MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Bronchitis is een ontsteking van de grote luchtwegen (bronchiën) waar de luchtpijp (trachea) zich in vertakt. Deze ontsteking wordt gewoonlijk door een infectie veroorzaakt, maar kan ook het gevolg zijn van irritatie door een gas of deeltjes.

Bronchitis met symptomen die niet langer dan 90 dagen duren, wordt gewoonlijk ‘acute bronchitis' genoemd. Als de symptomen langer aanhouden, soms wel maanden tot jaren, spreekt men doorgaans van ‘chronische bronchitis'. Wanneer door chronische bronchitis de luchtstroom ook afneemt, wordt dat als een doorslaggevend kenmerk van chronische obstructieve longziekte beschouwd (zie Chronische obstructieve longziekte). In dit hoofdstuk komt alleen acute bronchitis aan de orde.

Oorzaken

Acute bronchitis kan worden veroorzaakt door een infectie of blootstelling aan irriterende stoffen.

Bronchitis als gevolg van een infectie komt meestal 's winters voor en wordt vaak door een virus veroorzaakt. Na genezing van een virale infectie kan de patiënt nog weken klachten houden door de irritatie die de infectie veroorzaakt. Acute bronchitis kan ook door bacteriën worden veroorzaakt en volgt vaak op een virale infectie van de bovenste luchtwegen. Bij jonge volwassenen wordt bacteriële bronchitis vaak door Mycoplasma pneumoniaeen Chlamydia pneumoniae veroorzaakt. Bij mensen van middelbare leeftijd en ouderen zijn de organismen Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzaeen Moraxella catarrhalis de meest voorkomende veroorzakers van bacteriële bronchitis. Virale bronchitis kan een aantal gewone virussen, waaronder het griepvirus, als oorzaak hebben. De combinatie van bacteriële en virale bronchitis komt vaak voor.

Rokers en patiënten met een chronische longziekte kunnen herhaaldelijk last van acute bronchitis hebben doordat hun luchtwegen het slijm moeilijker kunnen afvoeren. Door ondervoeding neemt het risico van bovensteluchtweginfectie en van daaropvolgende acute bronchitis toe, vooral bij kinderen en ouderen. Bij chronische sinusitis, bronchiëctasieën (zie Bronchiëctasieën), en allergieën neemt het risico van steeds terugkerende (recidiverende) acute bronchitis eveneens toe. Kinderen met vergrote keel- en neusamandelen kunnen herhaaldelijk bronchitis doormaken.

Bronchitis door irriterende stoffen (ook wel ‘industriële bronchitis' of ‘omgevingsbronchitis' genoemd) kan worden veroorzaakt door blootstelling aan stof van verschillende minerale en plantaardige oorsprong. Ook blootstelling aan damp van sterke zuren, ammoniak, bepaalde organische oplosmiddelen, chloor, waterstofsulfide, zwaveldioxide en broom kan tot deze vorm van bronchitis leiden.

illustrative-material.figure-short 1

Wat is bronchitis?

Wat is bronchitis?

Bij bronchitis zijn gedeelten van de bronchuswand ontstoken en opgezet en wordt er meer slijm geproduceerd. Het gevolg is dat de luchtwegen nauwer worden. Meestal zijn er bacteriën en virussen aanwezig.

Symptomen

Infectieuze bronchitis begint vaak met dezelfde verschijnselen als een gewone verkoudheid: loopneus, keelpijn, vermoeidheid, rillerigheid en rug- en spierpijn. Ook kan de patiënt lichte koorts (37,8 tot 38,3 °C) hebben. Als de patiënt begint te hoesten (gewoonlijk een droge hoest in het begin), duidt dat op een beginnende acute bronchitis. Bij virale bronchitis worden vaak kleine hoeveelheden wit slijm opgehoest. Wanneer de kleur van het opgehoeste slijm van wit in groen of geel verandert, kan er sprake zijn van een complicatie in de vorm van een bacteriële infectie.

Bij ernstige bronchitis kan de koorts wel tot 38,3-38,8 °C oplopen en 3 tot 5 dagen aanhouden, zelfs bij behandeling met antibiotica. Hoesten is het laatste symptoom dat verdwijnt, wat een aantal weken of zelfs langer kan duren. De cellen waarmee de binnenkant van de bronchiën bekleed is (epitheelcellen), kunnen door virussen beschadigd raken en het lichaam heeft tijd nodig om deze schade te herstellen. Een veelvoorkomend verschijnsel bij acute bronchitis is luchtweghyperreactiviteit (een kortdurende vernauwing van de luchtwegen waarbij minder of minder gemakkelijk lucht de longen instroomt). De afname van de luchtstroom kan door gewone prikkels ontstaan, zoals inademing van licht irriterende stoffen, inademing van koude buitenlucht of het ruiken van een sterke geur. Bij een ernstige afname van de luchtstroom kan de patiënt kortademig zijn. Wheezing (een fluitend ademhalingsgeluid) komt, vooral na het hoesten, vaak voor.

Ernstige complicaties, zoals acute ademhalingsinsufficiëntie (zie Ademhalingsinsufficiëntie) of longontsteking (zie Pneumonie), komen gewoonlijk alleen voor bij mensen met een onderliggende chronische longziekte, zoals chronische obstructieve longziekte of astma.

Diagnose

Een arts stelt de diagnose ‘bronchitis' vaak op grond van de symptomen en de afwezigheid van aanwijzingen voor longontsteking. Bij het lichamelijk onderzoek kan een fluitende ademhaling worden waargenomen.

Er kan sputum worden geïnspecteerd: de kleur zegt vaak weinig over een virale dan wel bacteriële oorsprong van de infectie. Bij ernstige klachten kan de arts een thoraxfoto (röntgenfoto van de borstkas) laten maken om longontsteking uit te sluiten. Als het hoesten langer dan twee maanden aanhoudt, wordt een thoraxfoto gemaakt om een onderliggende aandoening als longkanker uit te sluiten.

Behandeling

Een lastige droge hoest kan met hoestdempende middelen (antitussiva) worden onderdrukt (zie Symptomen en diagnose van longaandoeningen: Hoesten). Als er echter veel sputum wordt opgehoest, mag het hoesten in het algemeen niet worden onderdrukt. Met expectorantia kan het slijm dunner worden gemaakt waardoor het gemakkelijker wordt opgehoest. Volwassenen kunnen paracetamol of ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
nemen om de koorts te onderdrukken en het algeheel gevoel van ziekzijn te verminderen. Kinderen mogen alleen paracetamol of ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
gebruiken, geen acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine). Patiënten met acute bronchitis moeten, vooral als ze koorts hebben, rust houden en zoveel drinken dat de urine licht van kleur blijft (behalve bij het opstaan; de urine is dan meestal al wat donkerder).

Bij acute bronchitis die vermoedelijk door een bacteriële infectie is veroorzaakt, wordt een antibioticum gegeven. Een antibioticum kan aan patiënten met een onderliggende longaandoening ook uit voorzorg worden gegeven, zelfs zonder aanwijzingen voor een bacteriële infectie. Aan volwassenen kan amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
, tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
, doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
of co-trimoxazol worden voorgeschreven. Wanneer Mycoplasma pneumoniaeof Chlamydia pneumoniae de vermoedelijke oorzaak is, wordt gewoonlijk erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
of doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
gegeven. Modernere antibiotica, zoals diverse orale cefalosporinen ( cefaclor Handelsnaam
Ceclor
, cefuroxim Handelsnaam
Zinacef
Zinnat
), azitromycine Handelsnaam
Zithromax
, claritromycine Handelsnaam
Klacid
en de nieuwere fluorchinolonen ( levofloxacine Handelsnaam
Tavanic
, gatifloxacine), zijn uitermate effectief, maar omdat ze duur zijn, worden ze in het algemeen alleen bij longinfecties van ernstiger aard gebruikt. Kinderen krijgen gewoonlijk amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
. Wanneer de klachten aanhouden of terugkomen, of wanneer de bronchitis ongewoon ernstig is, kan een laboratoriumkweek van het opgehoeste sputum uitwijzen of een ander antibioticum moet worden toegediend.

Antibiotica helpen niet bij een virale bronchitis. Als echter wordt vermoed dat griep de oorzaak is, kan een behandeling met een antiviraal geneesmiddel wel helpen. Symptomen als een verminderde luchtstroom en een fluitende ademhaling kunnen worden behandeld met verstuiving van koude nevel of stoom. Een andere mogelijkheid is inhalatie van warme waterdamp door met een handdoek losjes over het hoofd gebogen over een bak met heet water te gaan zitten. Bronchodilatatoren (geneesmiddelen die de luchtwegen wijder maken) kunnen worden gebruikt om de luchtwegen tijdelijk open te maken en wheezing te verminderen. Soms worden ook corticosteroïden gebruikt, gewoonlijk in de vorm van een dosisaërosol (zie Astma:IntroductieIllustraties), om het hoesten, de ontsteking en de hyperreactiviteit van de luchtwegen tegen te gaan, in het bijzonder wanneer het hoesten aanhoudt nadat de infectie verdwenen is.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven
Illustraties
Tabellen
Disclaimer