MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Silicose

Silicose is een blijvende littekenvorming in de longen, veroorzaakt door het inhaleren van kiezelstof (silica, siliciumdioxide, kwarts).

Silicose, de oudste bekende beroepsziekte van de longen, ontstaat bij mensen die jarenlang silica hebben geïnhaleerd. Silica is het hoofdbestanddeel van zand, dus talloze mijnwerkers, steenhouwers, werknemers in gieterijen en de keramische industrie komen ermee in aanraking.

Na inhalatie komen de silicadeeltjes in de longen terecht, waar de stofdeeltjes door ‘vreetcellen', zoals macrofagen, worden opgenomen. (zie Biologie van het afweersysteem:Specifieke immuniteitIllustraties)

De cellen geven enzymen af die littekenvorming in het longweefsel veroorzaken. Aanvankelijk zien deze littekens er uit als kleine bolletjes (kleinvlekkige silicose), maar uiteindelijk verenigen ze zich tot grotere massa's (grootvlekkige silicose). In deze verlittekende gebieden kan de zuurstof niet normaal in het bloed worden opgenomen. De longen worden minder elastisch en de ademhaling verloopt moeizamer.

Symptomen en diagnose

De symptomen doen zich meestal pas voor nadat iemand minstens twintig jaar is blootgesteld aan het stof. Bij werkzaamheden waarbij veel silica vrijkomt, zoals zandstralen, tunnelbouw en de fabricage van schuurpoeder, kunnen de symptomen al binnen tien jaar optreden.

De lichtste vorm van silicose is kleinvlekkige silicose. Een patiënt met kleinvlekkige silicose heeft meestal geen problemen met ademhalen, maar kan wel hoesten en daarbij sputum (ook ‘flegma' genoemd) opgeven, omdat de grote luchtwegen ontstoken zijn (chronische bronchitis (zie Bronchitis)).

Patiënten met een ernstige silicose (grootvlekkige silicose) kunnen hoesten, sputum opgeven en zeer kortademig zijn. De kortademigheid treedt aanvankelijk mogelijk alleen op bij inspanning, maar in een later stadium ook in rusttoestand. De ademhaling kan nog jarenlang verslechteren nadat de blootstelling aan silica is stopgezet. Door de longbeschadiging raakt de rechter harthelft overbelast, waardoor een vorm van hartfalen (cor pulmonale (zie Pulmonale hypertensie:IntroductieKader)), kan ontstaan die fataal kan zijn. Ook hebben silicosepatiënten een veel groter risico van tuberculose dan mensen zonder silicose wanneer ze in aanraking komen met het micro-organisme dat tuberculose veroorzaakt.

De diagnose ‘silicose' wordt gesteld wanneer op een thoraxfoto van iemand die met silica heeft gewerkt, het kenmerkende patroon van littekens en knobbeltjes zichtbaar is. Vaak wordt ademhalingsonderzoek verricht om na te gaan of de longfunctie aangetast is.

Preventie

Beperking van de hoeveelheid silica op de werkvloer is essentieel voor de preventie van silicose. Wanneer dit moeilijk te verwezenlijken is, zoals bij zandstralen het geval kan zijn, moeten werknemers beschermende kleding dragen, zoals een stofkap met aanvoer van schone buitenlucht of een speciaal stofmasker dat alle kleine deeltjes doeltreffend tegenhoudt. Een dergelijke bescherming is misschien niet voor alle werkers in een stoffige omgeving beschikbaar (bijvoorbeeld schilders en lassers). In dat geval moeten zo mogelijk andere schuurmiddelen dan zand worden gebruikt.

Bij werknemers die aan silica worden blootgesteld, moet regelmatig een thoraxfoto worden gemaakt, zodat het probleem in een vroeg stadium kan worden ontdekt. Zandstralers moeten twee keer per jaar worden gecontroleerd en mensen met andere risicoberoepen om de twee tot vijf jaar. Als op de thoraxfoto silicose te zien is, zal de arts de werknemer waarschijnlijk aanraden om verdere blootstelling aan silica te vermijden.

Behandeling

Silicose is ongeneeslijk, maar verergert minder snel als de patiënt niet meer aan silica wordt blootgesteld, vooral als de ziekte nog in het beginstadium is. Een patiënt met ademhalingsproblemen kan baat hebben bij de behandelingen die bij COPD (chronische obstructieve longziekte) worden toegepast, zoals geneesmiddelen om de luchtwegen open en vrij van slijm te houden (zie Chronische obstructieve longziekte: Behandeling). Omdat silicosepatiënten een hoog risico van tuberculose hebben, moeten ze regelmatig worden gecontroleerd, onder andere met een huidtest op tuberculose.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Mijnwerkerslong

Volgende: Vezelbewerkerslong

Illustraties
Tabellen
Disclaimer