MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Aandoeningen van de tong

Verwonding: traumatisch letsel is de meest voorkomende oorzaak van tongklachten. In de tong bevinden zich veel zenuwen voor pijn- en aanrakingsgevoel, waardoor de tong veel gevoeliger is voor pijn dan de meeste andere delen van het lichaam. Het komt veel voor dat mensen per ongeluk op hun tong bijten, maar dit geneest weer snel. Een scherpe, gebroken tand, kies of vulling kan soms schade aan dit kwetsbare weefsel aanrichten.

‘Haartong': overmatig lange tongpapillen (villi) kunnen de tong een harig uiterlijk geven. De tong kan er ook harig uitzien na koorts, na een behandeling met antibiotica of wanneer te vaak een mondspoeling met peroxide wordt gebruikt. Deze ‘haren' op de tong mogen niet worden verward met harige leukoplakie aan de zijkanten van de tong, die kenmerkend is voor aids.

Verkleuring: de villi van de tong kunnen verkleuren bij mensen die roken, tabak pruimen, bepaalde voedingsmiddelen gebruiken of als er gekleurde bacteriën op de tong groeien.

De bovenkant van de tong kan er zwart uitzien als vanwege maagklachten bismutpreparaten worden gebruikt. Dergelijke verkleuringen kunnen met een tandenborstel of met een schraper van de tong worden verwijderd.

Roodheid van de tong kan een aanwijzing zijn voor pernicieuze anemie (kwaadaardige bloedarmoede) of voor een vitaminetekort. Door ijzergebreksanemie kan de tong er bleek en glad uitzien. Als eerste aanwijzing voor roodvonk kan de tong vuurrood worden (‘aardbeitong') en vervolgens frambozenrood. Bij een jong kind kan een vuurrode tong ook een aanwijzing voor het Kawasaki-syndroom zijn. Een gladde, rode tong en pijnlijke mond kunnen wijzen op pellagra, een vorm van ondervoeding die door een niacinetekort (vitamine B3) in de voeding wordt veroorzaakt. Een rode tong kan ook een symptoom van ontsteking zijn (glossitis); de tong is dan rood, pijnlijk en gezwollen. Als de tong brandend of pijnlijk aanvoelt, kan dit het gevolg zijn van mondbranden.

Koorts, uitdroging, het tweede stadium van syfilis, spruw, lichen planus, leukoplakie en ademhalen door de mond kunnen met wittige vlekken op de tong gepaard gaan die lijken op plekken die soms aan de binnenkant van de wangen worden aangetroffen.

Bij een ‘landkaarttong' zijn sommige delen van de tong wit en ruw, terwijl andere rood en glad zijn. De verkleurde gebieden lijken zich gedurende een aantal weken tot jaren over de tong te verplaatsen. De aandoening veroorzaakt meestal geen pijn en behoeft geen behandeling.

Zweren en bultjes: zweren op de tong kunnen worden veroorzaakt door een herpes-simplex-infectie van de mond, aften, tuberculose, bacteriële infecties of een vroeg stadium van syfilis. Ook allergieën of andere ziekten van het afweersysteem kunnen zweren veroorzaken.

Kleine bultjes aan beide zijkanten van de tong kunnen meestal geen kwaad, maar een bultje aan slechts één zijde kan kwaadaardig zijn. Onverklaarbare rode of witte delen, zweren of (vooral harde) knobbeltjes op de tong – zeker als ze geen pijn doen – kunnen op kanker wijzen en moeten door een arts of tandarts worden onderzocht (Gezwellen in de mond: Kwaadaardige gezwellen). De meeste kwaadaardige tumoren in de mond groeien aan de zijkant van de tong of op de mondbodem. Kwaadaardige tumoren ontstaan zelden boven op de tong, behalve wanneer het kankergezwel als gevolg van syfilis is ontstaan.

Klachten: tongklachten kunnen het gevolg zijn van irritatie door bepaalde voedingsstoffen, vooral zure stoffen (zoals ananas) of door tandpasta. Sommige geneesmiddelen kunnen tongklachten veroorzaken, net als verwonding en infectie. Een veelvoorkomende infectie die tongklachten veroorzaakt, is spruw (candidiasis) waarbij de tong door een wit beslag wordt bedekt als gevolg van een overmatige schimmelgroei. Een intense pijn in de hele mond kan door mondbranden worden veroorzaakt.

Gewoonlijk is het een kwestie van elimineren om te bepalen wat precies de oorzaak van de klachten is. Tongklachten die niet door een infectie worden veroorzaakt, worden gewoonlijk door het wegnemen van de oorzaak behandeld. Zo kan een ander merk tandpasta worden gekozen, kan men het gebruik van irriterende voedingsmiddelen staken of een scherp of afgebroken gebitselement door een tandarts laten herstellen. Spoelen met warm zout water kan ook helpen. Spruw kan worden behandeld met een schimmeldodend middel, zoals nystatine Handelsnaam
Nystatine Labaz
, in de vorm van een mondspoeling of zuigtablet.

illustrative-material.sidebar 1

Mondbranden

Mondbranden (ook wel ‘stomatopyrose', ‘stomatodynie' of ‘orale dysesthesie' genoemd) komt het meest bij vrouwen na de menopauze voor. Het deel van de mond dat het meest wordt aangetast is de tong (glossodynie). Mondbranden is niet hetzelfde als het tijdelijke ongemak dat veel mensen ervaren na het eten van irriterende of zure voedingsmiddelen. Over mondbranden is nog maar weinig bekend. Het treedt waarschijnlijk op bij een aantal verschillende aandoeningen met verschillende oorzaken, maar met een gemeenschappelijk symptoom.

Een veelvoorkomende oorzaak is het gebruik van antibiotica, waardoor de balans van de bacteriën in de mond wordt gewijzigd, wat leidt tot een overgroei van de schim-mel Candida (een aandoening die ‘spruw' wordt genoemd). Ook een slecht passende gebitsprothese en allergie voor tandheelkundige materialen kunnen oorzaken zijn. Overmatig gebruik van mondspoelingen en mondsprays kan tot mondbranden leiden, net als alles wat tot een droge mond leidt. Gevoeligheid voor bepaalde voedingsmiddelen en voedingsadditieven, met name sorbinezuur en benzoëzuur (conserveermiddelen voor voeding), propyleenglycol (wordt aangetroffen als vochtinbrengend middel bij voedsel, geneesmiddelen en cosmetica), gom (dat in sommige soorten kauwgom wordt aangetroffen) en kaneel, kan een rol spelen. Ook een vitaminetekort, waaronder een tekort aan B12, foliumzuur en B-com-plex, kan mondbranden veroorzaken. IJzergebrek is mogelijk ook een oorzaak.

Een pijnlijk, brandend gevoel kan de hele mond treffen (vooral de tong, de lippen en het gehemelte) of alleen de tong. Het gevoel kan continu aanhouden of met tussenpozen optreden en kan in de loop van de dag geleidelijk toenemen. De symptomen die vaak bij het brandende gevoel optreden zijn onder meer een droge mond, dorst en een veranderde smaak. Andere mogelijke verschijnselen zijn onder meer veranderingen in de eetgewoonten, geïrriteerdheid, depressie en het vermijden van contact met anderen.

De aandoening is voor artsen eenvoudig te diagnosticeren, maar moeilijk te behandelen. Vaak water drinken of het kauwen van kauwgom.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Aandoeningen van de lippen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer