MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Pneumothorax

Een pneumothorax is de aanwezigheid van lucht in de pleuraholte, waardoor de long inklapt.

Normaal gesproken is de druk in de pleuraholte lager dan de druk in de longen. Als er lucht in de pleuraholte komt, wordt de druk daar hoger dan in de longen en klapt de long geheel of gedeeltelijk in. Soms klapt de long grotendeels of geheel in, wat tot acute ernstige kortademigheid leidt.

Een pneumothorax kan zonder aanwijsbare oorzaak ontstaan, de zogeheten ‘spontane pneumothorax'. De oorzaak van een spontane pneumothorax is meestal een scheurtje in een klein, verzwakt gedeelte van de long (bulla). Dit heet een ‘primaire spontane pneumothorax'. Deze aandoening komt het meeste voor bij lange mannen jonger dan 40 jaar. Een primaire spontane pneumothorax ontstaat meestal niet door zware lichamelijke inspanning. Soms treedt de aandoening op bij duiken of bij vliegen op grote hoogte, blijkbaar door drukveranderingen in de longen. De meeste patiënten genezen volledig. Bij ongeveer 30 tot 50% van de patiënten recidiveert de aandoening echter, ongeacht de hoogte ten opzichte van het zeeniveau.

Spontane pneumothorax komt ook voor bij patiënten met een uitgebreide longaandoening (secundaire spontane pneumothorax). Deze vorm van pneumothorax is meestal het gevolg van een scheurtje in een bulla bij oudere mensen met longemfyseem, maar komt ook voor bij patiënten met een andere longaandoening, zoals cystische fibrose, Langerhans-cel-granulomatose, sarcoïdose, longabces, tuberculose en pneumocystose. Vanwege de onderliggende longaandoening zijn de symptomen en uitkomst van een secundaire spontane pneumothorax in het algemeen ernstiger van aard. Het percentage recidieven is gelijk aan dat van primaire spontane pneumothorax.

Een pneumothorax kan ook worden veroorzaakt door een verwonding of een medische ingreep waarbij er lucht in de pleuraholte komt, zoals bij thoracocentese. Beademingsapparatuur kan drukletsel (barotrauma) van de longen veroorzaken, wat leidt tot een pneumothorax. Dit komt vooral voor bij mensen met ernstige ARDS (acute ademhalingsinsufficiëntie (zie Ademhalingsinsufficiëntie)).

illustrative-material.sidebar 3

Wat is een spanningspneumothorax?

Een spanningspneumothorax is een ernstige en potentieel levensbedreigende vorm van pneumothorax. Bij deze aandoening werkt het weefsel rond de plaats waar de lucht de pleuraholte instroomt als een ventiel: er kan wel lucht naar binnen maar niet meer naar buiten. De druk in de pleuraholte wordt daardoor zo hoog dat de long volledig inklapt en het hart en de andere structuren in de borstholte naar de tegenoverliggende helft van de borst worden gedrukt.

Als een spanningspneumothorax niet snel wordt behandeld, kan de patiënt binnen enkele minuten overlijden. Er wordt onmiddellijk een naald in de borst ingebracht en met een grote spuit wordt de lucht uit de pleuraholte gezogen. Daarna wordt een thoraxdrain ingebracht om de lucht continu te kunnen afzuigen.

Symptomen en diagnose

De symptomen variëren sterk, afhankelijk van de hoeveelheid lucht die de pleuraholte binnenstroomt, in welke mate de long inklapt en van de longfunctie van de patiënt vóór de pneumothorax. De symptomen lopen uiteen van lichte kortademigheid of pijn in de borst tot ernstige kortademigheid, shock en levensbedreigende hartstilstand. Meestal ontstaan er plotseling een scherpe pijn in de borst en kortademigheid en af en toe een droge kuchhoest. Ook kan de patiënt pijn in de nek, de schouder of de buik hebben. Bij een pneumothorax die langzaam ontstaat, zijn de symptomen vaak minder ernstig dan bij een zich snel ontwikkelende pneumothorax. Behalve bij een zeer uitgebreide pneumothorax of een spanningspneumothorax verdwijnen de symptomen meestal weer, omdat het lichaam zich aanpast aan de ingeklapte long en deze zich langzaam weer met lucht vult naarmate het lichaam meer lucht uit de pleuraholte opneemt.

Bij een uitgebreide pneumothorax kan de diagnose gewoonlijk door lichamelijk onderzoek worden bevestigd. Met een stethoscoop is te horen dat de normale ademhalingsgeluiden in een deel van de borstkas ontbreken, terwijl kloppen op de borstkas (percussie) een hol trommelachtig geluid voortbrengt. Op een thoraxfoto zijn de ingeklapte long en de met lucht gevulde ruimte te zien, afgetekend door het dunne binnenste pleurablad. Als de luchtpijp (trachea) door de ingeklapte long opzij wordt gedrukt, is dat eveneens op de thoraxfoto zichtbaar.

Behandeling

Een kleine primaire spontane pneumothorax hoeft gewoonlijk niet te worden behandeld. Ernstige ademhalingsproblemen doen zich meestal niet voor en de lucht wordt in een paar dagen geabsorbeerd. Bij een grote pneumothorax kan het twee tot vier weken duren voordat alle lucht geabsorbeerd is. De lucht kan echter sneller worden verwijderd door een buisje (drain) in de pneumothorax in te brengen.

Er is een thoraxdrain nodig als de pneumothorax zo groot is dat de ademhaling wordt belemmerd. De thoraxdrain wordt via een insnijding in de borstwand ingebracht en aangesloten op een drainagesysteem met een waterslot of een eenwegklep, zodat de lucht wel naar buiten kan maar niet meer naar binnen. Als er lucht uit een van de luchtwegen via een abnormale verbinding (fistel) naar de pleuraholte blijft lekken, kan het nodig zijn de thoraxdrain op een zuigpomp aan te sluiten. Soms is een operatie noodzakelijk. Deze operatie wordt vaak met behulp van een thoracoscoop uitgevoerd, die door de borstwand in de pleuraholte is gebracht.

Een recidiverende pneumothorax kan een aanzienlijke belemmering vormen. Bij mensen met een verhoogd risico, duikers en piloten bijvoorbeeld, wordt na een eerste pneumothorax al overwogen om operatief in te grijpen. Bij een dergelijke operatie worden meestal lekken in de long hersteld en de beide pleurabladen stevig aan elkaar bevestigd. Patiënten met een pneumothorax die niet geneest of bij wie twee keer op dezelfde plaats een pneumothorax is opgetreden, worden geopereerd (vaak via een thoracoscoop) om de oorzaak van het probleem weg te nemen. Bij een secundaire spontane pneumothorax met een niet-genezend lek in de pleuraholte of met recidieven kan een operatie door de onderliggende aandoening riskant zijn. De pleuraholte wordt dan vaak afgesloten door talkpoeder of het geneesmiddel doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
in de pleuraholte te brengen via de thoraxdrain waarmee lucht uit de pleuraholte wordt afgezogen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Pleuritis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer