MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Lymfo-oedeem

Lymfo-oedeem is een zwelling als gevolg van de ophoping van lymfe.

Lymfo-oedeem is iets anders dan vochtophoping (oedeem) als gevolg van veneuze insufficiëntie, waarbij er vloeistof via de aderwanden in de weefsels lekt als gevolg van bloedstuwing in de aders. Oedeem kan het gevolg zijn van hartfalen (zie Hartfalen), maar lymfo-oedeem niet. Lymfo-oedeem ontstaat wanneer de lymfe als gevolg van een afwijking niet kan worden heropgenomen door de haarvaten, zoals normaal gebeurt. Daardoor is het lymfevaatstelsel niet in staat de lymfe adequaat af te voeren uit de weefsels.

Lymfo-oedeem kan het gevolg zijn van een aangeboren of een verworven aandoening.

Aangeboren lymfo-oedeem ontstaat doordat er zo weinig lymfevaten zijn aangelegd dat deze de lymfetoevoer niet kunnen aankunnen. Het probleem doet zich bijna altijd voor in de benen en zelden in de armen. Aangeboren lymfo-oedeem komt veel vaker bij vrouwen dan bij mannen voor.

In zeldzame gevallen is de zwelling bij de geboorte al duidelijk zichtbaar, maar gewoonlijk kunnen de lymfevaten de geringe hoeveelheid lymfe in het lichaam van de zuigeling wel verwerken. In de meeste gevallen wordt de zwelling pas tijdens het latere leven zichtbaar, wanneer de gevormde hoeveelheid lymfe te groot wordt voor het geringe aantal lymfevaten. De zwelling verschijnt geleidelijk in één of beide benen. De eerste aanwijzing voor lymfo-oedeem kan een zwelling van de voet zijn, waardoor de schoen aan het eind van de dag te strak zit. Delen van de schoen kunnen diepe indrukken in de huid achterlaten. (Zwelling van de benen na lang staan komt overigens ook vaak voor bij mensen die niet aan lymfo-oedeem lijden. Daarbij kan indruk van de sokken zichtbaar zijn rond de enkels, maar deze indrukken zijn veel minder diep dan bij lymfo-oedeem en het gebied eromheen is niet opgezet.)

In het beginstadium van aangeboren lymfo-oedeem verdwijnt de zwelling wanneer het been hoog wordt gelegd. De aandoening wordt echter in de loop der tijd erger. De zwelling neemt dan toe en verdwijnt niet meer volledig, zelfs niet na de nachtrust.

Niet-aangeboren lymfo-oedeem komt vaker dan aangeboren lymfo-oedeem voor. De aandoening treedt vooral op na een grote operatie, vooral bij de behandeling van kanker waarbij lymfeklieren en lymfevaten worden verwijderd of bestraald. Zo kan bij vrouwen bij wie wegens borstkanker een borst en de nabijgelegen lymfeklieren zijn verwijderd, de arm sneller opzwellen. Lymfo-oedeem kan ook ontstaan als gevolg van littekenvorming in lymfevaten die herhaaldelijk ontstoken zijn, maar dit type littekenvorming komt zeer zelden voor, behalve bij patiënten die zijn geïnfecteerd met de tropische parasiet Filaria (filariase).

Bij niet-aangeboren lymfo-oedeem is de huid opgezet of gezwollen, maar ziet er verder gezond uit. Wanneer met de vinger erop wordt geduwd, blijft er geen zichtbare deuk achter. Dit is wél het geval bij oedeem als gevolg van onvoldoende bloeddoorstroming in de aders. In zeldzame gevallen, vooral bij filariasis, kan de arm of het been enorm opzwellen en wordt de huid zo dik en gegroefd als de huid van een olifant. Deze aandoening wordt daarom ‘elefantiase' genoemd.

Behandeling

Er bestaat geen behandeling voor lymfo-oedeem. In lichte gevallen kan de zwelling met een drukverband worden verminderd. In ernstiger gevallen moet een paar uur per dag pneumatische compressie (zie Aandoeningen van aders: Preventie) worden toegepast om de zwelling te doen verminderen. Nadat de zwelling daarmee is verminderd, moet de patiënt overdag elastische kousen tot aan de knie dragen. Daarmee kan de zwelling enigszins onder controle worden gehouden. Ook bij lymfo-oedeem in de arm kan de zwelling worden verminderd door middel van dagelijkse pneumatische compressie. Er zijn ook elastische mouwen voor de arm verkrijgbaar. Bij patiënten met elefantiase kan een uitgebreide operatie worden uitgevoerd waarbij het grootste deel van het opgezwollen onderhuidse weefsel wordt verwijderd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Lymfadenitis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer