MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Het gebit bestaat uit de snijtanden en hoektanden en de ware en valse kiezen. Onder aandoeningen van het gebit vallen onder meer gaatjes (veroorzaakt door tandbederf, ofwel cariës), pulpitis (ontsteking van de pulpa), een periapicaal abces (een abces in het kaakbot bij een wortelpunt), ingeklemde gebitselementen en malocclusie (een afwijking van de onderlinge aansluiting van boven- en ondergebit). Een tand die is gebroken, loszit of uit de mond is geslagen, wordt als dringend tandheelkundig probleem gezien, net als sommige soorten kiespijn (zie Urgente gebitsproblemen: Kiespijn). Tandbederf, dat vaak tot kiespijn en verlies van gebitselementen leidt, is grotendeels te voorkomen door een goede mondhygiëne waarbij de tandplak (of plaque) wordt verwijderd en waarmee vorming van tandsteen wordt voorkomen.

Tandplak is een dun laagje dat is opgebouwd uit een mengsel van bacteriën, speekselbestanddelen en dode cellen dat voortdurend, dag en nacht, op de gebitselementen wordt afgezet. Dit gebeurt bij iedereen. Omdat tandplak de groei bevordert van het soort bacteriën dat tot tandbederf leidt, moet het worden verwijderd door het gebit dagelijks te poetsen en te flossen of met miniborsteltjes dagelijks tussen de tanden en kiezen door te gaan.

Tandsteen is verharde (verkalkte) tandplak dat een witte deklaag direct boven het tandvlees op het gebitselement vormt, vooral aan de tongkant van de ondervoortanden en aan de wangkant van de kiezen achter in de bovenkaak. Omdat tandsteen uit tandplak ontstaat, kan dagelijks tanden poetsen om tandplak te verwijderen het ontstaan van tandsteen aanzienlijk beperken. Zodra zich echter tandsteen heeft gevormd, kan het alleen door een tandarts of een mondhygiënist goed worden verwijderd.

Hoewel de mond door nauwgezet poetsen en flossen gezond kan blijven, dragen gebruik van gefluorideerd water en beperking van het suikergebruik ook bij aan het voorkomen van tandbederf.

Symptomen van gebitsaandoeningen

Pijn aan een enkele tand (tandpijn) of kies (kiespijn) is waarschijnlijk het meest herkende symptoom van een gebitsaandoening. Een gebitselement kan voortdurend pijn doen of alleen onder bepaalde omstandigheden, zoals tijdens het kauwen of wanneer de tandarts erop tikt. Pijn in een gebitselement wijst op tandbederf of op een tandvleesaandoening. Pijn kan echter ook ontstaan wanneer wortels bloot komen te liggen, wanneer iemand te krachtig kauwt of met zijn tanden knarst (bruxisme) of wanneer er een gebitselement is gebroken. Een verstopte neusbijholte kan vergelijkbare pijnsymptomen in het gebied van de bovenkiezen geven.

Afgesleten of loszittende gebitselementen kunnen een symptoom zijn van bruxisme, een stoornis die ontstaat door veelvuldig op elkaar klemmen van of knarsen met tanden en kiezen. Bruxisme treedt meestal tijdens de slaap op, zodat de persoon zich hier niet van bewust is, maar het kan ook overdag optreden. Mensen met bruxisme moeten erop letten dat ze hun gebitselementen overdag niet op elkaar klemmen of ermee knarsen. Met ‘attritie' wordt het afslijten van oppervlakken van de kiezen bedoeld op de plaatsen waar het vermalen van voedsel plaatsvindt. Door attritie kan het kauwen minder effectief worden.

Abnormaal gevormde gebitselementen kunnen een symptoom zijn van een erfelijke ziekte, een hormonale aandoening of een infectie die al voor de geboorte is opgelopen. Gebitselementen kunnen misvormd zijn doordat ze zijn afgebroken of afgeschilferd door verwonding van de mond.

Een abnormale tandkleur is niet hetzelfde als het donker worden of vergelen van de tanden naarmate iemand ouder wordt of als tanden worden blootgesteld aan stoffen als koffie, thee en sigarettenrook. Een blauwgrijze verkleuring van een gebitselement kan een symptoom zijn van een eerdere infectie in het gebitselement waardoor de pulpa, het weke weefsel binnen de tand of kies waarin bloedvaten en zenuwen lopen, ernstig is beschadigd. Hetzelfde kan gebeuren wanneer een blijvende tand een geïnfecteerde melktand vervangt. Een blijvende verkleuring van de gebitselementen kan het gevolg zijn van gebruik van tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
tijdens de kinderjaren of wanneer de moeder tijdens de zwangerschap tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
heeft gebruikt. Een overmatige inname van fluoride in de kindertijd kan vlekjes in het tandglazuur veroorzaken.

Afwijkingen in het tandglazuur (glazuur is de harde buitenlaag van de tanden) kunnen het gevolg zijn van een tekort aan vitamine D in de voeding. Afwijkingen in het glazuur kunnen ook het gevolg zijn van een infectie in de kindertijd, zoals mazelen of waterpokken (varicella) op het moment dat het blijvend gebit werd gevormd. Afwijkingen in het glazuur kunnen ook het gevolg zijn van herhaald overgeven, zoals bij boulimia nervosa, doordat de glazuurlaag door het maagzuur oplost. Bij zwemmers die veel tijd doorbrengen in gechloreerd water kan het tandglazuur worden aangetast, net als bij mensen die met zuren of chloor werken. Door beschadigd tandglazuur kunnen bacteriën de gebitselementen gemakkelijker binnendringen en een gaatje veroorzaken.

illustrative-material.table-short 1

DE VAKTAAL VAN TANDARTSEN

zo wordt het door de meeste mensen genoemd

zo wordt het door tandartsen genoemd

blijvend gebit

permanent gebit

melktanden

tijdelijk gebit

kiezen

molaren en premolaren

beet

occlusie

beugel

orthodontisch hulpmiddel

tanden (waaronder kiezen)

gebitselementen

stifttand

kroon

gaatjes

cariës

schoonmaken

profylaxe

hoektanden

dens caninus of cuspidatus

vulling

restauratie

voortanden

snij- en hoektanden

tandvlees

gingiva

ziekte van het tandvlees

ziekte van het parodontium, parodontitis

hazenlip

cheiloschisis (lipspleet)

lachgas

stikstofoxide

onderkaak

mandibula

plaatje

volledige of partiële prothese

gehemelte

palatum

valse kiezen

premolaren

zilveren vulling

amalgaamrestauratie

tandsteen

calculus

ongelijke beet

malocclusie

bovenkaak

maxilla

illustrative-material.sidebar 1

Een stralende lach door cosmetische tandheelkunde

Cosmetische tandheelkunde kan het uiterlijk aanzienlijk verbeteren. Door de gebruikte technieken wordt de tijd uitgespaard die nodig zou zijn voor een orthodontische behandeling en wordt het verlies van tandweefsel voorkomen, die noodzakelijk is voor het aanbrengen van kronen en bruggen.

Bij bonding wordt, na een minimale preparatie, op de natuurlijke gebitselementen een tandkleurige vulling aangebracht. Bonding is een behoudende techniek voor het restaureren van gebroken of afgebrokkelde gebitselementen, voor het sluiten van de ruimte tussen de gebitselementen of voor het bedekken van een deel van een gebitselement om de tint, de kleur of de vorm te veranderen. Voor het reinigen en licht opruwen van het tandoppervlak wordt een lichtzure oplossing gebruikt zodat een tandkleurige kunsthars (die gewoonlijk is gemaakt van een speciaal soort kunststof dat ‘composiet' wordt genoemd) zich zich aan het oppervlak kan hechten.

Door bonding kan de tandarts het uiterlijk van de gebitselementen verbeteren zonder grote hoeveelheden tandweefsel weg te halen.

Een porseleinen veneer (bovenlaagje) is hetzelfde als bonding, maar hierbij wordt tandkleurig porselein gebruikt in plaats van composiet om de verkleuring te maskeren of de vorm van de gebitselementen te wijzigen. Voor deze behandeling zijn twee afspraken nodig. Nadat de gebitselementen zijn geprepareerd, wordt een afdruk gemaakt. De porseleinen veneers worden dan in een tandheelkundig laboratorium gemaakt. De veneers worden op de gebitselementen lijmd met behulp van een dunne, met hars versterkte cementsoort.

Bleken is een procedure die de tandarts gebruikt om de gebitselementenge bitselementen lichter te maken. De effectiviteit van bleken is afhankelijk van de oorspronkelijke kleur van de tand. Producten die worEn gebruikt voor thuisbleken bevatten gewoonlijk een peroxidegel die in een op maat gemaakte, nauwsluitende op een opbeetplaat lijkende lepel wordt gespoten, die over het gebit wordt geplaatst waardoor de oplossing tegen de gebitselementen aan wordt gehouden. Het bleekmiddel wordt afhankelijk van de concentratie ervan 2tot4 weken gedurende een aantal uren per dag of zelfs de gehele nacht in de mond gehouden. Bleken kan ook in de tandartspraktijk worden gedaan, waarbij het proces veel sneller verloopt. De meest voorkomende bijwerking van bleken is gevoeligheid van de gebitselementen. Bleken is niet altijd effectief bij mensen bij wie de gebitselementen donker of verkleurd zijn door gaatjes, als gevolg van een bijwerking van sommige geneesmiddelen of ziekten, of doordat een gebitselement is afgestorven.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Gaatjes

Illustraties
Tabellen
Disclaimer