MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Leverencefalopathie

Leverencefalopathie (portale encefalopathie, hepatische encefalopathie, hepatisch coma) is een aandoening waarbij de hersenfunctie wordt aangetast door ophoping van giftige stoffen in het bloed die normaal gesproken door de lever worden verwijderd.

De stoffen die vanuit de darmen in de bloedsomloop worden opgenomen, passeren de lever, waar onder normale omstandigheden giftige stoffen worden verwijderd. Veel van deze giftige stoffen zijn normale afbraakproducten van de eiwitvertering. Bij leverencefalopathie worden de giftige stoffen niet verwijderd doordat de leverfunctie is aangetast. Bovendien kunnen sommige giftige stoffen de lever volledig omzeilen via verbindingen die als gevolg van leverziekte tussen het poortadersysteem (dat bloed naar de lever toevoert) en de algehele (systemische) circulatie zijn ontstaan. Een operatief aangelegde verbinding (portocavale shunt) ter behandeling van portale hypertensie kan hetzelfde effect hebben. Wat de oorzaak ook is, het gevolg is hetzelfde: giftige stoffen kunnen in de hersenen terechtkomen en de hersenfuncties aantasten. Het is niet precies bekend welke stoffen giftig zijn voor de hersenen. Wel blijken hoge concentraties in het bloed van afbraakproducten van eiwit, zoals ammoniak, een rol te spelen.

Bij mensen met een langdurige (chronische) leverziekte wordt encefalopathie vaak veroorzaakt doordat de lever extra wordt beschadigd als gevolg van een acute infectie of overmatig alcoholgebruik. Encefalopathie kan ook ontstaan door het eten van te veel eiwitrijke voedingsmiddelen, waardoor de bloedspiegels van afbraakproducten van eiwit stijgen. Bloedingen in het spijsverteringskanaal, zoals uit verwijde, kronkelige aders in de slokdarm (slokdarmspataders), kunnen eveneens tot ophoping van afbraakproducten van eiwit leiden. Daardoor kunnen de hersenen rechtstreeks worden aangetast. Ook bepaalde geneesmiddelen, vooral sommige kalmerende middelen, pijnstillers en vochtafdrijvende middelen, kunnen encefalopathie veroorzaken. Wanneer een dergelijke oorzaak wordt weggenomen, kan de encefalopathie verdwijnen.

Symptomen en diagnose

De symptomen van leverencefalopathie zijn die van een verminderde hersenfunctie. Vooral het bewustzijn kan worden aangetast. In de vroegste stadia treden kleine veranderingen op in logisch denken, de persoonlijkheid en het gedrag. De stemming van de patiënt kan veranderen en het inschattingsvermogen kan worden aangetast. Het normale slaappatroon kan worden verstoord. De adem van de patiënt kan een bedorven, zoete geur hebben. Wanneer de patiënt zijn armen strekt, kan hij zijn handen niet stilhouden en maakt hij grove, ‘fladderende' bewegingen met de handen (asterixis). Bij progressie van de aandoening wordt de patiënt meestal slaperig en verward en de bewegingen en de spraak worden traag. Desoriëntatie komt veel voor. Iemand met encefalopathie kan druk en opgewonden zijn, maar dit is zeldzaam. Epileptische aanvallen komen ook maar zelden voor. De patiënt kan uiteindelijk het bewustzijn verliezen en in coma raken.

Met behulp van een elektro-encefalogram (EEG) (zie Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwen: Elektro-encefalografie) kan encefalopathie in een vroeg stadium worden gediagnosticeerd. Zelfs bij lichte gevallen vertoont het EEG een afwijkend patroon. Uit bloedonderzoek blijkt dan vaak dat de ammoniakconcentratie in de urine abnormaal hoog is.

Bij ouderen kan leverencefalopathie in een vroeg stadium minder gemakkelijk worden herkend omdat de eerste symptomen (zoals een verstoord slaappatroon en lichte verwardheid) mogelijk worden toegeschreven aan dementie of ten onrechte voor verschijnselen van delirium worden gehouden. (zie Delirium en dementie: Introductie)

Behandeling

De arts zoekt naar een oorzaak voor de hersenfunctiestoornis, zoals een infectie of een geneesmiddel dat de patiënt gebruikt, en probeert deze oorzaak weg te nemen. Ook probeert de arts giftige stoffen uit de darmen te verwijderen, meestal door de patiënt bepaalde voedingsbeperkingen op te leggen. Er wordt een eiwitarm of eiwitvrij dieet voorgeschreven, waarbij oraal of intraveneus toegediende koolhydraten als belangrijkste caloriebron dienen. Later kan de arts de hoeveelheid plantaardige eiwitten (zoals sojaeiwitten) in plaats van de hoeveelheid dierlijke eiwitten verhogen. Daardoor verbetert de eiwitbalans, zonder dat de encefalopathie verergert. De grotere hoeveelheid vezels in een dieet rijk aan groenten zorgt er vaak voor dat voedsel de darmen sneller passeert en dat de zuurgraad in de darmen verandert, waardoor mede de opname van ammoniak wordt beperkt. Een oraal toegediende, synthetische suiker ( lactulose Handelsnaam
Duphalac
Legendal
Lactulose
) heeft soortgelijke voordelen: de zuurgraad in de darmen verandert en de suiker werkt als een laxerend middel waardoor voedsel vaak sneller de darmen passeert en de opname van ammoniak wordt beperkt. Ter aanvulling kan ook een klysma worden gegeven om de darmen schoon te maken. In sommige gevallen kan men de patiënt ook het antibioticum neomycine geven. Neomycine vermindert de hoeveelheid darmbacteriën die normaal gesproken helpen bij de vertering van eiwitten, maar langdurig gebruik van dit antibioticum kan de nierfunctie aantasten en doofheid veroorzaken.

Met de juiste behandeling is leverencefalopathie vaak reversibel. Zelfs totale genezing is mogelijk, vooral wanneer de encefalopathie een reversibele oorzaak heeft. Bij 80% van de patiënten die door acute leverontsteking in een ernstig coma raken, verloopt de aandoening echter fataal, ondanks intensieve behandeling.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Geelzucht

Volgende: Leverinsufficiëntie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer