MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Angstremmers en slaapmiddelen

Op recept verkrijgbare geneesmiddelen die gebruikt worden om angstgevoelens te behandelen (anxiolytica) en slaap op te wekken (sedativa) kunnen afhankelijkheid veroorzaken. Tot deze geneesmiddelen worden gerekend benzodiazepinen, barbituraten, glutethimide, chloralhydraat en meprobamaat Handelsnaam
Meprobamaat
. Ze werken elk op een andere manier en elk heeft een ander afhankelijkheids- en tolerantierisico. De meeste mensen die afhankelijk zijn van deze middelen, hadden een medische reden om ze te gaan gebruiken. Afhankelijkheid kan zich al binnen twee weken van voortdurend gebruik ontwikkelen.

Symptomen en complicaties

Angstremmers en slaapmiddelen verminderen de alertheid en kunnen leiden tot onduidelijke spraak, slechte coördinatie, verwarring en langzamere ademhaling. Deze geneesmiddelen maken iemand afwisselend gedeprimeerd en angstig. Sommige patiënten hebben last van geheugenverlies, gebrekkig beoordelingsvermogen, verkorte concentratieperioden en beangstigende stemmingswisselingen. Ouderen kunnen een demente indruk maken, omdat ze traag spreken en moeite hebben met denken en het begrijpen van anderen. Ze kunnen vallen, wat resulteert in botbreuken, vooral heupfracturen.

Mensen die langer dan een paar dagen slaapmiddelen gebruiken, menen vaak dat ze niet kunnen slapen zonder deze middelen. Als ze willen gaan slapen, kunnen ze zonder die middelen angstig en nerveus worden. Bij het wakker worden kunnen ze geïrriteerd zijn.

Abrupte onthouding van angstremmers en slaapmiddelen kan leiden tot een ernstige, beangstigende en mogelijk levensbedreigende reactie, vergelijkbaar met die bij alcoholonthouding (delirium tremens (zie Middelengebruik en ‑misbruik: Symptomen en complicaties)). Het tijdsverloop van de onthoudingsverschijnselen verschilt per middel. Binnen de eerste 12 tot 24 uur kan de patiënt zenuwachtig, rusteloos, beverig en slap worden. Mensen die een grote dosis hebben gebruikt, kunnen epileptische aanvallen krijgen. Soms kan een epileptische aanval zich zelfs nog één tot drie weken na het staken van het gebruik voordoen.

Andere mogelijke gevolgen van onthouding zijn uitdroging, delirium, slapeloosheid, verwarring en visuele en auditieve hallucinaties (zien en horen van dingen die er niet zijn). Ernstige onthoudingsreacties komen vaker voor bij barbituraten of glutethimide dan bij benzodiazepinen. De patiënt wordt gewoonlijk gedurende het onthoudingsproces in een ziekenhuis opgenomen vanwege een mogelijk ernstige reactie.

Behandeling

Noodbehandeling. Iemand die een overdosis aan angstremmers of slaapmiddelen heeft genomen, moet worden opgenomen, meestal op de intensivecareafdeling. Voor benzodiazepinen bestaat er een tegengif, flumazenil. Er wordt ondersteunende zorg gegeven, die kan bestaan uit intraveneus toedienen van vocht, medicijnen (bij een dalende bloeddruk) en beademing.

Ontwenning en reïntegratie. Mensen met lichte ontwenningsverschijnselen hebben sociale en psychische ondersteuning nodig om hen te helpen om de sterke aandrang te onderdrukken om het middel opnieuw te gebruiken om hun angstgevoelens tegen te gaan. Mensen met ernstige ontwenningsverschijnselen moeten het middel meestal weer gaan gebruiken, maar in een lagere dosering en onder streng medisch toezicht, soms in het ziekenhuis. De dosis wordt over een aantal dagen of weken geleidelijk verminderd en vervolgens stopgezet. Zelfs bij de beste behandeling kan iemand zich een maand of langer niet normaal voelen.

illustrative-material.sidebar 3

Classificatie misbruikmogelijkheden geneesmiddelen

Op recept verkrijgbare geneesmiddelen die middelenafhankelijkheid kunnen veroorzaken, zijn onderhevig aan beperkingen die worden gesteld door de Nederlandse overheid dan wel de Europese Unie. Alle op recept verkrijgbare geneesmiddelen die onder de regelgeving vallen, krijgen een schedule- of klassenummer toegewezen waarmee wordt bepaald hoe ze kunnen worden voorgeschreven. Klasse-I-geneesmiddelen kunnen gemakkelijk worden misbruikt, hebben geen aantoonbaar medisch nut en er zijn geen gegevens over aanvaardbare dosering bekend. Klasse-II-geneesmiddelen kunnen eveneens gemakkelijk worden misbruikt, maar hebben wel enige medische toepassingsmogelijkheden. Klasse-III-geneesmiddelen kunnen minder eenvoudig worden misbruikt en klasse-IV- en klasse-V-geneesmiddelen kunnen het minst eenvoudig worden misbruikt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Amfetaminen

Volgende: Cocaïne

Illustraties
Tabellen
Disclaimer