MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Reumatoïde artritis

Reumatoïde artritis is een aandoening waarbij gewrichten, meestal die van de handen en voeten, ontstoken zijn. De ontsteking leidt tot zwelling en pijn in de gewrichten en vaak tot permanente beschadiging ervan.

Reumatoïde artritis komt voor bij ongeveer 1% van de wereldbevolking, ongeacht ras of land van herkomst, en treft vrouwen 2 tot 3 keer vaker dan mannen. Gewoonlijk treedt reumatoïde artritis voor het eerst op tussen de 25 en 50 jaar, maar de ziekte kan op elke leeftijd voorkomen. Reumatoïde artritis kan bij kinderen voorkomen; dan wordt de ziekte ‘jeugdreuma' genoemd. De symptomen en de prognose verschillen dan enigszins (zie Juveniele chronische artritis: Introductie).

De precieze oorzaak van reumatoïde artritis is niet bekend. De ziekte wordt beschouwd als een auto-immuunziekte (Auto-immuunziekten: Introductie). Onderdelen van het immuunsysteem vallen het weke weefsel aan waarmee de gewrichten zijn bekleed (het synovium) en kunnen ook het bindweefsel in veel andere delen van het lichaam aantasten, zoals in de bloedvaten en de longen. Er treedt aanvreting op van kraakbeen, bot en gewrichtsbanden, waardoor er vervorming, instabiliteit en littekenvorming in het gewricht ontstaan. De snelheid waarmee de gewrichten worden aangetast, varieert sterk. Het patroon van de ziekte kan door veel factoren worden beïnvloed, waaronder erfelijke aanleg.

Symptomen

Reumatoïde artritis heeft bij sommigen een mild verloop; bij anderen zijn er tussen de opvlammingen van de aandoening lange perioden zonder symptomen; bij weer anderen wordt de aandoening steeds erger, wat in een langzaam of snel tempo kan gaan. Reumatoïde artritis kan plotseling optreden, waarbij veel gewrichten tegelijkertijd ontstoken raken. Het komt echter vaker voor dat het nauwelijks merkbaar begint en dat steeds meer gewrichten worden aangetast. De ontsteking is gewoonlijk symmetrisch; de overeenkomende gewrichten aan beide zijden van het lichaam worden aangetast. Het is kenmerkend voor de aandoening dat als regel de kleine gewrichten in de vingers, tenen, handen, voeten, polsen, ellebogen en enkels het eerst ontstoken raken. De ontstoken gewrichten zijn meestal pijnlijk en vaak stijf, vooral vlak na het wakker worden (dat duurt dan meestal minstens 30 minuten en vaak langer) of na een langere periode van inactiviteit. Sommige patiënten voelen zich moe en zwak, vooral vroeg in de middag. Reumatoïde artritis kan met een lichte temperatuurverhoging gepaard gaan.

Aangetaste gewrichten worden groter doordat het zachte weefsel zwelt en het gewrichtsvocht toeneemt en ze kunnen snel misvormd raken. De gewrichten kunnen in een bepaalde positie verstijven (contracturen) waardoor ze niet volledig gestrekt of gebogen kunnen worden. De vingers hebben de neiging om naar de pink te buigen, waardoor pezen in de vingers van hun plaats raken.

Door het zwellen van de polsen kan een zenuw bekneld raken en een verdoofd of tintelend gevoel ontstaan als gevolg van het carpaletunnelsyndroom (zie Aandoeningen aan de handen: Carpaletunnelsyndroom). De cysteus gezwollen uitlopers van de gewrichtsholte die aan de achterkant van aangetaste knieën kunnen ontstaan, kunnen scheuren, wat pijn en zwelling in de onderbenen veroorzaakt. Bij 30% van de personen met reumatoïde artritis zitten er harde knobbels net onder de huid, die ‘reumaknobbels' worden genoemd. Deze knobbels zitten meestal op drukplekken, zoals op de achterkant van de onderarm bij de elleboog.

In zeldzame gevallen veroorzaakt reumatoïde artritis een ontsteking van de bloedvaten (vasculitis (zie Vasculaire bindweefselaandoeningen: Introductie)). Door deze ontsteking neemt de toevoer van bloed naar de weefsels af, wat tot schade aan de zenuwen of tot zweren op de benen kan leiden. Ontsteking van de longvliezen (pleuritis) of van het hartzakje (pericarditis) of ontsteking en littekenvorming in de longen kunnen tot pijn op de borst of kortademigheid leiden. Sommige mensen hebben droge ogen of een droge mond (zie Auto-immuunziekten van het bindweefsel: Sjögren‑syndroom) of rode, pijnlijke ogen als gevolg van een ontsteking (Sjögren-syndroom) en vaak gezwollen lymfeklieren.

Diagnose

De arts kan, naast het kenmerkende patroon van symptomen, ook gebruikmaken van de volgende onderzoeken voor zijn diagnose: laboratoriumonderzoek, onderzoek van een via een naald verkregen monster van het gewrichtsvocht en zelfs een biopsie (nemen van een weefselmonster voor onderzoek onder een microscoop) van reumaknobbeltjes. Op röntgenfoto's zijn vaak kenmerkende veranderingen in de gewrichten te zien.

Bij 9 van de 10 personen met reumatoïde artritis is de BSE (bloedbezinkingssnelheid, de snelheid waarmee de rode bloedcellen naar de bodem van een met bloed gevuld testbuisje zakken) verhoogd. Dit kan aangeven dat er een actieve ontsteking aanwezig is. Met dit onderzoek kan echter niet de oorzaak van de ontsteking worden vastgesteld. Bij lichte symptomen kan een arts de bezinkingssnelheid blijven controleren om te zien of de ziekte nog actief is.

Veel patiënten met reumatoïde artritis hebben kenmerkende antilichamen in hun bloed, zoals de reumafactor. De reumafactor is aanwezig bij 70% van de mensen met reumatoïde artritis. De factor treedt echter ook op bij andere aandoeningen, zoals bij hepatitis en bij enkele andere infecties. Bij sommige mensen wordt deze factor aangetoond terwijl niets erop duidt dat ze ziek zijn. Gewoonlijk geldt: hoe hoger de bloedspiegel van de reumafactor, des te ernstiger de reumatoïde artritis en des te ongunstiger de prognose. De reumafactor kan afnemen wanneer de gewrichten minder ontstoken zijn.

De meeste patiënten hebben een lichte vorm van bloedarmoede (een tekort aan rode bloedcellen) (zie Bloedarmoede: Introductie). In zeldzame gevallen wordt het aantal witte bloedcellen abnormaal laag. Wanneer iemand met reumatoïde artritis weinig witte bloedcellen heeft en een vergrote milt, spreekt men van het ‘Felty-syndroom'.

Prognose en behandeling

In zeldzame gevallen verdwijnt reumatoïde artritis vanzelf. Drie van de vier mensen hebben baat bij het behandelen van de symptomen. Minstens één van de tien patiënten wordt uiteindelijk echter ernstig gehandicapt.

De behandeling varieert van eenvoudige maatregelen tot geneesmiddelen en zelfs een operatie. Eenvoudige maatregelen, zoals rust en goede voeding, zijn bedoeld om de symptomen aan te pakken. Bepaalde geneesmiddelen (de langzaam werkende medicijnen) kunnen ook een positief effect hebben op de ziekte zelf en niet alleen op de symptomen. De behandeling begon tot voor kort met de minst agressieve maatregelen, maar geneesmiddelen die het verloop van de ziekte kunnen afremmen moesten meestal tijdens de eerste maanden worden ingezet. Tegenwoordig neigt men ertoe al direct krachtig werkende geneesmiddelen te geven, voordat de gewrichten ernstige schade hebben opgelopen.

Ernstig ontstoken gewrichten moeten rust krijgen, omdat de ontsteking anders kan verergeren. Regelmatige rustperioden helpen vaak de pijn te verlichten en soms kan een korte periode van volledige bedrust helpen bij het verlichten van een ernstige opvlamming in het actiefste, pijnlijkste stadium. Er kunnen spalken worden gebruikt om één of meer gewrichten te immobiliseren en rust te geven. Enige systematische beweging van de gewrichten is echter noodzakelijk om te voorkomen dat aanliggende spieren verzwakken en de gewrichten gaan verstijven.

Een regelmatige, gezonde voeding is over het algemeen voldoende. Een dieet dat rijk is aan vis en plantaardige oliën, maar arm aan rood vlees kan enig positief effect hebben op de ontsteking. In zeldzame gevallen is er een opvlamming van de ontsteking na het eten van bepaalde voedingsproducten. Het eten van dergelijke producten moet dan worden vermeden.

De belangrijkste groepen geneesmiddelen die bij de behandeling van reumatoïde artritis worden gebruikt, zijn de niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's), langzaam werkende geneesmiddelen, corticosteroïden en methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
of andere immunosuppressieve geneesmiddelen, waaronder de tumornecrosefactorremmers (TNF-remmers). Er is een nieuwere biologische therapie beschikbaar, waarbij wordt gebruikgemaakt van interleukine-1-receptorantagonisten. Over het algemeen hebben de sterkere geneesmiddelen ernstige bijwerkingen. Hierop moet tijdens de behandeling worden gelet.

Niet-steroïde anti-inflammatoire middelen: de niet-steroïde anti-inflammatoire middelen (NSAID's (zie Pijn: Niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's))) zijn de meest gebruikte geneesmiddelen bij de behandeling van de symptomen van reumatoïde artritis. Ze kunnen de zwelling in aangetaste gewrichten verminderen en kunnen ook de pijn verlichten. Deze geneesmiddelen (waaronder acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine)) kunnen echter de maag van streek maken en ze zijn niet geschikt voor mensen die lijden aan actieve zweren in het maag-darmkanaal, waaronder maagzweren of zweren aan de twaalfvingerige darm (duodenum).

Maagklachten kunnen worden bestreden door een NSAID bij het eten in te nemen of door tegelijk een maagzuurremmer of andere geneesmiddelen te slikken, zoals histamine-2-blokkers ( ranitidine Handelsnaam
Zantac
, famotidine Handelsnaam
Pepcid
Pepcidin
of cimetidine Handelsnaam
Tagamet
). Misoprostol Handelsnaam
Cytotec
of protonpompremmers worden soms samen met een NSAID voorgeschreven. De middelen kunnen de kans op vorming van (maag)zweren verminderen bij mensen die voor reumatoïde artritis langdurig met een NSAID moeten worden behandeld. Misoprostol Handelsnaam
Cytotec
kan diarree veroorzaken en kan de misselijkheid of buikpijn door het gebruik van acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) of andere niet-steroïde anti-inflammatoire middelen niet voorkomen.

Acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) was jarenlang de hoeksteen van de behandeling van reumatoïde artritis. Oorsuizen is een bijwerking die aangeeft dat de dosis te hoog is. Andere NSAID's (waaronder ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
, naproxen Handelsnaam
Aleve
Femex
Naprocoat
Naprosyne
Naprovite
Nycopren
and diclofenac Handelsnaam
Cataflam
Voltaren
Naclof
) worden vaker dan acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
voorgeschreven. Er zijn minder pillen nodig (soms maar 1 of 2 per dag) en ze hebben waarschijnlijk ook minder bijwerkingen dan hoge doses acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
.

Er is een nieuw type NSAID, de cyclo-oxygenase-2-remmers (coxibs), die een vergelijkbare werking hebben als de andere NSAID's maar waarschijnlijk minder schade aan de maag veroorzaken. Door deze geneesmiddelen wordt de werking van de bloedplaatjes niet onderdrukt. Ze zijn voor mensen die het risico van een bloeding lopen dus veiliger in het gebruik dan de traditionele NSAID's. Wegens de mogelijke cardiovasculaire bijwerkingen zijn artsen echter terughoudend met het voorschrijven van deze middelen.

Langzaam werkende geneesmiddelen: langzaam werkende geneesmiddelen (zoals goudverbindingen, hydroxychloroquine Handelsnaam
Plaquenil
en sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine
) kunnen het verloop van reumatoïde artritis gunstig beïnvloeden, hoewel het enkele maanden kan duren voor er verbetering optreedt. Deze geneesmiddelen worden meestal meteen ingezet als de aandoening blijft bestaan (hetgeen meestal het geval is) bij mensen die niet-steroïde anti-inflammatoire middelen gebruiken, waaronder de cyclo-oxygenase-2-remmers. Zelfs als de pijn is afgenomen, zal een arts waarschijnlijk tijdens de eerste 2 maanden een langzaam werkend geneesmiddel voorschrijven als de gewrichten opgezwollen blijven.

Goudverbindingen, die het ontstaan van botvervormingen kunnen vertragen, kunnen een tijdelijke afname van de ziekte veroorzaken. Gewoonlijk wordt de goudverbinding toegediend in de vorm van een wekelijkse injectie. Er is ook een preparaat verkrijgbaar dat oraal wordt ingenomen, maar dit is minder effectief. De wekelijkse injecties worden voortgezet totdat er in totaal één gram is gegeven of totdat er zich ofwel bijwerkingen voordoen ofwel een aanzienlijke verbetering optreedt. Als het geneesmiddel aanslaat, kan de frequentie van de injecties geleidelijk worden verminderd. Soms houdt de verbetering jarenlang aan op een onderhoudsdosis.

Goudverbindingen kunnen op verscheidene organen een ongunstig effect hebben. Patiënten die aan een ernstige lever- of nieraandoening of aan bepaalde bloedziekten lijden, kunnen deze middelen niet gebruiken. Daarom wordt er bloed- en urineonderzoek uitgevoerd voordat de behandeling begint en ook regelmatig tijdens de behandeling, soms zelfs eenmaal per week. Deze geneesmiddelen hebben onder andere als bijwerkingen een mogelijk gevaarlijke huiduitslag, een jeukende huid en een verlaagd aantal bloedcellen. Een minder algemeen voorkomende bijwerking is een aantasting van de lever en de longen en in zeldzame gevallen treedt diarree op. Gewoonlijk wordt de toediening van goud gestaakt als een van deze ernstige bijwerkingen optreedt. De toediening kan echter worden hervat na het verdwijnen van een lichte huiduitslag.

Hydroxychloroquine Handelsnaam
Plaquenil
wordt meestal dagelijks oraal toegediend en krijgt de voorkeur boven goudverbindingen om minder ernstige vormen van reumatoïde artritis te behandelen. Het kan samen met andere langzaam werkende geneesmiddelen of met methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
worden gebruikt en lijkt de werkzaamheid van deze middelen te verbeteren. De gewoonlijk lichte bijwerkingen zijn onder meer huiduitslag, spierpijn en oogproblemen. Sommige oogproblemen kunnen echter blijvend zijn en daarom moeten mensen die hydroxychloroquine Handelsnaam
Plaquenil
gebruiken vóór en tijdens de behandeling om het halfjaar hun ogen door een oogarts laten controleren. Wanneer het geneesmiddel na zes maanden nog niet heeft geholpen, wordt het gebruik ervan gestaakt. Anders kan hydroxychloroquine Handelsnaam
Plaquenil
worden gebruikt zo lang dit noodzakelijk is, tenzij zich oogproblemen voordoen.

Ook kunnen sulfasalazinetabletten worden gebruikt bij mensen die een minder ernstige vorm van reumatoïde artritis hebben. Het kan samen met andere geneesmiddelen worden gegeven om de werking daarvan te verbeteren. De dosis wordt geleidelijk verhoogd en de verbetering treedt meestal binnen drie maanden op. Net als andere langzaam werkende geneesmiddelen kan ook dit middel maagstoornissen, leverproblemen, bloedcelaandoeningen en huiduitslag veroorzaken.

Corticosteroïden: corticosteroïden als prednison Handelsnaam
Prednison
zijn de meest werkzame geneesmiddelen voor het verminderen van ontstekingen overal in het lichaam. Corticosteroïden zijn bij kortdurend gebruik effectief, maar ze verliezen na verloop van tijd geleidelijk hun werking, terwijl reumatoïde artritis gewoonlijk jarenlang actief is.

Er is enige discussie of corticosteroïden het verloop van reumatoïde artritis kunnen vertragen. Bovendien leidt het gebruik van corticosteroïden op lange termijn onveranderlijk tot bijwerkingen, waarbij bijna elk orgaan in het lichaam is betrokken. Daarom gebruikt een arts deze geneesmiddelen gewoonlijk alleen voor de snelle behandeling van ernstige opvlammingen wanneer veel gewrichten zijn aangetast of wanneer alle andere geneesmiddelen niet hebben geholpen. Ze zijn ook toe te passen bij de behandeling van ontstekingen buiten de gewrichten, bijvoorbeeld bij een ontsteking van het borstvlies (pleuritis) of van het hartzakje (pericarditis). Wegens de kans op bijwerkingen wordt bijna altijd de laagst werkzame dosis gebruikt. Voor een snelle verlichting op korte termijn kunnen corticosteroïden direct in de aangetaste gewrichten worden geïnjecteerd. Corticosteroïden kunnen echter op de lange termijn schade vergroten, vooral wanneer het gewricht, dat door regelmatige injecties tijdelijk pijnvrij is, te veel wordt gebruikt. Daarmee wordt de vernieling van het gewricht bespoedigd.

illustrative-material.sidebar 1

Corticosteroïden: gebruik en bijwerkingen 

Corticosteroïden zijn de werkzaamste geneesmiddelen voor het verminderen van ontstekingen in het lichaam. Corticosteroïden zijn zinvol bij elke niet door micro-organismen veroorzaakte aandoening waarbij een ontsteking optreedt, zoals reumatoïde artritis en andere aandoeningen van het bindweefsel, bij multipele sclerose en in noodgevallen, zoals het zwellen van de hersenen, astma-aanvallen en ernstige allergische reacties. Ze zijn belangrijk bij de behandeling van ernstige, chronische obstructieve longziekte (COPD). Bij bepaalde huidziekten, zoals eczeem en psoriasis, kunnen ze zelfs direct op het aangetaste gebied worden opgebracht. Bij een ernstige ontsteking is het gebruik van deze geneesmiddelen vaak levensreddend.

Corticosteroïden worden synthetisch gemaakt en hebben dezelfde werking als cortisol Handelsnaam
Hydrocortone
Solu‑Cortef
Buccalsone
Locoid
Mildison
, een steroïdhormoon dat wordt geproduceerd door de buitenste laag (cortex of schors) van de bijnieren; vandaar de naam ‘corticosteroïd'. Veel synthetische corticosteroïden zijn echter veel sterker dan cortisol Handelsnaam
Hydrocortone
Solu‑Cortef
Buccalsone
Locoid
Mildison
en de meeste hebben een langduriger werking.

Voorbeelden van corticosteroïden zijn prednison Handelsnaam
Prednison
, dexamethason Handelsnaam
Decadron
Maxitrol
Oradexon
Tobradex
, triamcinolon Handelsnaam
Kenacort
Kenalog
Albicort
Nasacort
, betamethason Handelsnaam
Celestone
Betnelan
Betnesol
Celestoderm
, beclometason Handelsnaam
Aerobec
Beconase
Qvar
, flunisolide Handelsnaam
Syntaris
en fluticason Handelsnaam
Cutivate
Flixotide
Flixonase
Seretide
. Al deze corticosteroïden zijn zeer krachtig. Hydrocortison Handelsnaam
Buccalsone
Locoid
Mildison
Solu‑Cortef
is een lichter corticosteroïd, dat onder andere verkrijgbaar is in de vorm van zalf. Corticosteroïden kunnen intraveneus (vooral in noodsituaties) en oraal worden toegediend of direct op het ontstoken orgaan worden aangebracht (zoals door inhalatie in de longen, in oogdruppels en in huidzalf).

Corticosteroïden onderdrukken de ontsteking, maar verminderen daardoor ook het vermogen van het lichaam om infecties te weerstaan. Als er infecties aanwezig zijn moeten deze middelen dan ook met de grootste voorzichtigheid worden gebruikt. Aandoeningen als hoge bloeddruk, hartfalen, diabetes mellitus, maagzweren, nierfalen en osteoporose (botontkalking) kunnen erdoor verergeren. Bij dergelijke aandoeningen worden ze dan ook alleen maar gebruikt bij uiterste noodzaak.

Wanneer ze worden geïnjecteerd of oraal worden toegediend, moet het gebruik van corticosteroïden niet abrupt worden gestaakt. Corticosteroïden onderdrukken namelijk de aanmaak van cortisol Handelsnaam
Hydrocortone
Solu‑Cortef
Buccalsone
Locoid
Mildison
door de bijnierschors. De aanmaak moet de gelegenheid krijgen om weerop gang te komen. Aan het eind van een kuur met corticosteroïden wordt de dosis daarom geleidelijk verminderd. Iedereen die corticosteroïden neemt, moet daarom de instructies van de arts betreffende de dosering nauwgezet opvolgen.

Het langdurig gebruik van corticosteroïden, vooral in hoge doses en indien intraveneus of oraal toegediend, leidt onveranderlijk tot veel bijwerkingen, waarbij nagenoeg elk orgaan in het lichaam is betrokken. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn het dunner worden van de huid met striae en kneuzingen, osteoporose, hoge bloeddruk, een verhoogde bloedglucosespiegel, cataract (staar), opgeblazen gezicht en buik, dunner worden van armen en benen, moeizaam genezen van wonden, achterblijvende groei bij kinderen, verlies van calcium in de botten, maagbloeding, honger, gewichtstoename en psychische problemen. Het grootste deel van de effecten treedt lokaal op. Daarom veroorzaken corticosteroïden die worden geïnhaleerd of op de huid worden aangebracht veel minder symptomen dan wanneer ze intraveneus of oraal worden toegediend.

Immunosuppressiva: corticosteroïden onderdrukken het immuunsysteem, maar er zijn geneesmiddelen die nog werkzamer zijn op dat gebied. Deze middelen worden ‘immunosuppressiva' genoemd. Al deze geneesmiddelen kunnen het verergeren van de aandoening vertragen en de schade verminderen aan de botten die nabij de gewrichten liggen. Tot deze groep geneesmiddelen behoren methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
(dat vaak het eerste geneesmiddel is na NSAID's), leflunomide Handelsnaam
Arava
, azathioprine Handelsnaam
Imuran
, cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine
, ciclosporine Handelsnaam
Sandimmune
Neoral
en TNF-remmers.

Immunosuppressiva zijn effectief bij het behandelen van ernstige reumatoïde artritis. Ze onderdrukken de ontsteking zodat er geen of lagere doses corticosteroïden nodig zijn. Deze geneesmiddelen hebben echter bijwerkingen die dodelijk kunnen zijn, zoals leveraandoeningen, longontsteking, een verhoogde gevoeligheid voor infecties, onderdrukking van de aanmaak van bloedcellen in het beenmerg en, bij cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine
, bloedingen in de blaas. Bovendien kunnen azathioprine Handelsnaam
Imuran
en cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine
de kans op het ontstaan van kanker vergroten. Vrouwen die zwanger willen worden, moeten deze geneesmiddelen alleen gebruiken na overleg met een arts.

Methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
, dat eens per week oraal wordt toegediend in toenemende doses, wordt steeds vaker gebruikt om de vroege stadia van reumatoïde artritis te behandelen. Dit geneesmiddel kan snel effect hebben, soms al na enkele weken. Bij een ernstige gewrichtsontsteking kan het voorafgaand aan langzaam werkende geneesmiddelen worden gegeven. De meeste patiënten verdragen het geneesmiddel goed, maar moeten wel onder strenge controle blijven. Ook moet ongeveer elke 2 maanden hun bloed worden gecontroleerd op het aantal witte bloedcellen. Ze mogen geen alcohol drinken om de kans op leverbeschadiging te verkleinen. Met foliumzuurtabletten kunnen diverse bijwerkingen, zoals mondzweren, worden tegengegaan.

Het geneesmiddel leflunomide Handelsnaam
Arava
is vergelijkbaar met methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
wat betreft voordelen en risico's. Het wordt dagelijks oraal ingenomen, waarbij de eerste drie doses (‘oplaaddoses') soms hoger zijn om te zorgen dat het middel aanslaat.

Etanercept Handelsnaam
Enbrel
of infliximab Handelsnaam
Remicade
, beide TNF-remmers, laten spectaculaire resultaten zien bij mensen die niet voldoende reageren op alleen methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
. Etanercept Handelsnaam
Enbrel
wordt tweemaal per week gegeven door middel van een injectie onder de huid. Infliximab Handelsnaam
Remicade
wordt na de eerste aanvangsdoses elke 8 weken intraveneus toegediend. Deze geneesmiddelen moeten niet worden gebruikt bij mensen met een actieve ontsteking of kwaadaardige tumoren, aangezien deze door TNF-remmers worden verergerd.

Andere behandelmethoden: naast geneesmiddelen die de gewrichtsontsteking verminderen, moeten in een behandelplan voor reumatoïde artritis ook andere therapieën een plaats krijgen, zoals lichaamsbeweging, fysiotherapie of bezigheidstherapie en soms een operatie. Met ontstoken gewrichten moeten voorzichtige oefeningen worden gedaan zodat ze niet verstijven. Als de ontsteking afneemt, kan regelmatige actieve lichaamsbeweging een gunstig effect hebben, hoewel vermoeidheid moet worden vermeden. Voor veel patiënten zijn oefeningen in het water gemakkelijker.

De behandeling van stijve gewrichten bestaat uit intensieve oefeningen en soms het gebruik van spalken om het gewricht geleidelijk te strekken. Als geneesmiddelen niet helpen, kan een operatie noodzakelijk zijn. Wanneer de gewrichten door de aandoening al aanzienlijk zijn aangetast, is operatieve vervanging van knie- of heupgewrichten de effectiefste manier om beweeglijkheid en functie te herstellen. Gewrichten kunnen ook worden verwijderd of gefixeerd, vooral in de voet, om het lopen minder pijnlijk te maken. De duim kan worden gefixeerd om iemand in staat te stellen iets vast te pakken en instabiele nekwervels boven in de nek kunnen samen worden gefixeerd om te voorkomen dat ze het ruggenmerg samendrukken.

Voor patiënten die door reumatoïde artritis zijn gehandicapt, zijn verscheidene hulpmiddelen beschikbaar waarmee ze hun dagelijkse bezigheden kunnen verrichten. Zo kunnen speciaal aangepaste orthopedische schoenen of sportschoenen het lopen minder pijnlijk maken en met hulpmiddelen als grijpers hoeft de hand niet met kracht te worden dichtgeknepen.

TYPE

GENEESMIDDEL

ENKELE BIJWERKINGEN

OPMERKINGEN

niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's)

acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine), ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
, naproxen Handelsnaam
Aleve
Femex
Naprocoat
Naprosyne
Naprovite
Nycopren
, diclofenac Handelsnaam
Cataflam
Voltaren
Naclof
, vele andere

maagklachten, maagzweren, verhoogde bloeddruk, nadelige invloed op de nieren

NSAID's behandelen de symptomen en verminderen de ontsteking, maar veranderen het ziektebeloop niet

langzaamwerkende geneesmiddelen

goudverbindingen

ongunstige invloed op de nieren, uitslag, jeukende huid, een verlaagd aantal bloedcellen

alle langzaamwerkende geneesmiddelen kunnen de progressie van de beschadiging in de gewrichten vertragen en ook geleidelijk de pijn en de zwelling doen afnemen

hydroxychloroquine Handelsnaam
Plaquenil

gewoonlijk licht: huiduitslag, spierpijn en oogproblemen

sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine

maagstoornissen, leverproblemen, bloedcelaandoeningen en huiduitslag

corticosteroïden

prednison Handelsnaam
Prednison

op lange termijn veel bijwerkingen in het gehele lichaam

kunnen de ontsteking snel verminderen; door de bijwerkingen op de lange termijn mogelijk niet zinvol

immunosuppressiva

methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
, leflunomide Handelsnaam
Arava
, azathioprine Handelsnaam
Imuran
, cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine
en ciclosporine Handelsnaam
Sandimmune
Neoral

leveraandoeningen, longontsteking, verhoogde gevoeligheid voor infecties, onderdrukking van de aanmaak van bloedcellen in het beenmerg

methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
of leflunomide Handelsnaam
Arava
kunnen worden gebruikt om de vroege stadia van reumatoïde artritis te behandelen; kunnen beschadiging van de gewrichten vertragen

etanercept Handelsnaam
Enbrel
, infliximab Handelsnaam
Remicade

mogelijk risico van een infectie of schadelijkheid

bij de meeste mensen een spectaculaire directe reactie; kunnen beschadiging van de gewrichten vertragen

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Artritis psoriatica

Volgende: Spondylitis ankylopoetica (ziekte van Bechterew)

Illustraties
Tabellen
Disclaimer