MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Een tumor is een abnormale celwoekering, hetzij kwaadaardig (maligne), hetzij goedaardig (benigne). Harttumoren die in het hart zelf ontstaan, worden ‘primaire tumoren' genoemd. Ze kunnen in elk deel van het hart ontstaan en kunnen kwaadaardig of goedaardig zijn. Primaire harttumoren zijn zeldzaam: ze komen bij minder dan 1 op de 2000 mensen voor. Het meest voorkomende type goedaardige primaire harttumor bij volwassenen is een myxoom, dat ongeveer de helft van dergelijke tumoren uitmaakt. Bij peuters en kinderen is het meest voorkomende type goedaardige primaire harttumor het rabdomyoom, met ongeveer 40% van dergelijke tumoren. Op de tweede plaats van de meest voorkomende goedaardige primaire harttumoren bij peuters en kinderen komen de fibromen. Andere tumoren zijn uiterst zeldzaam.

Myxomen ontstaan meestal in de linker boezem van het hart (het atrium). Ze kunnen ontstaan uit embryonale cellen in de binnenste laag van de hartwand. Rabdomyomen, die meestal in groepjes voorkomen, ontstaan gewoonlijk binnen de hartwand en ontwikkelen zich rechtstreeks uit de spiercellen van het hart. Rabdomyomen ontstaan vaak bij peuters of kinderen, veelal als

onderdeel van een zeldzame ziekte, ‘tubereuze sclerose' genaamd. Fibromen kenmerken zich door hun afzonderlijke voorkomen, groeien meestal op de hartkleppen en ontstaan uit de vezelige bindweefselcellen van het hart.

Tumoren die elders in het lichaam ontstaan (meestal in de longen, de borst, het bloed of de huid) en van daaruit uitzaaiingen (metastasen) vormen in het hart, worden ‘secundaire tumoren' genoemd. Deze zijn altijd kwaadaardig. Secundaire tumoren komen in het hart 30 tot 40 maal zo vaak voor als primaire, maar zijn desondanks zeldzaam. Bij circa 10% van de patiënten met long- of borstkanker (twee van de meest voorkomende soorten kanker) en bij circa 75% van de patiënten met melanoom (een steeds vaker voorkomend type huidkanker) ontstaan er uitzaaiingen naar het hart.

Symptomen

Een tumor in het hart geeft soms geen symptomen, soms geringe symptomen en soms symptomen die duiden op een levensbedreigende gebrekkige hartwerking. De symptomen lijken op die van andere hartziekten, maar ontstaan plotseling. Zo kunnen tumoren aanleiding geven tot hartfalen, hartritmestoornissen (aritmieën) of een daling van de bloeddruk als gevolg van het weglekken van bloed naar het pericard, het vlies dat het hart omgeeft (hartzakje). Bij ongeveer de helft van de patiënten met een tumor op of bij een hartklep (zoals myxomen en fibromen) treedt een hartgeruis op, doordat het bloed niet normaal door de klepopening kan stromen. Goedaardige tumoren kunnen even dodelijk zijn als kwaadaardige, als ze de werking van het hart belemmeren.

Van harttumoren, in het bijzonder myxomen, kunnen stukjes afbreken, waarna de stukjes als zogenoemde ‘embolieën' door het bloed worden meegevoerd. Dergelijke embolieën kunnen in kleine slagaders komen vast te zitten en daar de doorbloeding belemmeren. Ook kunnen zich op het oppervlak van een tumor bloedstolsels vormen, die ook weer kunnen losraken en slagaders kunnen verstoppen. De gevolgen van dergelijke embolieën hangen af van het weefsel of orgaan dat door die slagader van bloed wordt voorzien.

Diagnose

Primaire harttumoren zijn moeilijk vast te stellen doordat ze relatief zeldzaam zijn en doordat de symptomen lijken op die van allerlei andere aandoeningen. De arts kan vermoeden dat er een primaire harttumor is wanneer de patiënt een hartgeruis of ritmestoornis, onverklaarbare symptomen van hartfalen of onverklaarbare koorts (die bij een myxoom kan optreden) heeft. Aan de mogelijkheid van een secundaire harttumor kan worden gedacht wanneer een patiënt die al een kwaadaardige tumor elders in het lichaam heeft, bij een arts komt met symptomen van een slecht functionerend hart.

Een veel gebruikte methode om de vermoedelijke diagnose ‘harttumor' te bevestigen, is echocardiografie (zie Symptomen en diagnose van hart- en vaatziekten: Echocardiografie en andere echografische procedures). Bij dit onderzoek wordt een sonde die ultrasone geluidsgolven uitzendt, over de borstkas bewogen, waardoor de structuren van het hart zichtbaar worden gemaakt. Als men het hart van een andere kant wil bekijken, kan de sonde ook via de keel in de slokdarm worden gebracht om signalen op te vangen van het gebied vlak achter het hart. Deze techniek wordt ‘transoesofageale echocardiografie' genoemd. Met behulp van computertomografie (CT-scan) (zie Symptomen en diagnose van hart- en vaatziekten: Echocardiografie en andere echografische procedures) of magnetische kernspinresonantie (MRI) kan aanvullende informatie worden verkregen (zie Symptomen en diagnose van hart- en vaatziekten: Magnetische kernspinresonantie (MRI)). Met coronairangiografie (zie Symptomen en diagnose van hart- en vaatziekten: Hartkatheterisatie en coronairangiografie) kan de omtrek van een harttumor op een röntgenopname worden zichtbaar gemaakt, maar deze methode hoeft zelden te worden toegepast.

Als er een tumor in de rechter harthelft wordt ontdekt, kan een klein weefselmonster worden genomen (biopsie), dat dan onder een microscoop wordt bekeken. Zo'n monster wordt uitgenomen met behulp van een katheter die in een ader wordt ingebracht, gewoonlijk in het been, en die dan naar het hart wordt opgevoerd (hartkatheterisatie (zie Symptomen en diagnose van hart- en vaatziekten: Hartkatheterisatie en coronairangiografie)). Met deze methode kan de arts de aard van de tumor bepalen en de juiste behandeling kiezen. Bij tumoren in de linker harthelft wordt zelden een biopsie uitgevoerd, omdat de risico's daarvan groter zijn dan de voordelen.

Behandeling

Wanneer er één enkele goedaardige tumor is, kan deze operatief worden verwijderd, waarmee de patiënt meestal genezen is. Als een grote goedaardige primaire tumor de doorstroming van het bloed door het hart aanzienlijk belemmert, kan de hartfunctie worden verbeterd door het deel van de tumor dat niet in de hartwand is ingegroeid, te verwijderen. Als echter een groot deel van de hartwand bij de tumor is betrokken, is operatief ingrijpen soms onmogelijk.

Bij ongeveer de helft van de zuigelingen met een goedaardig rabdomyoom verdwijnt de tumor spontaan, bij de andere helft wordt de tumor niet groter en hoeft deze niet te worden behandeld. Bij peuters en kinderen kan een fibroom met succes worden verwijderd als de scheidingswand tussen de kamers (septum) niet is aangetast. Tumoren die wel deze wand aantasten, hebben meestal ook invloed op het elektrische geleidingssysteem van het hart en kunnen niet operatief worden verwijderd. Kinderen met dit soort tumor overlijden meestal op jonge leeftijd aan hartritmestoornissen. Als een fibroom groot is, de doorstroming van het bloed belemmert en in het omringende weefsel is ingegroeid, kan een harttransplantatie nodig zijn.

Primaire kwaadaardige tumoren kunnen niet operatief worden verwijderd en zijn meestal fataal.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Kwaadaardige tumoren

Illustraties
Tabellen
Disclaimer