MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Cholestase

Cholestase (galstuwing) is een afname of onderbreking van de galstroom.

Bij cholestase is de galstroom (gal is het door de lever geproduceerde spijsverteringssap) op een willekeurig punt tussen de levercellen en de twaalfvingerige darm (het bovenste gedeelte van de dunne darm) belemmerd. Zelfs wanneer de galstroom geblokkeerd is, blijft de lever bilirubine aanmaken, die dan in de bloedsomloop weglekt.

De oorzaken van cholestase kunnen in twee groepen worden verdeeld: oorzaken die in de lever zelf liggen en oorzaken buiten de lever. Oorzaken binnen de lever zijn acute hepatitis, alcoholische leverziekten, primaire biliaire cirrose (ontsteking van en littekenvorming in de galwegen (zie Leververvetting, cirrose en verwante aandoeningen: Primaire biliaire cirrose)), effecten van geneesmiddelen en van hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap (zwangerschapscholestase). (zie Risicozwangerschappen: Zwangerschapscomplicaties)

Oorzaken buiten de lever zijn een steen in de galwegen, vernauwing (strictuur) van de galwegen, kanker van de galwegen en kanker of ontsteking van de alvleesklier (respectievelijk pancreascarcinoom en pancreatitis).

Symptomen

Geelzucht, donkergekleurde urine, lichtgekleurde ontlasting en jeuk over het gehele lichaam zijn kenmerkende symptomen van cholestase. De geelzucht is het gevolg van het teveel aan bilirubine dat in de huid wordt afgezet en de donkere urine van het teveel aan bilirubine dat door de nieren wordt uitgescheiden. Wanneer galproducten in de huid terechtkomen, kan dat jeuk veroorzaken, wat op zijn beurt tot huidbeschadiging door krabben kan leiden. De ontlasting kan bleek van kleur zijn door een tekort aan bilirubine in de darm. Ook kan de ontlasting te veel vet bevatten (een aandoening die ‘steatorroe' of ‘vetdiarree' wordt genoemd), omdat in de darm geen gal beschikbaar is om vet uit het voedsel beter te verteren. Een tekort aan gal in de darm houdt ook in dat calcium en vitamine D niet goed worden opgenomen. Bij aanhoudende cholestase kan een tekort aan deze voedingsstoffen tot verlies van botmassa leiden. Vitamine K, noodzakelijk voor de bloedstolling, wordt eveneens slecht uit de darmen opgenomen, waardoor gemakkelijk bloedingen kunnen ontstaan.

Langdurige geelzucht door cholestase (galstuwing) veroorzaakt een grauwe huidkleur en gele vetafzettingen in de huid. De onderliggende oorzaak is bepalend voor het eventuele optreden van andere symptomen, zoals buikpijn, gebrekkige eetlust, braken of koorts.

illustrative-material.sidebar 1

Belangrijke klinische kenmerken van leverziekte

geelzucht

leververgroting

vocht in de buikholte (ascites)

verwardheid door aantasting van de hersenfunctie als gevolg van ophoping van giftige stoffen in het bloed (encefalopathie)

maag-darmbloedingen uit spataders (vergrote, kronkelige aders)

portale hypertensie (ongewoon hoge bloeddruk in de poortader)

huid

  • stervormige aders (spinnaevi)
  • rode handpalmen
  • helderrode huidskleur
  • jeuk

bloed

  • verminderd aantal rode bloedcellen (anemie)
  • verminderd aantal witte bloedcellen (leukopenie)
  • verminderd aantal bloedplaatjes (trombocytopenie)
  • bloedingsneiging (coagulopathie)

hormonen

  • hoge insulinespiegels, maar doordat het lichaam hier niet goed op reageert, ontstaan er hoge bloedglucosespiegels
  • uitblijven van de menstruatie en verminderde vruchtbaarheid (bij vrouwen)
  • impotentie en vervrouwelijking (bij mannen)

hart en bloedvaten

  • versnelde hartslag en groter hartminuutvolume
  • lage bloeddruk (hypotensie)

algemeen

  • vermoeidheid
  • zwakte
  • gewichtsverlies
  • slechte eetlust
  • misselijkheid

koorts

Diagnose

De arts probeert op grond van de symptomen en de resultaten van lichamelijk onderzoek vast te stellen of de oorzaak binnen of buiten de lever ligt.

Gebrekkige eetlust, misselijkheid en braken (allemaal symptomen van hepatitis) wijzen op een oorzaak binnen de lever. Overmatig alcoholgebruik of recent gebruik van geneesmiddelen die cholestase kunnen veroorzaken, wijzen ook op een oorzaak binnen de lever. Kleine, stervormige bloedvaten in de huid, een vergrote milt (splenomegalie) en vochtophoping in de buikholte (ascites) zijn symptomen van chronische leverziekte.

Tot de symptomen die op een oorzaak buiten de lever wijzen, behoren onder meer: met tussenpozen optredende pijn in de rechter bovenbuik en soms ook in de rechter schouder of een vergrote galblaas (die de arts kan voelen of met behulp van beeldvormend onderzoek kan vaststellen).

Kenmerkend bij mensen met galstuwing is de uitgesproken hoge bloedspiegel van het enzym alkalische fosfatase. Bloedonderzoek om de bilirubineconcentratie te meten geeft wel de ernst van de galstuwing aan, maar niet de oorzaak. Bij afwijkende resultaten van het bloedonderzoek wordt bijna altijd een echo of een CT-scan (computertomografie) of beide gemaakt. Als de oorzaak in de lever blijkt te liggen, kan een leverbiopsie (zie Diagnostisch onderzoek bij lever‑ en galblaasaandoeningen: Leverbiopsie) worden uitgevoerd. Meestal bevestigt de biopsie de diagnose. Als de oorzaak een afsluiting van de galwegen blijkt te zijn, wordt vaak een endoscopie uitgevoerd (een ingreep waarbij wordt gebruikgemaakt van een flexibele kijkbuis met chirurgische hulpstukken (zie Symptomen en diagnose van spijsverteringsstoornissen: Endoscopie)) om de aard van de afsluiting vast te stellen.

Behandeling

Een afsluiting van de galwegen kan meestal operatief worden behandeld of door middel van een therapeutische endoscopie. Een afsluiting binnen de lever kan, afhankelijk van de oorzaak, op verschillende manieren worden behandeld. Als de vermoedelijke oorzaak een bepaald geneesmiddel is, moet de patiënt het gebruik ervan staken. Als de afsluiting door acute hepatitis wordt veroorzaakt, verdwijnen de galstuwing en geelzucht meestal wanneer de hepatitis genezen is. De patiënt wordt aangeraden stoffen die giftig zijn voor de lever, zoals alcohol en bepaalde geneesmiddelen, te vermijden of niet meer te gebruiken.

Voor het verlichten van de jeuk kan oraal cholestyramine worden ingenomen. Dit geneesmiddel bindt bepaalde galproducten in de darm, zodat deze niet opnieuw worden opgenomen en de huid kunnen irriteren. Behalve wanneer de lever zwaar beschadigd is, kan toediening van vitamine K de bloedstolling verbeteren. Calcium- en vitamine-D-supplementen worden vaak toegediend bij aanhoudende galstuwing, maar zijn weinig effectief wat betreft het voorkómen van verlies van botmassa.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Ascites

Volgende: Geelzucht

Illustraties
Tabellen
Disclaimer