MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Risicofactoren

Veel factoren kunnen het risico van een bijwerking vergroten. Deze factoren zijn onder meer het gelijktijdig gebruik van verschillende geneesmiddelen, een zeer jonge of gevorderde leeftijd, zwangerschap en het geven van borstvoeding. Door erfelijke factoren zijn sommige mensen gevoeliger voor de toxische effecten van bepaalde geneesmiddelen. Bepaalde ziekten kunnen de opname, biotransformatie en uitscheiding van geneesmiddelen en de reactie van het lichaam op geneesmiddelen veranderen (Factoren die de reactie op geneesmiddelen beïnvloeden: Interacties tussen geneesmiddelen en ziekten), waardoor het risico van bijwerkingen toeneemt. Welke invloed interacties tussen lichaam en geest (zoals mentale instelling, vooruitzicht, zelfvertrouwen en vertrouwen in artsen en andere zorgverleners) hebben op bijwerkingen, is op dit moment nog grotendeels onbekend.

Gebruik van verschillende geneesmiddelen

Het gebruik van verschillende, op recept en vrij verkrijgbare geneesmiddelen draagt bij aan het risico van een bijwerking. Het aantal en de ernst van de bijwerkingen nemen meer dan evenredig toe met het aantal geneesmiddelen dat wordt gebruikt. Ook het gebruik van alcohol (technisch gezien een geneesmiddel) verhoogt het risico. Het risico van bijwerkingen kan worden verkleind door een arts of apotheker regelmatig alle gebruikte geneesmiddelen te laten beoordelen en zo nodig aanpassingen te laten maken.

Leeftijd

Baby's en zeer jonge kinderen hebben een hoog risico van bijwerkingen, doordat hun vermogen om geneesmiddelen om te zetten nog niet volledig is ontwikkeld. Zo kunnen pasgeborenen het antibioticum chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
niet omzetten en uitscheiden. Bij deze kinderen kan grey baby ontstaan, een ernstige reactie met vaak fatale afloop. Als aan baby's en jonge kinderen tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
, een ander antibioticum, wordt gegeven in de periode waarin hun gebit wordt gevormd (tot ongeveer 8 jaar), kan het glazuur van de tanden blijvend verkleuren. Bij kinderen jonger dan 18 jaar bestaat het risico van het Reye-syndroom als ze bij griep of waterpokken acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) krijgen toegediend.

Bij ouderen bestaat om verscheidene redenen een hoog risico van bijwerkingen (Geneesmiddelen bij ouderen). Ze hebben vaak een groot aantal gezondheidsproblemen en gebruiken daarom vaak verscheidene op recept en vrij verkrijgbare geneesmiddelen. Daarbij neemt het vermogen van de lever om veel geneesmiddelen om te zetten met de jaren af (Toediening en kinetiek van geneesmiddelen: Eliminatie van geneesmiddelen) en zijn de nieren minder goed in staat om geneesmiddelen uit het lichaam uit te scheiden. Hierdoor neemt het risico van nierbeschadiging door een geneesmiddel en van andere ongunstige reacties toe. Deze leeftijdsgebonden problemen worden vaak nog verergerd door ondervoeding en uitdroging, aandoeningen die vaker voorkomen bij ouderen.

Daarnaast zijn ouderen gevoeliger voor de effecten van veel geneesmiddelen. Zo zullen ouderen eerder last hebben van een licht gevoel in het hoofd, verwardheid en verstoorde coördinatie, waardoor ze het risico lopen te vallen en een botbreuk op te lopen. Onder de geneesmiddelen die dergelijke reacties veroorzaken, bevinden zich veel antihistaminica, slaapmiddelen, anxiolytica (angstremmende middelen), antihypertensiva en antidepressiva (zie Geneesmiddelen bij ouderen: Tabellen).

Zwangerschap en borstvoeding

Veel geneesmiddelen (zoals antihypertensiva als angiotensine-converterend-enzymremmers (ACE-remmers) en angiotensine-II-receptorblokkers) vormen een risico voor de gezondheid en de normale ontwikkeling van de foetus. Voor zover mogelijk zouden zwangere vrouwen in het geheel geen geneesmiddelen moeten gebruiken, vooral niet in het eerste trimester (zie Middelengebruik tijdens de zwangerschap:Geneesmiddelen die worden gebruikt tijdens de weeën en de bevallingTabellen). Bij sommige geneesmiddelen (waaronder ACE-remmers en angiotensine-II-receptorblokkers) is het risico echter groter tijdens het laatste trimester van de zwangerschap. Tijdens de zwangerschap moet door een arts toezicht worden gehouden op het gebruik van elk op recept en vrij verkrijgbaar geneesmiddel en op voedingssupplementen (inclusief geneeskrachtige kruiden). Ook sociale drugs (alcohol en nicotine Handelsnaam
Nicorette
Nicodon
Nicotinell
) en illegale drugs (cocaïne en opioïden als heroïne) brengen de zwangerschap en de foetus in gevaar.

Geneesmiddelen en medicinale kruiden kunnen via de moedermelk aan een baby worden doorgegeven (zie Middelengebruik tijdens de zwangerschap:Geneesmiddelen die worden gebruikt tijdens de weeën en de bevallingTabellen). Sommige geneesmiddelen dienen niet te worden gebruikt door vrouwen die borstvoeding geven. Andere middelen kunnen worden gebruikt, maar dan wel onder toezicht van een arts. Sommige geneesmiddelen hebben meestal geen schadelijk effect op de baby die borstvoeding krijgt. Vrouwen die borstvoeding geven, dienen echter een arts of andere zorgverlener te raadplegen voordat ze een geneesmiddel gebruiken. Sociale en illegale drugs kunnen schadelijk zijn voor een baby die borstvoeding krijgt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Geneesmiddelallergieën

Volgende: Soorten bijwerkingen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer