MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Waanstoornis

Een waanstoornis wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van een of meer niet op waarheid berustende denkbeelden die ten minste een maand aanhouden.

Een waanstoornis treft iemand doorgaans voor het eerst op middelbare of oudere leeftijd. Bij deze stoornis zijn de wanen gewoonlijk niet bizar en betreffen situaties die in werkelijkheid zouden kunnen voorkomen. Voorbeelden zijn het idee te worden achtervolgd, vergiftigd, besmet, op afstand te worden bemind of te worden bedrogen door partner of minnaar. Bij een waanstoornis wordt er onderscheid gemaakt tussen een aantal subtypen.

Bij het erotomane type is het centrale thema van de waan dat iemand verliefd is op de patiënt. Pogingen contact op te nemen met degene die verliefd zou zijn door middel van telefoontjes, brieven of zelfs door schaduwen en stalking kunnen vaak voorkomen. Door met de waan samenhangend gedrag kan iemand in aanraking komen met de politie.

Bij het grootheidstype is de patiënt ervan overtuigd dat hij een of ander groot talent bezit of een belangrijke ontdekking heeft gedaan.

Bij het jaloersheidstype is de patiënt ervan overtuigd dat een partner of minnaar ontrouw is. Deze overtuiging wordt gebaseerd op onjuiste, door twijfelachtig ‘bewijs' ondersteunde conclusies. Onder dergelijke omstandigheden kan gevaar bestaan voor lichamelijk geweld.

Bij het achtervolgingstype gelooft de patiënt dat er tegen hem wordt samengezworen, dat hij wordt bespioneerd, belasterd of getreiterd. Hij kan herhaaldelijk proberen zijn recht te halen door in beroep te gaan bij rechtbanken en andere overheidsinstellingen. In zeldzame gevallen neemt hij zijn toevlucht tot geweld als vergelding voor ingebeelde achtervolging.

Bij het somatische type gaat het om een gepreoccupeerdheid met een lichamelijke functie of kenmerk, zoals een ingebeelde lichamelijke misvorming of geur. De waan kan ook de vorm aannemen van een vermeende algemene gezondheidstoestand, zoals een parasitaire infectie.

Symptomen en diagnose

Een waanstoornis kan voortkomen uit een reeds bestaande paranoïde-persoonlijkheidsstoornis (zie Persoonlijkheidsstoornissen: Cluster A: Vreemd of excentriek gedrag). Aan het begin van de vroege volwassenheid vertonen mensen met een paranoïde-persoonlijkheidsstoornis een diepgaand wantrouwen en achterdocht ten opzichte van anderen en hun motieven. Vroege symptomen kunnen zijn dat men zich uitgebuit voelt, zich voortdurend bezighoudt met de loyaliteit of betrouwbaarheid van vrienden, goedbedoelde opmerkingen of gebeurtenissen als bedreigend ziet, lang wrok koestert en gemakkelijk reageert op vermeende blijken van minachting.

Nadat een arts andere specifieke, met wanen verbandhoudende aandoeningen heeft uitgesloten, baseert hij de diagnose ‘waanstoornis' grotendeels op iemands voorgeschiedenis. Het is bijzonder belangrijk dat de arts bepaalt in hoeverre de patiënt gevaarlijk is, vooral in hoeverre de persoon zich laat leiden door zijn wanen.

Prognose en behandeling

Een waanstoornis leidt in het algemeen niet tot ernstige arbeidsongeschiktheid. Iemand kan echter steeds meer beheerst worden door de waan. De meeste patiënten weten hun werk te behouden.

Een goede relatie tussen arts en patiënt bevordert de behandeling van de waanstoornis. Ziekenhuisopname kan noodzakelijk zijn als de arts denkt dat de patiënt gevaarlijk is. Antipsychotica worden doorgaans niet voorgeschreven, maar zijn in sommige gevallen effectief bij het onderdrukken van symptomen. Een behandeldoel op lange termijn is iemands aandacht te verplaatsen van de waan naar een constructiever en bevredigender gebied, al is dat vaak moeilijk.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Schizofrenie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer