneesmiddelen. Vragen over mogelijke interacties met geneesmiddelen en alcohol kunnen door artsen en apothekers worden beantwoord.

Hoewel de effecten van gelijktijdig ingenomen geneesmiddelen soms gunstig zijn, zijn ze vaker ongewenst en schadelijk. Bij interacties tussen geneesmiddelen kan het gaan om verdubbeling van effecten, tegengestelde (antagonistische) effecten en veranderingen in wat het lichaam met één of beide geneesmiddelen doet.

illustrative-material.table-short 1

ZO VERMINDERT U HET RISICO VAN INTERACTIES TUSSEN GENEESMIDDELEN
Raadpleeg altijd de huisarts voor u een nieuw geneesmiddel gebruikt, ook voor zelfzorgmiddelen en voedingssupplementen, zoals geneeskrachtige kruiden.Houd een lijst bij van alle geneesmiddelen die u gebruikt en bespreek deze lijst geregeld met uw arts of apotheker.Houd een lijst bij van uw aandoeningen en bespreek deze lijst geregeld met uw arts.Kies een apotheek die een uitgebreide service biedt (waaronder de controle op mogelijke interacties) en die voor iedere patiënt een compleet geneesmiddelenprofiel bijhoudt. Haal alle geneesmiddelen bij deze apotheek. Lees de patiëntenbijsluiter. Deze vermeldt het doel, de werking, de mogelijke bijwerkingen van de voorgeschreven geneesmiddelen en informatie over hoe en op welk tijdstip de middelen moeten worden ingenomen en of ze tegelijk met andere geneesmiddelen kunnen worden ingenomen.Bespreek met uw arts of apotheker het gebruik van zelfzorgmiddelen, de eventuele aandoeningen die u hebt en eventuele voorgeschreven geneesmiddelen die u gebruikt.Gebruik geneesmiddelen volgens de instructies.Meld symptomen die mogelijk te maken hebben met het gebruik van een combinatie van geneesmiddelen aan uw arts of apotheker.Als u meer dan één arts bezoekt, zorg dan dat iedere arts op de hoogte is van alle door u gebruikte geneesmiddelen.

Verdubbeling van effecten: wanneer twee geneesmiddelen met hetzelfde effect worden gebruikt, worden hun therapeutische effecten en hun bijwerkingen versterkt. Verdubbeling van effecten kan optreden wanneer iemand onbedoeld twee geneesmiddelen (meestal zelfzorgmiddelen) gebruikt die hetzelfde werkzame bestanddeel bevatten. Zo kan iemand een verkoudheidsmiddel en een slaapmiddel innemen die beide difenhydramine bevatten, of een middel tegen verkoudheid en een pijnstiller die beide paracetamol bevatten.

Het komt nog vaker voor dat artsen twee geneesmiddelen voorschrijven die op elkaar lijken, maar niet identiek zijn. Soms doen artsen dit bewust om een aandoening effectiever te kunnen behandelen. Zo kunnen twee bloeddrukverlagende middelen worden voorgeschreven aan iemand wiens hoge bloeddruk moeilijk te behandelen is. Op die manier kan de bloeddruk met minder bijwerkingen effectief worden verlaagd dan als er één geneesmiddel in een hogere dosis wordt voorgeschreven. Bij de behandeling van kanker geven artsen soms verscheidene geneesmiddelen (combinatietherapie) om een beter effect met minder bijwerkingen te verkrijgen. Er kunnen echter problemen (soms ernstig) ontstaan wanneer artsen onbedoeld vergelijkbare geneesmiddelen voorschrijven. Zo kunnen een overmatig kalmerend effect en duizeligheid optreden wanneer twee artsen een slaapmiddel voorschrijven of wanneer de ene arts een slaapmiddel en de andere een ander middel met kalmerende effecten voorschrijft.

Tegengestelde effecten: er is ook interactie mogelijk tussen twee geneesmiddelen met een tegengestelde (antagonistische) werking, waardoor de effectiviteit van één of beide geneesmiddelen wordt verminderd. Zo kan het lichaam zout en vocht vasthouden door niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's (zie Pijn: Niet-opioïde analgetica)), zoals ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
, die tegen pijn worden ingenomen. Met behulp van diuretica, zoals hydrochloorthiazide Handelsnaam
Hydrochloorthiazide
en furosemide Handelsnaam
Lasix
Lasiletten
, raakt het lichaam de overmaat aan zout en vocht kwijt. Als deze typen geneesmiddelen samen worden gebruikt, kan het NSAID de effectiviteit van het diureticum verminderen (antagoneren). Bepaalde bètablokkers (zoals propranolol Handelsnaam
Inderal
), die worden gebruikt om hoge bloeddruk en hartaandoeningen te behandelen, heffen het effect op van bèta-sympathicomimetica als salbutamol Handelsnaam
Ventolin
Aerolin
Airomir
die worden gebruikt bij astma. Beide soorten geneesmiddelen grijpen aan op dezelfde bèta-2-receptoren (zie Farmacodynamiek: Perfecte pasvormTabellen); de ene soort blokkeert ze en de andere stimuleert ze.

Veranderingen: het ene geneesmiddel kan de resorptie, distributie, biotransformatie of uitscheiding van een ander geneesmiddel beïnvloeden. Sommige geneesmiddelen beïnvloeden het P450-enzymsysteem in de lever (dat veel geneesmiddelen inactiveert); hierdoor kan een ander geneesmiddel sneller of langzamer wordt geïnactiveerd dan normaal. Wanneer bijvoorbeeld de activiteit van P450-enzymen wordt verhoogd, zorgen barbituraten als fenobarbital Handelsnaam
Fenobarbital
dat het antistollingsmiddel acenocoumarol sneller wordt geïnactiveerd en dus minder effectief is wanneer het tegelijkertijd wordt gebruikt. Het kan nodig zijn dat de arts de dosis acenocoumarol verhoogt om dit effect te compenseren. Als de toediening van fenobarbital Handelsnaam
Fenobarbital
later wordt gestopt, kan de acenocoumarolspiegel sterk stijgen, waardoor het risico van bloedingen toeneemt. In zulke gevallen wordt de patiënt nauwlettend door de arts gecontroleerd en zal deze de dosis acenocoumarol zo nodig aanpassen.

Chemicaliën in sigarettenrook kunnen de activiteit van sommige leverenzymen verhogen. Vandaar dat roken de effectiviteit vermindert van sommige geneesmiddelen, waaronder propoxyfeen (een analgeticum) en theofylline Handelsnaam
Euphyllin
Theolair
(een bronchodilatator, ofwel een middel dat de luchtwegen verwijdt, een middel dat overigens zelden meer wordt voorgeschreven).

De histamine-2 H2)-blokker cimetidine Handelsnaam
Tagamet
(gebruikt bij behandeling van maagzweren, brandend maagzuur en gastro-oesofageale reflux) en de antibiotica ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
en erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
kunnen de leverenzymactiviteit vertragen, waardoor de werking van theofylline Handelsnaam
Euphyllin
Theolair
wordt verlengd.

Sommige geneesmiddelen beïnvloeden de snelheid waarmee de nieren een ander geneesmiddel uitscheiden. Zo verhogen hoge doses vitamine-C-supplementen de zuurgraad van de urine, waardoor de uitscheidingssnelheid en activiteit van bepaalde geneesmiddelen worden beïnvloed. Zo kan de uitscheidingssnelheid van zure geneesmiddelen als acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
worden verlaagd, maar kan deze voor basische geneesmiddelen als pseudo-efedrine worden verhoogd.

Preventie

Het risico van interactie tussen geneesmiddelen is afhankelijk van het aantal gebruikte geneesmiddelen, de neiging van bepaalde geneesmiddelen om op elkaar te reageren en de hoeveelheid geneesmiddel die wordt gebruikt. Veel interacties tussen geneesmiddelen worden tijdens het ontwikkelen en uittesten van deze middelen ontdekt. Ze zijn vermeld in de voorschrijfinformatie, in de bijsluiter voor de patiënt of op de verpakking van elk geneesmiddel. Veel interacties worden echter pas ontdekt wanneer geneesmiddelen door meer mensen en gedurende langere perioden worden gebruikt. Artsen en apothekers kunnen het risico van ernstige problemen mede verminderen door op de hoogte te blijven van mogelijke interacties tussen geneesmiddelen en de behandeling met geneesmiddelen overeenkomstig aan te passen. Via naslagwerken en computerprogramma's kunnen mensen meer te weten komen over interacties tussen geneesmiddelen. Patiënten kunnen het risico van interacties verkleinen door actief betrokken te zijn bij hun medische behandeling.

Patiënten die bij meerdere artsen onder behandeling zijn, lopen het grootste risico van interacties van geneesmiddelen, omdat dan mogelijk niet iedere arts weet welke geneesmiddelen allemaal worden gebruikt. De patiënt kan dit risico verlagen door iedere arts op de hoogte te houden van alle gebruikte geneesmiddelen en door alle recepten bij dezelfde apotheek in te leveren.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Interacties tussen geneesmiddelen en ziekten

Volgende: Tolerantie en resistentie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer