MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Obsessieve-compulsieve stoornis

Een obsessieve-compulsieve stoornis wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van terugkerende (recidiverende), ongewenste, zich vanzelf opdringende ideeën, beelden of impulsen die gek, vreemd, gemeen of afschuwelijk lijken (obsessies) voor de persoon die ze ervaart. Ze gaan samen met een drang of compulsie om iets te doen dat het ongemak verlicht dat wordt veroorzaakt door de obsessie.

Obsessieve-compulsieve stoornissen komen ongeveer even vaak voor bij mannen als bij vrouwen en treffen per halfjaar ongeveer 1,5% van de bevolking.

De obsessies hebben meestal te maken met een gevoel van schade, risico of gevaar. Veel voorkomende obsessies zijn: angst voor besmetting (bijvoorbeeld een ziekte oplopen door het aanraken van een deurknop), twijfels (bijvoorbeeld dat de voordeur niet op slot is), angst voor verlies en de angst om iemand lichamelijk te verwonden.

Meer dan 95% van de mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis voelt zich gedwongen om bepaalde rituelen uit te voeren, bestaande uit herhaalde, doelbewuste en opzettelijke handelingen. Rituelen die worden gebruikt om een obsessie onder controle te houden, zijn wassen of schoonmaken om besmetting te voorkomen, alles controleren om twijfel te overwinnen, spullen verstoppen om verlies te voorkomen en het vermijden van de mensen die misschien het object van agressie kunnen worden. De meeste rituelen, zoals overmatig handenwassen of het herhaaldelijk controleren of de deur wel op slot zit, zijn zichtbaar. Andere rituelen zijn niet zichtbaar, zoals herhaaldelijk tellen of uitspraken doen om gevaar te verkleinen. Obsessies gaan niet altijd vergezeld van compulsies.

De meeste mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis zijn zich ervan bewust dat hun obsessieve gedachten geen echt risico weerspiegelen en dat hun compulsief gedrag niet effectief is. Een obsessieve-compulsieve stoornis verschilt dus van psychotische stoornissen, waarbij mensen het contact met de werkelijkheid verliezen. Een obsessieve-compulsieve stoornis verschilt ook van een obsessieve-compulsieve-persoonlijkheidsstoornis (zie Persoonlijkheidsstoornissen: Behandeling). Bij deze laatste worden specifieke persoonlijkheidskenmerken omschreven (perfectionistisch zijn, bijvoorbeeld). Mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis zijn zich ervan bewust dat hun compulsieve gedrag overdreven en op het bizarre af is en zijn bang dat ze in verlegenheid zullen worden gebracht of gestigmatiseerd. Ze doen hun rituelen daarom in het geheim, ook al zijn ze hier soms uren per dag mee bezig.

Ongeveer eenderde van de mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis is depressief op het moment waarop de stoornis wordt vastgesteld. In totaal wordt tweederde van de mensen op een bepaald moment depressief.

Behandeling

Exposure-therapie is effectief bij de behandeling van een obsessieve-compulsieve stoornis. Bij deze vorm van therapie wordt de persoon blootgesteld aan de situaties of de mensen die de obsessies, rituelen of het vervelende gevoel uitlokken. Het vervelende gevoel of de angst van de persoon zal geleidelijk afnemen als hij zichzelf ervan weerhoudt het ritueel uit te voeren tijdens herhaalde blootstelling aan de uitlokkende prikkel. Op deze manier merkt de persoon dat rituelen overbodig zijn om het ongemak te verminderen. De verbetering houdt gewoonlijk jarenlang aan, waarschijnlijk omdat de mensen die deze zelfhulpmethode hebben aangeleerd, deze ook na beëindiging van de behandeling zonder enige moeite blijven toepassen als een onderdeel van hun dagelijkse leven.

SSRI's en clomipramine Handelsnaam
Anafranil
, een tricyclisch antidepressivum, zijn effectieve geneesmiddelen. Andere antidepressiva worden aanzienlijk minder vaak gebruikt. Veel deskundigen menen dat een combinatie van gedragstherapie en medicijnen de beste behandeling vormt voor mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis.

Het is gebleken dat psychodynamische psychotherapie en psychoanalyse bij mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis over het algemeen niet effectief is.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Gegeneraliseerde angststoornis

Volgende: Paniekaanvallen en paniekstoornis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer