MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Gingivitis

Gingivitis is een ontsteking van het tandvlees (de gingiva).

Gingivitis is een veelvoorkomende aandoening waarbij het tandvlees rood en gezwollen is en gemakkelijk bloedt. In het beginstadium veroorzaakt gingivitis weinig pijn en kan daardoor onopgemerkt blijven. Als gingivitis echter niet wordt behandeld, kan dit mogelijk leiden tot parodontitis, een ernstigere aandoening die kan leiden tot verlies van gebitselementen.

Gingivitis als gevolg van tandplak

Onzorgvuldig tandenpoetsen en flossen is veruit de meest voorkomende oorzaak van gingivitis. Als het gebit niet goed wordt gepoetst, blijft er op de gebitselementen langs de tandvleesrand tandplak achter (een dun laagje dat voornamelijk uit bacteriën bestaat). Tandplak hoopt zich ook op in vullingen die gebreken vertonen en rond de gebitselementen naast slecht gereinigde partiële prothesen, bruggen en orthodontische apparatuur. Wanneer tandplak langer dan 72 uur op de gebitselementen aanwezig blijft, wordt het harder en verandert het in tandsteen, dat door poetsen en flossen niet volledig kan worden verwijderd.

Het tandvlees ziet er eerder rood dan gezond roze uit. Het zet op en wordt beweegbaar, terwijl het normaal stevig en strak tegen het gebitselement aan zit. Het tandvlees kan gemakkelijk gaan bloeden, vooral bij het tandenpoetsen of eten. Bij ernstige gevallen van door tandplak veroorzaakte gingivitis kunnen er 's morgens bloedvlekken op de kussensloop zitten.

Door tandplak veroorzaakte gingivitis kan met een goede mondhygiëne (dagelijks tandenpoetsen en flossen of gebruik van interdentale borsteltjes) worden voorkomen. Sommige mondspoelingen helpen ook bij het tegengaan van tandplak. Mensen die veel tandsteen aanmaken, kunnen een antitandsteentandpasta met pyrofosfaat gebruiken. Nadat de tandsteen zich heeft gevormd, kan deze alleen door een tandarts of een mondhygiënist worden verwijderd. Afhankelijk van hoe snel de tandplak zich vormt, kan elke 3 tot 12 maanden een professionele gebitsreiniging nodig zijn. Bij mensen met een slechte mondhygiëne, met medische aandoeningen die tot gingivitis kunnen leiden of bij mensen bij wie gemakkelijk tandplak ontstaat, kan professionele gebitsreiniging vaker noodzakelijk zijn. Vanwege de uitstekende bloeddoorstroming geneest het tandvlees snel nadat tandsteen of tandplak is verwijderd, mits de patiënt zorgvuldig blijft poetsen en flossen.

Gingivitis als gevolg van geneesmiddelen

Sommige geneesmiddelen kunnen woekeringen van het tandvlees veroorzaken, zodat de tandplak moeilijker te verwijderen is en er vaak gingivitis ontstaat. Dergelijke woekeringen kunnen worden veroorzaakt door fenytoïne Handelsnaam
Diphantoine‑Z
Epanutin
(middel tegen epilepsieaanvallen), ciclosporine Handelsnaam
Sandimmune
Neoral
(wordt gebruikt door mensen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan) en calciumantagonisten als nifedipine Handelsnaam
Adalat
(middel om de bloeddruk en hartritmestoornissen onder controle te houden). Ook kunnen sommige anticonceptiemiddelen gingivitis verergeren, net als blootstelling aan lood of bismut (dat zeer veel in cosmetica wordt gebruikt) of aan andere zware metalen als nikkel (dat in sieraden wordt gebruikt).

Aandoeningen die gingivitis kunnen veroorzaken of verergeren, moeten worden behandeld of onder controle worden gebracht. Als een geneesmiddel moet worden gebruikt dat woekeringen van het tandvlees veroorzaakt, kan het nodig zijn de overmaat aan tandvlees operatief te verwijderen. Door zorgvuldige mondhygiëne thuis en regelmatige gebitsreiniging door een tandarts of mondhygiënist kan de woekering worden afgeremd en is een operatieve ingreep meestal niet nodig.

Gingivitis als gevolg van vitaminegebrek

In zeldzame gevallen kan gingivitis door een vitaminetekort worden veroorzaakt. Een tekort aan vitamine C (‘scheurbuik') kan ontstoken bloedend tandvlees tot gevolg hebben. Een niacinetekort (pellagra) kan ook ontstoken bloedend tandvlees veroorzaken en daarbij iemand gevoelig maken voor bepaalde mondinfecties, zoals spruw of ontsteking van de tong (glossitis).

Naast een dieet dat meer vers fruit en groente bevat, kunnen vitamine-C- en niacinesupplementen worden gebruikt om het tekort aan vitamine C en niacine aan te vullen.

Gingivitis als gevolg van infecties

Virusinfecties kunnen gingivitis veroorzaken. Acute herpetische gingivostomatitis is een pijnlijke virusinfectie van het tandvlees en andere delen van de mond, die wordt veroorzaakt door het herpesvirus (zie Mondzweren: Herpes-simplex-infectie in de mond). Het tandvlees kleurt hierbij helderrood en er ontstaan veel kleine witte of gele zweren in de mond.

Acute herpetische gingivostomatitis geneest vaak binnen twee weken vanzelf. Intensief reinigen helpt niet, dus de patiënt moet voorzichtig poetsen zolang de infectie nog pijnlijk is. Mogelijk wordt een pijnverdovende mondspoeling aanbevolen om het eten en drinken te vergemakkelijken.

Ook schimmelinfecties kunnen gingivitis veroorzaken. In de mond komen schimmels normaal in zeer kleine hoeveelheden voor. Door het gebruik van antibiotica of door een verandering in de algehele gezondheidstoestand van de patiënt kan het aantal schimmels in de mond toenemen. Spruw (candidiasis van het mondslijmvlies) is een schimmelinfectie waarbij de te sterke groei van schimmels, vooral Candida albicans, een wit laagje vormt dat het tandvlees irriteert. Dit laagje kan zich ook op de tong en in de hoeken van de mond afzetten en het laat een bloedend oppervlak achter bij het wegvegen (zie Schimmelinfecties: Candidiasis).

Spruw kan worden behandeld met een schimmeldodend middel, zoals nystatine Handelsnaam
Nystatine Labaz
, in de vorm van een mondspoeling of zuigtablet dat langzaam in de mond oplost. Een goede mondhygiëne (goed tandenpoetsen en flossen) en behandeling van onderliggende tandheelkundige problemen, zoals een slecht passende prothese, kunnen ook helpen. Ook kunnen prothesen 's nachts in een nyastineoplossing worden gelegd.

Gingivitis als gevolg van zwangerschap

Een zwangerschap kan een lichte vorm van gingivitis verergeren, voornamelijk door de hormonale veranderingen. Sommige zwangere vrouwen kunnen het probleem onbewust verergeren doordat ze als gevolg van ochtendmisselijkheid de mondhygiëne verwaarlozen. Tijdens de zwangerschap kan ook een kleine irritatie, vaak een ophoping van tandsteen, een knobbelachtige woekering van het tandvlees veroorzaken, een zogeheten ‘zwangerschapstumor'. Het gezwollen weefsel bloedt gemakkelijk na een verwonding en kan tijdens het eten hinderlijk zijn.

Als een zwangere vrouw de mondhygiëne door ochtendmisselijkheid verwaarloost, kan de tandarts aangeven hoe het gebit en het tandvlees kunnen worden schoongehouden zonder de misselijkheid te verergeren. Een hinderlijke zwangerschapstumor kan operatief worden verwijderd. Dergelijke tumoren hebben echter de neiging steeds weer terug te keren tijdens en zelfs na de zwangerschap.

Gingivitis na de menopauze

Desquamatieve gingivitis is een pijnlijke aandoening waarover nog weinig bekend is en die het meest bij postmenopauzale vrouwen voorkomt. Bij deze aandoening laten de buitenste tandvleeslagen los van het onderliggende weefsel, waardoor de zenuwuiteinden bloot komen te liggen. Het tandvlees wordt zo slap dat de buitenste lagen er met een wattenstaafje kunnen worden afgeveegd of er met een luchtspuit van de tandarts kunnen worden afgeblazen.

Als desquamatieve gingivitis na de menopauze ontstaat, kan hormoontherapie zinvol zijn. Anders kan de tandarts tabletten met corticosteroïden voorschrijven of een corticosteroïdenpasta die rechtstreeks op het tandvlees wordt aangebracht.

Gingivitis als gevolg van leukemie

Leukemie kan gingivitis veroorzaken. In feite is gingivitis het eerste teken van ziekte bij ongeveer 25% van alle kinderen met leukemie. De gingivitis wordt veroorzaakt door leukemiecellen die het tandvlees zijn binnengedrongen en wordt verergerd door een verzwakking van het afweersysteem. Het tandvlees is rood en bloedt gemakkelijk. Het bloeden houdt vaak enkele minuten of langer aan doordat het bloed bij leukemiepatiënten vaak niet normaal stolt.

Om bloedingen te voorkomen kan een leukemiepatiënt met gingivitis de gebitselementen en het tandvlees voorzichtig met gaasverband of een tampon afvegen in plaats van te poetsen en te flossen. De tandarts kan een mondspoeling met chloorhexidine Handelsnaam
Corsodyl
Hibitane
voorschrijven om de vorming van tandplak onder controle te houden en mondinfecties te voorkomen. Wanneer de leukemie in remissie is (wanneer leukemische cellen door de therapie niet meer aantoonbaar zijn), kan het tandvlees zich bij een goede verzorging weer volledig herstellen.

Gingivitis als gevolg van een ingeklemd gebitselement

Gingivitis kan ontstaan in het tandvlees rondom de kroon van een ingeklemd (niet volledig doorgekomen) gebitselement. Bij deze aandoening, die ‘pericoronitis' wordt genoemd, zwelt het tandvlees boven dit gebitselement. Deze tandvleescapuchon over het gedeeltelijk doorgebroken gebitselement kan vocht, voedselresten en bacteriën vasthouden. Pericoronitis doet zich het meest voor bij de verstandskiezen, vooral in de onderkaak. Als de bovenste verstandskies eerder verschijnt dan de onderste, kan deze tandvleescapuchon door bijten verder beschadigd raken (pseudo-pericoronitis). Hierdoor kunnen infecties ontstaan die zich naar de keel of wang kunnen verspreiden.

Bij een patiënt met pericoronitis kan de tandarts de voedselresten en bacteriën onder de tandvleescapuchon wegspoelen. Als röntgenfoto's uitwijzen dat de kies in de onderkaak waarschijnlijk niet volledig zal doorbreken, kan de tandarts de kies erboven verwijderen voordat de onderste kies wordt verwijderd. Soms verwijdert de tandarts de onderste kies onmiddellijk.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Acute necrotiserende (ulcererende) gingivitis

Volgende: Parodontitis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer