MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Portale hypertensie

Portale hypertensie is een abnormaal hoge bloeddruk in vertakkingen van de poortader, de grote ader die bloed van de darmen naar de lever voert.

De poortader ontvangt het bloed dat vanuit de darmen, milt, alvleesklier en galblaas wordt afgevoerd. De ader gaat de lever binnen en splitst zich in een rechter en linker tak en vervolgens in kleine takjes die door de lever lopen. Wanneer het bloed de lever verlaat, wordt het via de leverader aan de bloedsomloop teruggegeven (zie Bloedvataandoeningen van de lever:Aandoeningen door aderafsluitingIllustraties).

Twee factoren kunnen de bloeddruk in de vaten van het poortadersysteem verhogen: een toegenomen bloedvolume dat door de aders stroomt en een verhoogde weerstand die de bloedstroom in de lever ondervindt. In de westerse landen is de meest voorkomende oorzaak van portale hypertensie een door cirrose verhoogde weerstand in de bloedstroom (meestal als gevolg van overmatig alcoholgebruik).

Portale hypertensie leidt tot de vorming van aders (zogenoemde ‘collaterale bloedvaten') die een rechtstreekse verbinding maken tussen het poortadersysteem en de bloedsomloop, dus buiten de lever om. Door deze verbinding kunnen stoffen die normaal gesproken door de lever uit het bloed worden gehaald in de algehele circulatie terechtkomen. De collaterale bloedvaten ontstaan op specifieke plaatsen, vooral in het onderste gedeelte van de slokdarm. De bloedvaten zwellen en worden kronkelig; ze veranderen in spataders (zogenoemde ‘slokdarmspataders' of ‘oesofagusvarices'). Deze verwijde bloedvaten zijn zwak en kunnen gemakkelijk en soms hevig gaan bloeden. Collaterale bloedvaten kunnen ook rond de navel en bij de endeldarm ontstaan.

Symptomen en diagnose

Bij portale hypertensie is ook vaak sprake van vergroting van de milt (waaruit het bloed via de miltader in de poortader stroomt). Er kan eiwitbevattend vocht (ascitesvocht) uit het oppervlak van de lever en de darmen weglekken waardoor de buikholte opzet, een aandoening die ‘ascites' wordt genoemd. De spataders in de slokdarm en in het bovenste deel van de maag bloeden gemakkelijk en soms hevig. Ook de spataders in de endeldarm kunnen gaan bloeden, maar dit komt veel minder vaak voor.

De arts kan een vergrote milt meestal door de buikwand heen voelen. Vocht in de buikholte kan worden vastgesteld door te onderzoeken of de buik is opgezet; door de buik te beluisteren of te bekloppen (percussie) wordt vastgesteld of deze dof klinkt. Met behulp van echografie kan de bloedstroom in de vaten van het poortadersysteem worden onderzocht en de aanwezigheid van vocht in de buik worden vastgesteld. Ook met behulp van computertomografie (CT) kunnen eventuele collaterale bloedvaten worden opgespoord en onderzocht. In zeldzame gevallen kan een naald door de buikwand in de lever of milt worden ingebracht om rechtstreeks de druk in het poortadersysteem te meten (manometrie).

Behandeling

Om de kans op een bloeding van de slokdarmspataders te verkleinen, kan de arts proberen de druk in de poortader te verlagen. Dat kan onder meer door toediening van propranolol Handelsnaam
Inderal
.

Een bloeding van de slokdarmspataders is een medische noodsituatie (zie Gastro-intestinale noodsituaties: Bloedingen in het maag‑darmkanaal). Geneesmiddelen als vasopressine of octreotide Handelsnaam
Sandostatine
kunnen in een ader (intraveneus) worden toegediend zodat de bloedende vaten zich vernauwen. Bloedtransfusie wordt toegepast om het verloren bloed aan te vullen. Om te bevestigen dat het bloed uit de spataders afkomstig is, wordt vaak endoscopisch onderzoek verricht. De aders kunnen worden afgesloten met een rubber bandje of door een chemische stof die via de endoscoop wordt toegediend.

Als de bloeding niet stopt of herhaaldelijk terugkomt, kan een operatie worden uitgevoerd waarbij een verbinding (ook wel ‘shunt' genoemd) wordt gemaakt tussen het poortadersysteem en de bloedsomloop (een zogenoemde ‘portocavale shunt'). Hierdoor neemt de druk in de poortader af, omdat de druk in de aders van de algehele circulatie veel lager is.

Er bestaan diverse typen portocavaalshuntoperaties. Bij één type, de ‘transjugulaire intrahepatische portosystemische shunt' (TIPS), wordt onder röntgendoorlichting een naald door de lever ingebracht om de shunt aan te leggen die de poortader rechtstreeks met een van de leveraders verbindt. Door een shuntoperatie kan een bloeding meestal met succes worden gestopt, maar een dergelijke ingreep brengt bepaalde risico's met zich mee, zoals leverencefalopathie (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Leverencefalopathie). De TIPS-ingreep is minder gevaarlijk dan andere shuntoperaties, maar moet mogelijk regelmatig worden herhaald omdat bij sommige mensen de shunt nauwer wordt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Leververgroting

Illustraties
Tabellen
Disclaimer