MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Bloedingen in het maag‑darmkanaal

Een bloeding kan om verschillende redenen op elke willekeurige plaats in het spijsverteringskanaal ontstaan, van mond tot anus. Het bloed kan zichtbaar zijn in de ontlasting of in braaksel. Het bloed kan ook onzichtbaar zijn (occult) en alleen bij diagnostisch onderzoek worden aangetoond.

Soms ontstaan in de maag en in de dunne en dikke darm abnormale verbindingen tussen de slagaders en de aders (arterioveneuze misvorming). Deze abnormale bloedvaten zijn zwak en kunnen gemakkelijk scheuren en met tussenpozen gaan bloeden (soms hevig), vooral bij ouderen. Aders in de slokdarm kunnen opzwellen en gaan kronkelen, een aandoening die ‘oesofagusvarices' (slokdarmspataders) wordt genoemd, waardoor ze zwak worden en snel gaan bloeden. (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Portale hypertensie)

Oesofagusvarices worden vooral gezien bij cirrose van de lever en bij alvleesklierkanker.

Bepaalde geneesmiddelen, zoals acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) en veel andere niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's), kunnen het maag-darmkanaal irriteren en bloedingen veroorzaken. Ook geneesmiddelen die de stollingsneiging van het bloed remmen (anticoagulantia) of die reeds gevormde stolsels oplossen (trombolytica zoals streptokinase Handelsnaam
Streptase
Kabikinase
of weefselplasminogeenactivator) kunnen maag-darmbloedingen veroorzaken.

Symptomen

Symptomen van maag-darmbloedingen zijn onder meer braken van bloed (haematemesis), zwarte teerachtige ontlasting (melaena) en zichtbare bloeding vanuit het rectum (haematochezia). Zwarte teerachtige ontlasting is meestal het gevolg van bloedingen hoog in het spijsverteringskanaal, bijvoorbeeld in de maag of het eerste deel van de dunne darm (duodenum). Bloed in de maag wordt zwart wanneer het wordt blootgesteld aan maagzuur en enzymen. Eén enkele ernstige bloeding kan een week lang zwarte ontlasting veroorzaken. Aanhoudende zwarte ontlasting is dus geen aanwijzing voor een aanhoudende bloeding.

Bij patiënten die langdurig kleine hoeveelheden bloed verliezen of bij wie regelmatig bloedingen optreden, kunnen symptomen van bloedarmoede ontstaan, zoals snel vermoeid raken en een onnatuurlijk bleke huidskleur. Bij het ontbreken van dergelijke symptomen kan de arts mogelijk een abnormale daling van de bloeddruk meten wanneer de patiënt vanuit liggende houding rechtop gaat zitten of opstaat.

Symptomen die op ernstig en plotseling bloedverlies wijzen, zijn onder meer een snelle polsslag, lage bloeddruk en geringe urinelozing. Daarnaast kan de patiënt koude en klamme handen en voeten hebben. De verminderde bloedtoevoer naar de hersenen als gevolg van de bloeding kan leiden tot verwardheid, desoriëntatie, slaperigheid en zelfs shock. (zie Shock: Introductie)

De symptomen van ernstig bloedverlies kunnen uiteenlopen, afhankelijk van eventuele andere aandoeningen. Bij een patiënt met coronaire hartziekte kunnen plotseling pijn op de borst (angina pectoris) of symptomen van een myocardinfarct ontstaan. De symptomen van andere aandoeningen, zoals hartfalen, longaandoeningen en nierinsufficiëntie, kunnen verergeren. Bij patiënten met een leveraandoening kunnen bloedingen in de darm leiden tot een opeenhoping van toxinen, die op hun beurt een aandoening kunnen veroorzaken die ‘leverencefalopathie' wordt genoemd. Deze aandoening wordt gekenmerkt door veranderingen in persoonlijkheid, bewustzijn en verstandelijke vermogens. (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Leverencefalopathie)

Diagnose

De arts kan na beoordeling van de symptomen en onderzoek van een monster van de ontlasting vermoeden dat er sprake is van een maag-darmbloeding. Als er geen bloed in de ontlasting zichtbaar is, kan een chemische stof (guajac) aan het monster worden toegevoegd om verborgen bloed aan te tonen (zie Symptomen en diagnose van spijsverteringsstoornissen: Onderzoek naar occult bloed). Het kan nodig zijn om een monster van de maaginhoud te nemen. Is er geen braaksel beschikbaar om op bloed te onderzoeken, dan kan de arts via de mond een buisje in de maag brengen om het monster te nemen.

Wanneer eenmaal is vastgesteld dat er een bloeding is opgetreden of blijft optreden, voert de arts een rectaal onderzoek uit om de oorzaak van de bloeding te bepalen. De arts stelt dan bijvoorbeeld vast of er aambeien, scheuren (fissuren) en tumoren zijn. Vervolgens wordt nader onderzoek uitgevoerd, waarbij het onder meer kan gaan om verschillende soorten röntgenonderzoek en endoscopie (onderzoek met een flexibele kijkbuis). Het gekozen onderzoek is afhankelijk van het feit of de arts vermoedt dat de bloeding afkomstig is uit het bovenste deel van het spijsverteringskanaal (slokdarm, maag en eerste deel van de dunne darm) of uit het onderste deel van het spijsverteringskanaal (laatste deel van de dunne darm, dikke darm, rectum en anus).

Kennis van de symptomen die aan de bloeding voorafgingen, kan de arts inzicht geven in de oorzaak. Buikpijn die verdwijnt na een maaltijd of na gebruik van een maagzuurremmer (antacidum), wijst op een ulcus pepticum. Bloedende ulcera zijn doorgaans echter niet pijnlijk. De arts zal vragen naar het gebruik van acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) en andere niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten die het slijmvlies van de maag kunnen beschadigen.

Kanker wordt vermoed wanneer de bloeding gepaard gaat met gebrek aan eetlust en er zonder duidelijke reden gewichtsverlies optreedt. Iemand met slikproblemen wordt onderzocht op een vernauwing van de slokdarm, die kan worden veroorzaakt door kanker. Zeer krachtig braken en kokhalzen vlak voor de bloeding wijst op een geperforeerde slokdarm, maar ongeveer de helft van de patiënten met een dergelijke complicatie braakt niet voorafgaand aan de bloeding. Recent ontstane of verergerde obstipatie of diarree in combinatie met een bloeding of occult bloed in de ontlasting kan het gevolg zijn van kanker of een poliep in de dikke darm, vooral bij mensen ouder dan 45 jaar. Vers bloed op de ontlasting kan het gevolg zijn van rectumkanker of een andere aandoening van het rectum, zoals aambeien.

Bij het vaststellen van de oorzaak van een bloeding is het belangrijk dat de arts weet welke andere aandoeningen de patiënt heeft. Zo lopen mensen met een leveraandoening meer risico van arterioveneuze malformaties in de maag of darmen en van spataders in de slokdarm (oesofagusvarices).

Behandeling

Bij meer dan 80% van de mensen met een maag-darmbloeding kan het lichaam zelf de bloeding stoppen. Patiënten bij wie de bloeding blijft bestaan of bij wie de symptomen van plotseling aanzienlijk bloedverlies ontstaan, worden vaak in het ziekenhuis opgenomen, meestal op de intensivecareafdeling.

Als een grote hoeveelheid bloed is verloren, worden intraveneus vloeistoffen toegediend en kan een bloedtransfusie nodig zijn. Na een bloedtransfusie wordt de patiënt zorgvuldig gecontroleerd op aanwijzingen voor verdere bloedingen, zoals een versnelde polsslag, daling van de bloeddruk of bloedverlies via mond of anus.

Bloedingen vanuit slokdarmspataders kunnen op verschillende manieren worden behandeld. Bij één methode wordt een irriterende chemische stof in de bloedende vaten geïnjecteerd via een endoscoop. Deze stof veroorzaakt een ontsteking, waardoor littekenweefsel in de aders wordt gevormd, hetgeen ertoe leidt dat de bloeding stopt (sclerotherapie). Bij een tweede, vaker gebruikte methode worden de spataders tijdens endoscopie afgebonden met elastiekjes (bandligatie). Bij een derde methode, die tegenwoordig nog zelden wordt gebruikt, wordt een katheter met aan de punt een lege ballon via de mond in de slokdarm gebracht, waarna de ballon wordt opgeblazen om zo druk op het bloedende gebied uit te oefenen (ballontamponnade).

Een maagbloeding kan vaak worden gestopt door één van de technieken die met een endoscoop kunnen worden uitgevoerd. Hierbij wordt onder andere een elektrische stroom gebruikt om het bloedende gedeelte van een vat te vernietigen (cauterisatie) of wordt een materiaal geïnjecteerd dat in het bloedende vat voor stolling zorgt. Als deze behandelingen geen effect hebben, moet mogelijk operatief worden ingegrepen.

Een bloeding in het laatste deel van de darm vereist meestal geen spoedbehandeling, tenzij de patiënt snel grote hoeveelheden bloed verliest. Onderzoek om de bloeding precies te lokaliseren, zoals endoscopie of isotopenonderzoek, kan noodzakelijk zijn. Als de bloeding niet stopt, kan een operatie worden uitgevoerd.

illustrative-material.table-short 1

OORZAKEN VAN BLOEDINGEN

locatie

oorzaken

slokdarm

gescheurd weefsel

irritatie (oesofagitis)

slokdarmspataders

kanker

maag

ulcus

kanker of goedaardige (benigne) tumor

irritatie (gastritis)

scheuring van abnormale bloedvaten die aders en slagaders verbinden (arterioveneuze malformatie)

dunne darm

ulcus duodeni

kanker of goedaardige tumor

arterioveneuze malformatie

dikke darm

kanker

goedaardige poliep

chronische darmontsteking (ziekte van Crohn of colitis ulcerosa)

divertikelziekte

arterioveneuze malformatie

belemmerde bloedtoevoer (ischemische colitis)

rectum

kanker

goedaardige tumor

anus

aambeien

gescheurd weefsel

gehele spijsverteringskanaal

lichaamsvreemde voorwerpen

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Appendicitis

Volgende: Buikabcessen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer