MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Osteomyelitis

Osteomyelitis is een botinfectie die gewoonlijk wordt veroorzaakt door bacteriën (waaronder mycobacteriën), maar soms door een schimmel.

Osteomyelitis komt het meest voor bij jonge kinderen en ouderen, maar alle leeftijdsgroepen lopen risico. Osteomyelitis treedt gewoonlijk op aan het uiteinde van de botten van armen en benen bij kinderen en in de wervelkolom (ruggenwervels) bij volwassenen en dan vooral bij ouderen. Osteomyelitis komt ook vaker voor bij mensen met een slechte gezondheid.

Wanneer een bot geïnfecteerd raakt, zwelt het zachte, binnenste gedeelte (het beenmerg). Wanneer het gezwollen weefsel tegen de harde buitenwand van het bot drukt, kunnen de bloedvaten in het beenmerg worden samengedrukt waardoor de bloedtoevoer naar het bot wordt verminderd of afgesneden. Wanneer de bloedtoevoer onvoldoende is, kunnen delen van het bot afsterven. De infectie kan zich ook vanuit het bot naar buiten verspreiden en zo pusophopingen (abcessen) vormen in aangrenzende weke delen, zoals het spierweefsel.

Oorzaken

Botten zijn gewoonlijk goed tegen infecties beschermd, maar er zijn drie manieren waarop ze geïnfecteerd kunnen raken: via het bloed (waarmee een infectie van een ander deel van het lichaam naar de botten kan worden overgebracht), door een directe invasie (infectie) bij een open wond of vanuit een infectie in nabijgelegen bot of weke delen.

Infecties van de botten van armen en benen en die van wervels worden meestal via het bloed overgebracht. De bacterie Staphylococcus aureusis de meest voorkomende veroorzaker. Onder andere de bacterie Mycobacterium tuberculosis (een van de veroorzakers van tuberculose) kan door infectie van de wervels osteomyelitis veroorzaken. Patiënten die hemodialyse (nierdialyse) ondergaan en mensen die drugs injecteren zijn bijzonder gevoelig voor osteomyelitis van de ruggenwervels.

Bacteriën of schimmelsporen kunnen het bot direct infecteren door open fracturen, tijdens botoperaties of via besmette voorwerpen die het bot binnendringen.

Er kan ook een infectie optreden op de plaats waar operatief een stuk metaal aan het bot is bevestigd. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan om een heupfractuur of een andere botbreuk te repareren. Bacteriën en schimmelsporen kunnen ook de ruimte rond een kunstgewricht infecteren; de organismen kunnen tijdens de operatie in het gebied rond het kunstgewricht worden gebracht of de infectie kan later optreden. Elk ingebracht voorwerp in het lichaam kan als een infectiehaard fungeren.

Osteomyelitis kan ook het gevolg zijn van een infectie in nabijgelegen weke delen. De infectie verspreidt zich na enkele dagen of weken naar het bot. Deze manier van verspreiden doet zich vooral veel voor bij ouderen. Een dergelijke infectie kan beginnen in een gebied dat is beschadigd door letsel, door bestraling of door kanker of in een huidzweer (vooral een voetzweer) die door een slechte bloedsomloop (bijvoorbeeld als gevolg van diabetes mellitus) is veroorzaakt. Een sinus-, tandvlees- of gebitsinfectie kan zich naar de schedel uitbreiden.

Symptomen

Infecties van het bot van benen en armen veroorzaken koorts en, soms pas dagen later, pijn in het geïnfecteerde bot. Het gebied rondom het bot kan gevoelig, warm en gezwollen zijn, terwijl beweging pijnlijk kan zijn. De betrokkene kan afvallen en zich moe voelen.

Infecties van de ruggenwervels ontstaan gewoonlijk geleidelijk, waarbij een aanhoudende rugpijn en gevoeligheid bij het aanraken optreedt. De pijn verergert bij beweging en wordt niet door rust, warmte of pijnstillers verlicht. Koorts is meestal het duidelijkste teken van een infectie, maar is bij deze wervelinfectie vaak afwezig.

Wanneer osteomyelitis een gevolg is van een infectie in omliggende weke delen of van een directe invasie door een organisme, zwelt het gebied rond het bot en wordt pijnlijk. In het omliggende weefsel kunnen zich abcessen vormen. Deze infecties hoeven geen koorts te veroorzaken en de resultaten van het bloedonderzoek kunnen normaal zijn. Iemand met een geïnfecteerd kunstgewricht of ander in de ledemaat aangebracht materiaal heeft gewoonlijk aanhoudende pijn in dat gebied.

Er kan zich chronische osteomyelitis ontwikkelen als osteomyelitis niet met succes wordt behandeld. Dit is een hardnekkige infectie die zeer moeilijk is uit te roeien. Soms is dit type infectie lange tijd niet te ontdekken en zijn er maanden- of jarenlang geen symptomen. Meestal veroorzaakt chronische osteomyelitis echter botpijn en recidiverende infecties in de weke delen rondom het bot. Er wordt dan constant of met tussenpozen pus door de huid afgevoerd doordat er zich een doorgang (sinuskanaal of fistel) van het bot naar de huid vormt.

Diagnose

Symptomen en de bevindingen tijdens een lichamelijk onderzoek kunnen op osteomyelitis wijzen. De arts kan bijvoorbeeld het vermoeden krijgen dat iemand osteomyelitis heeft wanneer deze steeds botpijn heeft met of zonder koorts en zich bijna aldoor vermoeid voelt.

Zoals bij elke chronische infectie geeft bloedonderzoek meestal een verhoogd gehalte aan witte bloedcellen aan, een verhoogde BSE (bloedbezinkingssnelheid, de snelheid waarmee rode bloedcellen naar de bodem van een reageerbuisje met bloed zinken) en een verhoogd gehalte aan C-reactieve proteïne (een eiwit dat in het bloed circuleert en zeer snel toeneemt wanneer er een ontsteking is).

Op een röntgenfoto kunnen veranderingen zichtbaar zijn die op osteomyelitis duiden. Het afwijkende gebied wordt soms pas meer dan 3 weken na de eerste symptomen op een röntgenfoto zichtbaar. Op botscans (waarbij gebieden met verhoogde botvorming worden afgebeeld na het inspuiten van de radioactieve stof technetium) lijkt het geïnfecteerde gebied bijna altijd afwijkend. Dit is niet het geval bij baby's, omdat scans niet betrouwbaar zijn bij het aangeven van afwijkingen in groeiende botten. Door middel van gecomputeriseerd tomografisch onderzoek (CT-scan) en magnetische kernspinresonantie (MRI) kan ook worden bepaald welk gebied is geïnfecteerd. Met behulp van deze onderzoeken kan echter niet altijd worden aangegeven of het om een infectie of een andere botaandoening gaat.

Om een botinfectie te diagnosticeren en om te bepalen door welke bacterie deze wordt veroorzaakt, kunnen artsen monsters nemen van bloed, pus, gewrichtsvocht of van het bot zelf. Gewoonlijk worden er bij osteomyelitis van de ruggenwervels monsters van botweefsel genomen met een naald of via een operatie.

Preventie en prognose

Mensen bij wie een kunstgewricht of metalen onderdelen aan een bot zijn vastgemaakt moeten vóór elke operatie preventief antibiotica innemen, ook bij tandheelkundig ingrijpen. Ze hebben namelijk een verhoogd risico van een infectie met bacteriën die normaal in de mond en in andere delen van het lichaam voorkomen.

De prognose voor mensen met osteomyelitis is meestal goed als ze maar tijdig de juiste behandeling krijgen. Soms ontwikkelt zich echter chronische osteomyelitis. Er kan zich dan weken, maanden of zelfs jaren later weer een abces in het bot vormen.

Behandeling

Kinderen en volwassenen bij wie onlangs via het bloed een botinfectie is ontstaan, kunnen het beste met antibiotica worden behandeld. Als de bacterie die de infectie veroorzaakt niet kan worden geïdentificeerd, worden er antibiotica gebruikt die effectief zijn tegen Staphylococcus aureusof in sommige gevallen breedspectrumantibiotica (antibiotica die tegen veel typen bacteriën effectief zijn). Afhankelijk van de ernst van de infectie worden de antibiotica in eerste instantie intraveneus gegeven, maar ze kunnen later oraal worden toegediend tijdens een behandeling die vier tot zes weken duurt. Sommige patiënten hebben maandenlange behandeling met antibiotica nodig.

Als er een schimmelinfectie wordt vastgesteld of vermoed, moeten er enkele maanden antischimmelmiddelen worden gebruikt. Als de infectie in een vroeg stadium wordt ontdekt, is er gewoonlijk geen operatie noodzakelijk. Soms vormt er zich echter een abces, dat operatief moet worden gedraineerd.

Volwassenen die bacteriële osteomyelitis van de ruggenwervels hebben, worden meestal gedurende zes tot acht weken met antibiotica behandeld. Soms is bedrust nodig en moet de patiënt een korset dragen. Er kan een operatie nodig zijn om abcessen te draineren of om aangetaste wervels te stabiliseren. Dit om te voorkomen dat de wervels in elkaar zakken en daarbij nabijgelegen zenuwen of bloedvaten beschadigen.

Wanneer osteomyelitis een gevolg is van een infectie in nabijgelegen weke delen (zoals bij een voetzweer veroorzaakt door slechte doorbloeding of door diabetes mellitus), is de behandeling ingewikkelder. Gewoonlijk wordt al het dode weefsel en bot operatief verwijderd en wordt de ontstane lege ruimte met gezond bot, spierweefsel of huid opgevuld. Vervolgens wordt de infectie met antibiotica behandeld.

Als er een infectie rond een kunstgewricht zit, wordt dit verwijderd en vervangen. Verscheidene weken voorafgaand aan de operatie kunnen antibiotica worden gegeven, zodat er tegelijkertijd met het verwijderen van de geïnfecteerde gewrichtsprothese een nieuwe prothese kan worden geplaatst. In zeldzame gevallen heeft de behandeling geen succes en blijft de infectie bestaan, waardoor een operatie noodzakelijk is om het gewricht te fixeren of de ledemaat te amputeren.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Infectieuze artritis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer