MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Ziekte van Crohn

De ziekte van Crohn (enteritis regionalis, granulomateuze ileïtis, ileocolitis) is een chronische ontsteking van de darmwand die elk deel van het spijsverteringskanaal kan aantasten.

De oorzaak van de ziekte van Crohn is onbekend. Onderzoekers nemen aan dat een functiestoornis van het immuunsysteem ertoe leidt dat de darm overmatig reageert op een stof uit het milieu of uit de voeding of op een infectieus micro-organisme. Bepaalde mensen kunnen een erfelijke aanleg hebben voor deze functiestoornis in het immuunsysteem. Het roken van sigaretten lijkt bij te dragen aan zowel het ontstaan van de ziekte van Crohn als de periodieke opvlammingen (aanvallen) van de aandoening.

In de afgelopen decennia is de incidentie van de ziekte van Crohn wereldwijd toegenomen. De aandoening komt bij beide geslachten ongeveer even vaak voor, is bij personen van joodse afkomst algemener en is meestal familiegebonden. Bij de meeste mensen ontstaat de ziekte van Crohn voordat ze 35 jaar zijn en meestal tussen de 15 en 25 jaar.

De ziekte van Crohn komt meestal voor in het onderste deel van de dunne darm (ileum) en in de dikke darm, maar de ziekte kan overal in het spijsverteringskanaal optreden, van mond tot anus en zelfs in de huid rond de anus. De ziekte van Crohn treft alleen de dunne darm (35% van de patiënten), alleen de dikke darm (20% van de patiënten) of zowel het onderste deel van de dunne darm als de gehele dikke darm (45% van de patiënten). De ziekte kan sommige stukken van het spijsverteringskanaal aantasten en tegelijk normale stukken tussen de aangetaste gebieden overlaten (skipping). Waar de ziekte van Crohn actief is, worden alle lagen van de darmwand aangetast.

Symptomen en complicaties

De meest voorkomende vroege symptomen van de ziekte van Crohn zijn chronische diarree (die soms bloederig is), buikkrampen, koorts, gebrek aan eetlust en gewichtsverlies. De symptomen kunnen dagen of weken aanhouden en kunnen zonder behandeling verdwijnen. Zelfs na een enkele aanval is volledig en permanent herstel bijzonder zeldzaam. De ziekte van Crohn vlamt met onregelmatige tussenpozen gedurende het gehele leven op. De opvlammingen kunnen licht of ernstig zijn en kort of langdurig. Ernstige opvlammingen kunnen tot intense pijn, uitdroging en bloedverlies leiden. Het is niet bekend waarom de symptomen optreden en weer verdwijnen, hoe nieuwe opvlammingen worden opgewekt en wat de ernst van de opvlamming bepaalt. De ontsteking heeft de neiging opnieuw in hetzelfde gebied van de ingewanden op te treden, maar kan zich ook naar andere gebieden uitbreiden nadat een aangetast deel operatief is verwijderd.

Veelvoorkomende complicaties bij ontstekingen zijn onder meer darmafsluiting, vorming van met pus gevulde infectiehaarden (abcessen) en abnormale verbindingsbuisjes (fistels). Fistels kunnen twee verschillende delen van de darm met elkaar verbinden. De fistels kunnen ook de darm met de galblaas verbinden of de darm met het huidoppervlak, vooral rond de anus. Hoewel fistels vanuit de dunne darm veel voorkomen, zijn wijd open verbindingen zeldzaam.

Wanneer de dikke darm uitgebreid door de ziekte van Crohn is aangetast, komen veelvuldig rectale bloedingen voor. Na een groot aantal jaren neemt ook het risico van colonkanker (kanker van de dikke darm) flink toe. Ongeveer eenderde van de patiënten met de ziekte van Crohn heeft problemen rond de anus, in het bijzonder fistels en kloven (fissuren) in het slijmvlies van de anus. De ziekte van Crohn kan worden gecompliceerd door bepaalde aandoeningen die invloed hebben op andere delen van het lichaam, zoals galstenen, onvoldoende opname van voedingsstoffen, urineweginfecties, nierstenen en afzetting van het eiwit amyloïd in diverse organen (amyloïdose).

Wanneer de ziekte van Crohn een opvlamming van darmsymptomen veroorzaakt, kunnen bij de patiënt ook gewrichtsontstekingen (artritis), ontsteking van het oogwit (episcleritis) en mondzweren (stomatitis aphthosa) optreden, naast ontstoken huidknobbeltjes op de armen en benen (erythema nodosum) en blauwrode, pusbevattende huidzweren (pyoderma gangraenosum). Wanneer de ziekte van Crohn geen opvlamming van darmsymptomen veroorzaakt, kunnen bij de patiënt niettemin ontstekingen van de wervelkolom (ziekte van Bechterew) voorkomen, evenals ontstekingen van de bekkengewrichten (sacro-iliitis), ontsteking in het oog (uveïtis) en ontsteking van de galwegen (primaire scleroserende cholangitis).

Bij kinderen zijn darmsymptomen als buikpijn en diarree vaak niet de belangrijkste symptomen en hoeven deze zelfs helemaal niet op te treden. In plaats daarvan kan het belangrijkste symptoom bestaan uit langzame groei, gewrichtsontsteking, koorts of zwakte en vermoeidheid als gevolg van bloedarmoede.

Diagnose

De arts kan de ziekte van Crohn vermoeden bij iemand met terugkerende buikkrampen en diarree, vooral als de aandoening bij de betreffende persoon in de familie voorkomt of als de persoon een voorgeschiedenis heeft van abcessen en fistels rond de anus. Andere aanwijzingen voor de diagnose kunnen bestaan uit ontsteking van de gewrichten, de ogen of de huid. De arts kan een zwelling onder in de buik voelen, meestal aan de rechterkant.

Er is geen laboratoriumonderzoek dat specifiek de ziekte van Crohn kan vaststellen, maar bloedonderzoek kan duiden op bloedarmoede, abnormaal hoge aantallen witte bloedcellen, een lage concentratie van het eiwit albumine en andere aanwijzingen voor ontsteking.

Een coloscopie (onderzoek van de dikke darm met een buigzame kijkbuis) en een biopsie (verwijdering van een weefselmonster voor onderzoek onder een microscoop) zijn meestal de eerste onderzoeken die worden uitgevoerd, nadat een lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek zijn voltooid.

Als de ziekte van Crohn zich tot de dunne darm beperkt, wordt met coloscopie de aandoening niet opgespoord. De ziekte van Crohn kan echter bijna altijd worden vastgesteld op röntgenopnamen nadat bariumpap is ingeslikt. Röntgenopnamen die zijn gemaakt nadat via een klysma barium is toegediend, kunnen het kenmerkende beeld van de ziekte van Crohn in de dikke darm laten zien. Computertomografie (CT-scan) kan veranderingen te zien geven die helpen om de ziekte van Crohn te onderscheiden van colitis ulcerosa. Het is ook de beste manier om complicaties vast te stellen die buiten de wanden van het spijsverteringskanaal optreden, zoals abcessen of fistels.

Behandeling en prognose

Hoewel de ziekte van Crohn momenteel niet kan worden genezen, zijn er veel behandelingen die bijdragen aan vermindering van de ontsteking en verlichting van de symptomen.

Middelen tegen diarree: deze geneesmiddelen kunnen krampen en diarree verlichten (zie Stoornissen in de stoelgang:ObstipatieTabellen). Deze middelen, zoals anticholinergica (geneesmiddelen die de normale werking van een deel van het zenuwstelsel blokkeren) (zie Geneesmiddelen bij ouderen:IntroductieKader), difenoxylaat, loperamide Handelsnaam
Imodium
Diacure
Diarem
, geurloze opiumtinctuur en codeïne, worden ingenomen via de mond, bij voorkeur voor de maaltijd. Inname van methylcellulose Handelsnaam
Methylcellulose
- of psylliumpreparaten kan soms irritatie van de anus helpen voorkomen doordat hierdoor de ontlasting vaster wordt.

Ontstekingsremmende middelen: sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine
en mesalazine Handelsnaam
Asacol
Pentasa
Salofalk
, olsalazine Handelsnaam
Dipentum
en balsalazide (geneesmiddelen die chemisch verwant zijn aan sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine
) verminderen de ontsteking. Deze geneesmiddelen kunnen de symptomen onderdrukken wanneer deze optreden en de ontsteking verminderen, vooral in de dikke darm. Mesalazine Handelsnaam
Asacol
Pentasa
Salofalk
heeft een marginaal effect bij het voorkomen van recidieven. Al deze geneesmiddelen zijn echter minder geschikt voor het bestrijden van opvlammingen.

Corticosteroïden, bijvoorbeeld prednison Handelsnaam
Prednison
, dat via de mond wordt ingenomen, kunnen de koorts en diarree drastisch verminderen, (druk)pijn in de buik verlichten en de eetlust en het gevoel van welzijn verbeteren. Langdurig gebruik van corticosteroïden leidt echter altijd tot bijwerkingen (zie Reumatoïde artritis en andere typen artritis:Reumatoïde artritisKader). In het algemeen wordt eerst een hoge dosis ingenomen om ernstige ontstekingen en symptomen te verlichten, daarna wordt de dosis verminderd en gebruik van het middel zo spoedig mogelijk gestopt. Het nieuwe corticosteroïd budesonide Handelsnaam
Rhinocort
Entocort
Preferid
Pulmicort
heeft minder bijwerkingen dan prednison Handelsnaam
Prednison
. Het is echter minder effectief en zorgt over het algemeen niet langer dan 6 tot 9 maanden voor preventie van recidieven.

Als de aandoening verergert, zal de patiënt in het ziekenhuis worden opgenomen en intraveneus corticosteroïden krijgen toegediend. Aanvankelijk krijgt de patiënt niets via de mond en worden intraveneuze vloeistoffen toegediend om de lichaamsvloeistoffen aan te vullen en het vloeistofpeil te handhaven (hydratie). Patiënten met zware rectumbloedingen hebben mogelijk een bloedtransfusie nodig. Mensen met lichte bloedarmoede dienen oraal ijzersupplementen in te nemen.

Immunomodulerende middelen: geneesmiddelen als azathioprine Handelsnaam
Imuran
en mercaptopurine Handelsnaam
Puri‑Nethol
, die de werking van het immuunsysteem beïnvloeden, zijn effectief bij mensen met de ziekte van Crohn die niet reageren op andere geneesmiddelen en zijn vooral geschikt om langdurige remissies in stand te houden. Ze zorgen voor een aanzienlijke verbetering van de algehele gezondheidstoestand van de patiënt, verminderen de afhankelijkheid van corticosteroïden en genezen vaak de fistels. Deze geneesmiddelen sorteren in veel gevallen pas na twee tot vier maanden enig effect en hebben potentieel ernstige bijwerkingen. De arts zal de patiënt daarom zorgvuldig controleren op allergieën, ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) en lage aantallen witte bloedcellen. Een sinds kort beschikbaar gekomen bloedonderzoek kan de arts helpen om veilige en werkzame geneesmiddeldoseringen vast te stellen.

Methotrexaat, dat eenmaal per week per injectie wordt toegediend, helpt bij sommige mensen die niet reageren op corticosteroïden, azathioprine Handelsnaam
Imuran
of mercaptopurine Handelsnaam
Puri‑Nethol
of die deze middelen niet kunnen verdragen. Ciclosporine Handelsnaam
Sandimmune
Neoral
in hoge dosis kan helpen om ontstekingen te verminderen en fistels te genezen, maar langdurig gebruik van het middel is niet veilig.

Infliximab, gebaseerd op monoklonale antilichamen, is een ander middel dat de werking van het immuunsysteem aanpast. Infliximab Handelsnaam
Remicade
kan intraveneus worden toegediend bij matige tot ernstige vormen van de ziekte van Crohn die niet reageren op andere geneesmiddelen. Omdat het effect van elke infusie echter slechts kort aanhoudt, zijn tussen de infusies met infliximab Handelsnaam
Remicade
andere behandelingen nodig. Omdat infliximab Handelsnaam
Remicade
een relatief nieuw geneesmiddel is, zijn het effect op de lange termijn en alle bijwerkingen nog niet bekend. Op dit moment worden veel andere geneesmiddelen ontwikkeld die zijn gericht op het reguleren van het immuunsysteem.

Breedspectrumantibiotica: vaak worden antibiotica die effectief zijn tegen veel soorten bacteriën voorgeschreven om infectieuze complicaties te behandelen. Bij de behandeling van abcessen en fistels rond de anus wordt meestal gekozen voor het antibioticum metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
. Metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
kan tevens helpen om de niet-infectieuze symptomen van de ziekte van Crohn te verlichten, zoals diarree en buikkrampen. Bij langdurig gebruik kan metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
echter zenuwen beschadigen en tintelingen in armen en benen veroorzaken. Deze bijwerking verdwijnt meestal als gebruik van het middel wordt gestaakt, maar opvlammingen van de ziekte van Crohn na beëindiging van metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
komen vaak voor. Sommige andere antibiotica, zoals ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
of levofloxacine Handelsnaam
Tavanic
, kunnen in plaats van of in combinatie met metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
worden gebruikt.

Diëten: zorgvuldig samengestelde diëten waarbij elke voedingscomponent precies wordt afgepast, kunnen tenminste voor een korte periode een darmafsluiting en fistel verbeteren. Bij kinderen kunnen deze diëten ertoe bijdragen dat ze beter groeien dan anders het geval zou zijn geweest. Dergelijke diëten kunnen zowel voorafgaand of als aanvulling op een operatie worden uitgeprobeerd. Soms worden intraveneus geconcentreerde voedingsstoffen toegediend ter compensatie van de slechte opname van voedingsstoffen die typisch is voor de ziekte van Crohn.

Chirurgie: wanneer de darmen zijn afgesloten of wanneer abcessen of fistels niet genezen, kan operatief ingrijpen nodig zijn. Operatieve verwijdering van aangetaste delen van de darm kan voor onbepaalde tijd de symptomen verlichten, maar geneest de ziekte niet. De ziekte van Crohn komt meestal terug op de plaats waar de overgebleven darmdelen aan elkaar zijn gehecht. Dit kan echter door diverse medicamenteuze behandelingen na de operatie worden tegengegaan. Bij bijna de helft van de patiënten is uiteindelijk een tweede operatie noodzakelijk. Daarom worden operaties uitsluitend uitgevoerd als specifieke complicaties of het falen van de geneesmiddelentherapie dit noodzakelijk maken. Niettemin zijn de meeste patiënten van mening dat de operatie hun kwaliteit van leven heeft verbeterd.

De ziekte van Crohn heeft doorgaans geen negatieve invloed op de levensverwachting. Een aantal patiënten overlijdt echter aan kanker van het spijsverteringskanaal, een mogelijke complicatie van een langdurige ziekte van Crohn.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Collagene colitis en lymfocytaire colitis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer