MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Colitis pseudomembranacea is een ontsteking van de dikke darm die wordt veroorzaakt doordat ongebruikelijke bacteriën zich daar vermenigvuldigen als gevolg van het gebruik van antibiotica.

Veel antibiotica wijzigen het evenwicht tussen de soorten en hoeveelheden bacteriën in de darm, waardoor bepaalde ziekteverwekkende bacteriën de kans krijgen zich te vermenigvuldigen en de plaats in te nemen van andere bacteriën. De bacterie die het vaakst koloniseert en infectie veroorzaakt, is Clostridium difficile. Bij een infectie met deze bacterie komen twee toxinen vrij die het slijmvlies van de dikke darm kunnen beschadigen.

Bijna elk antibioticum kan deze aandoening veroorzaken, maar meestal zijn clindamycine Handelsnaam
Dalacin
, penicillinesoorten als ampicilline Handelsnaam
Ampicilline
Pentrexyl
en cefalosporinen als cefalexine Handelsnaam
Keforal
de boosdoeners. Andere antibiotica die hierbij vaak een rol spelen, zijn erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
, sulfonamiden als sulfamethoxazol, chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
, tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
en quinolonen als norfloxacine Handelsnaam
Noroxin
Chibroxol
.

Infectie met Clostridium difficile komt meestal voor wanneer een antibioticum via de mond wordt ingenomen, maar kan ook optreden wanneer antibiotica worden geïnjecteerd of intraveneus worden toegediend. Het risico van colitis pseudomembranacea neemt toe met de leeftijd.

illustrative-material.sidebar 1

Aan Clostridium difficilegerelateerde colitis die niet door antibiotica wordt veroorzaakt

Soms ontstaat colitis met een aangetoonde infectie door Clostridium difficilewanneer recent geen antibiotica zijn gebruikt. Na fysiek belastende gebeurtenissen, zoals een operatie, is de kans groot op hetzelfde soort onbalans tussen de soorten en hoeveelheid bacteriën in de darm, waardoor vervolgens een Clostridium difficile-infectie en colitis kunnen ontstaan. Mensen die in een ziekenhuis zijn opgenomen of die in een verpleeghuis wonen, kunnen geïnfecteerd raken en colitis ontwikkelen wanneer ze via geïnfecteerde personen met Clostridium difficileworden besmet. De bacteriën kunnen ongemerkt via iemands handen worden overgebracht. Verspreiding onder mensen kan worden voorkomen door nauwgezet de handen te wassen. Sommige, overigens gezonde mensen kunnen dragers van de bacterie Clostridium difficilezijn zonder dat ze zelf symptomen van colitis hebben.

Symptomen

De symptomen openbaren zich meestal terwijl de persoon nog antibiotica inneemt. Bij eenderde van de patiënten met deze aandoening verschijnen de symptomen echter pas één tot tien dagen nadat de behandeling is beëindigd en in een enkel geval kan het tot zes weken na beëindiging van de behandeling duren.

De symptomen zijn afhankelijk van de ernst van de bacteriële ontsteking en variëren van enigszins dunne ontlasting tot bloederige diarree, buikpijn en koorts. In de ernstigste gevallen treedt levensbedreigende dehydratie op met lage bloeddruk, toxisch megacolon (zie Chronische darmontsteking: Complicaties) en perforatie van de dikke darm.

Diagnose

De diagnose ‘colitis pseudomembranacea' wordt bevestigd wanneer een van de toxinen die door Clostridium difficileworden geproduceerd in een fecesmonster wordt aangetoond. Bij ongeveer 20% van de patiënten met een lichte vorm van colitis pseudomembranacea en bij meer dan 90% van de patiënten met een ernstige vorm wordt een toxine aangetroffen. Soms zijn twee of drie fecesmonsters nodig voordat de toxine kan worden aangetoond.

Een arts kan de diagnose ‘colitis pseudomembranacea' ook stellen door het onderste deel van de ontstoken dikke darm (het colon sigmoideum) te inspecteren. Dit gebeurt meestal via een sigmoïdoscoop (een stugge of flexibele kijkbuis). Als het aangetaste deel hoger in de darm ligt dan met de sigmoïdoscoop kan worden bereikt, wordt een coloscoop (een langere flexibele kijkbuis) gebruikt om de gehele dikke darm te onderzoeken. Meestal zijn deze onderzoekmethoden echter niet nodig.

Behandeling

Als iemand met colitis pseudomembranacea diarree heeft tijdens gebruik van antibiotica, wordt onmiddellijk de inname gestopt, tenzij de antibiotica essentieel zijn. Het gebruik van geneesmiddelen die de darmbeweging vertragen, zoals difenoxylaat, moet worden vermeden omdat ze de aandoening kunnen verlengen doordat de ziekteveroorzakende toxine langer in aanraking met de darm blijft. Colitis pseudomembranacea zonder complicaties gaat doorgaans vanzelf over, binnen 10 tot 12 dagen nadat het gebruik van de antibiotica is gestaakt. In dat geval is verder geen behandeling nodig. Als echter lichte symptomen blijven bestaan, kan cholestyramine helpen, waarschijnlijk omdat dit middel aan de toxine bindt.

Bij de meeste gevallen van ernstige colitis pseudomembranacea is het antibioticum metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
effectief tegen Clostridium difficile. Het antibioticum vancomycine Handelsnaam
Vancocin CP
wordt gereserveerd voor de ernstigste of resistente gevallen. Bij tot 20% van de mensen met deze aandoening komen de symptomen terug en moet de behandeling met antibiotica worden herhaald. Als de diarree herhaaldelijk terugkomt, is langdurige antibioticatherapie noodzakelijk. Sommige mensen worden met orale lactobacilluspreparaten of rectaal toegediende Bacteroides behandeld om de darm opnieuw met normale bacteriën te koloniseren, maar deze behandelingen worden niet routinematig toegepast.

In zeldzame gevallen is colitis pseudomembranacea zo ernstig dat de patiënt in het ziekenhuis moet worden opgenomen voor intraveneuze toediening van vocht, elektrolyten (zoals natrium, magnesium, calcium en kalium) en voor bloedtransfusies. In deze ernstige gevallen is een tijdelijk ileostoma (operatief aangelegde verbinding tussen de dunne darm en de buikwand om de inhoud van de dikke darm en de endeldarm af te voeren) of operatieve verwijdering van de dikke darm nodig om het leven van de patiënt te redden.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven
Illustraties
Tabellen
Disclaimer