MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Herpes-simplex-infectie in de mond

Een infectie in de mond als gevolg van het herpes-simplex-virus veroorzaakt terugkerende blaasjes en zweren (wat vaak ‘koortsuitslag' of ‘koortslip' wordt genoemd), waarbij zich in een of meerdere groepjes kleine met vocht gevulde blaasjes op de huid, lippen of mond ontwikkelen.

De eerste uitbraak als gevolg van een herpes-simplex-infectie in de mond wordt ‘primaire herpes' genoemd. Gewoonlijk wordt deze infectie in de kinderjaren opgelopen. Primaire herpes kan licht of ernstig van aard zijn, maar tast vaak grote gebieden van de mond aan en altijd het tandvlees. Elk volgend uitbreken van de blaasjes wordt ‘secundaire herpes' genoemd. Secundaire herpes is een reactivatie van het virus, niet een nieuwe infectie. Er zijn minimaal twee varianten van het herpes-simplex-virus. Vroeger dacht men dat het herpes-simplex-virus type 1 alleen zweren boven het middel veroorzaakte en type 2 alleen onder het middel (genitale herpes (zie Virusinfecties: Infectie met het herpes-simplex-virus)). Beide typen bleken echter overal op het lichaam zweren te veroorzaken. Het herpes-simplex-virus type 2 is doorgaans ernstiger dan type 1.

Meestal krijgt een nog niet eerder besmet kind het herpes-simplex-virus door contact met een volwassene met koortsuitslag. In zeldzame gevallen wordt iemand pas als volwassene met het herpes-simplex-virus besmet, ook dan na contact met iemand met koortsuitslag.

De infectie kan worden verspreid (is besmettelijk) vanaf het moment waarop het tintelende gevoel, de voorbode van een blaasje (de prodroom), wordt waargenomen tot aan het moment waarop de zweer volledig met een korstje is bedekt. Het is niet bekend of herpes ook kan worden verspreid door uit hetzelfde glas te drinken of door iets aan te raken dat is aangeraakt door een besmette persoon.

Symptomen

Wanneer besmetting met primaire herpes in de kinderjaren plaatsvindt, dan veroorzaakt de infectie een ontsteking van het tandvlees en pijn overal in de mond. Dit kan gepaard gaan met koorts, gezwollen lymfeklieren in de hals en een algeheel gevoel van onbehagen. Een kind kan hangerig zijn en voortdurend huilen. In veel gevallen is het ziektebeeld echter mild en wordt het niet eens opgemerkt. Ouders brengen het probleem vaak ten onrechte in verband met het doorbreken van tanden of met een andere ziekte. In ernstiger gevallen vormen zich kleine blaasjes in de mond van het kind. Deze blaasjes worden mogelijk niet opgemerkt omdat ze binnen een dag of twee doorbreken en dan zweren achterlaten. De zweren kunnen overal in de mond ontstaan, maar wel altijd ook op het tandvlees. Hoewel het kind binnen 7 tot 10 dagen herstelt, blijft het herpes-simplex-virus altijd in het lichaam aanwezig.

Wanneer een volwassene primaire herpes oploopt, zijn de symptomen gewoonlijk heviger, met snel ontwikkelende pijnlijke zweren van het tandvlees en in andere delen van de mond.

In tegenstelling tot primaire herpes, die verspreide pijn in de mond veroorzaakt, produceren de opflakkeringen van secundaire herpes gewoonlijk een enkele, rauwe, nattende open wond op de buitenkant van de lip waar later een korstje overheen komt, voordat het binnen 2 tot 3 weken weer is genezen. Deze wordt soms ‘koortslip', ‘koortsuitslag' of ‘koortsblaar' genoemd. Minder vaak vormt zich op het gehemelte een groepje blaasjes (vesikels). Deze kleine blaasjes groeien samen al snel uit tot een zweer. Hierbij wordt geen korst gevormd.

Deze opflakkeringen worden meestal geprovoceerd door zonnebrand op de lippen, bepaalde voedingsmiddelen, angst, verkoudheid, koorts (vandaar de naam ‘koortsuitslag') of iets anders waardoor de weerstand van het lichaam tegen infectie afneemt. Ook bepaalde tandheelkundige ingrepen kunnen een opflakkering veroorzaken. In geval van koortsuitslag moet een bezoek aan de tandarts worden uitgesteld totdat de uitslag is verdwenen.

Hoewel opflakkeringen van een herpes-simplex-infectie in de mond voor de meeste mensen alleen maar vervelend zijn vanwege de pijn, kunnen ze voor patiënten met een verzwakt afweersysteem levensbedreigend zijn. Verzwakking van het immuunsysteem kan door een ziekte (zoals aids), door chemotherapie, door bestraling of door behandeling na een transplantatie worden veroorzaakt. Bij deze patiënten kunnen grote, hardnekkige mondzweren het eten bemoeilijken. Verspreiding van het virus naar de hersenen kan fatale gevolgen hebben.

Behandeling

De behandeling van primaire herpes is gericht op verlichting van de pijn, zodat de patiënt gemakkelijk kan slapen, eten en drinken. Een kind kan soms door de pijn niet eten en drinken, wat bij koorts snel tot uitdroging kan leiden. Een kind moet dus zo veel mogelijk drinken. Een volwassene of een ouder kind kan een op recept verkrijgbare verdovende mondspoeling met lidocaïne Handelsnaam
Xylocaïne
gebruiken om de pijn te verlichten. Ook een mondspoeling met zuiveringszout kan de pijn verzachten.

De behandeling van secundaire herpes geeft de beste resultaten wanneer deze wordt begonnen voordat de uitslag verschijnt, dus zodra iemand de voorbode van een aanval (prodroom) opmerkt. Het is dubieus of koortsuitslag sneller verdwijnt wanneer extra vitamine C (1000 tot 2000 mg per dag) wordt ingenomen. Om de duur en ernst van de aanval te verkorten, kan een arts penciclovircrème voorschrijven, dat tijdens de prodroom wordt aangebracht. Het virus zelf kan niet blijvend onschadelijk worden gemaakt.

Bescherming van de lippen tegen zonlicht door het dragen van een hoed met brede rand of door het gebruik van lippenbalsem met zonnefilter kan de kans op een opvlamming verminderen. Zo is het ook raadzaam activiteiten en voedsel te vermijden waarvan bekend is dat ze een opflakkering veroorzaken. Iemand die vaak last van ernstige opvlammingen heeft, kan baat hebben bij langdurig gebruik van lysine (verkrijgbaar bij reformwinkels). Levamisol Handelsnaam
Ergamisol
, dat op recept verkrijgbaar is, is ook een geneesmiddel dat opflakkeringen tegen lijkt te gaan.

Aan patiënten met ernstige herpes simplex en patiënten met een verzwakt afweersysteem kunnen capsules met aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
of penciclovir worden voorgeschreven om de ernst van de aanval te beperken, respectievelijk deze te voorkomen. Bij herpes simplex worden vanwege het risico van verdere verspreiding van de infectie geen corticosteroïden gebruikt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Andere mondzweren

Illustraties
Tabellen
Disclaimer