MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Cirrose

Cirrose is de vernietiging van normaal leverweefsel waardoor niet-functioneel littekenweefsel ontstaat rondom gedeelten met functioneel leverweefsel.

De meeste van de veelvoorkomende oorzaken van leverbeschadiging kunnen tot cirrose leiden wanneer ze frequent of langdurig voorkomen. In Nederland is de belangrijkste oorzaak van cirrose alcoholmisbruik: inname van overmatige hoeveelheden alcohol gedurende lange tijd. In grote delen van Azië en Afrika is chronische hepatitis een belangrijke oorzaak van cirrose.

In de leeftijdsgroep van 45 tot 65 jaar is cirrose na hart- en vaatziekten en kanker de belangrijkste doodsoorzaak. Het littekenweefsel dat ontstaat, tast de leverfunctie aan en belemmert de bloedstroom in de poortader (de ader die bloed van de darmen naar de lever voert). Hierdoor ontstaat hoge bloeddruk in de poortader (portale hypertensie (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Portale hypertensie)).

Symptomen en complicaties

Veel mensen met een lichte vorm van cirrose hebben geen symptomen en lijken jarenlang gezond. Anderen voelen zich zwak en ziek, hebben weinig eetlust en vermageren. Als de galstroom (gal is de door de lever geproduceerde groengele vloeistof die van belang is voor de spijsvertering) langdurig wordt belemmerd, krijgt de patiënt geelzucht (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Geelzucht), jeuk over het gehele lichaam en kleine gele knobbeltjes in de huid, vooral rond de oogleden. Doordat de beschadigde lever minder galzouten produceert, worden vetten en in vet oplosbare vitaminen minder goed opgenomen. Door de gestoorde opname van vitaminen en gebrekkige eetlust ontstaat vaak ondervoeding.

Andere effecten van cirrose (die ook worden aangetroffen bij andere oorzaken van ernstige leverinsufficiëntie) zijn onder meer: afname van de spiermassa (atrofie), rode handpalmen (erytheem van de handpalmen), verkramping van de vingers (Dupuytren-contractuur), kleine stervormige aders in de huid, vergrote speekselklieren in de wangen, haaruitval in de oksels, zenuwaandoeningen (perifere neuropathie) en, bij mannen, borstontwikkeling (gynaecomastie) en verschrompeling van de zaadballen (testiculaire atrofie) doordat de beschadigde lever geen oestrogenen meer afbreekt.

Sommige complicaties van cirrose zijn het gevolg van de hoge bloeddruk in de poortader (portale hypertensie). Door de portale hypertensie kunnen verwijde, kronkelige aders ontstaan onder aan de slokdarm (slokdarmspataders) (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Symptomen en diagnose). De patiënt kan grote hoeveelheden bloed braken door bloedingen uit slokdarmspataders. Hoge bloeddruk in de poortader in combinatie met een slechte leverfunctie kan ook leiden tot vochtophoping in de buik (ascites) (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Ascites). Andere complicaties van cirrose zijn onder meer nierinsufficiëntie (zie Nierinsufficiëntie: Introductie) en verslechtering van de hersenfunctie als gevolg van leverinsufficiëntie (leverencefalopathie) (zie Klinische manifestaties van leverziekten: Leverencefalopathie). Ook een complicatie van cirrose is leverkanker (hepatoom), vooral wanneer de cirrose het gevolg is van een chronische hepatitis-B- of hepatitis-C-infectie, ijzerstapeling (hemochromatose) of glycogeenstapelingsziekten. Leverkanker kan het gevolg zijn van cirrose door alcoholmisbruik.

Diagnose

De diagnose ‘cirrose' wordt over het algemeen gesteld op grond van de symptomen en het lichamelijk onderzoek, waarbij ook vroegere risicofactoren als alcoholmisbruik in aanmerking worden genomen. Bij het lichamelijk onderzoek voelt de arts mogelijk een kleine, stevige lever en soms ook kleine knobbeltjes (noduli) op het oppervlak van de lever.

De resultaten van leverfunctietests zijn vaak normaal omdat de lever een enorme reservecapaciteit heeft en deze biochemische tests relatief ongevoelig zijn. De lever kan nog essentiële taken uitvoeren wanneer slechts 15% van de lever normaal functioneert. Door middel van echografie of computertomografie (CT-scan) kan worden aangetoond dat de lever is geslonken of een afwijkend patroon heeft, wat op cirrose wijst. Met behulp van radioactieve isotopen kan een afbeelding (leverscintigram) worden gemaakt waarop te zien is welke delen van de lever functioneren en welke delen littekenweefsel bevatten. De diagnose kan worden bevestigd met een leverbiopsie (afname van een weefselmonster voor microscopisch onderzoek).

Prognose en behandeling

Cirrose is een aandoening die meestal progressief verloopt. Als iemand in een vroeg stadium van levercirrose stopt met het drinken van alcohol, ontstaat er mogelijk geen nieuw littekenweefsel, maar al gevormd littekenweefsel blijft altijd aanwezig. De prognose is over het algemeen slechter als er ernstige complicaties zijn, zoals bloedbraken, vochtophoping in de buikholte of hersenfunctiestoornissen.

Cirrose kan niet worden genezen. Het is dus een aandoening die moet worden voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium een halt moet worden toegeroepen. De behandeling bestaat onder meer uit het vermijden van giftige stoffen als alcohol en het behandelen van complicaties zodra deze optreden. Als de patiënt geneesmiddelen moet gebruiken die in de lever worden omgezet (gemetaboliseerd), moeten veel lagere doses worden voorgeschreven om overdosering te voorkomen. Er wordt aandacht besteed aan goede voeding, waarbij gewoonlijk de inname van eiwitten en natrium wordt beperkt en vitaminesupplementen worden gebruikt.

Een levertransplantatie kan levensreddend zijn bij iemand met cirrose in een vergevorderd stadium. Als de patiënt zijn alcoholmisbruik zal voortzetten of als een andere onderliggende oorzaak niet kan worden behandeld, zal de getransplanteerde lever uiteindelijk ook door cirrose worden aangetast en om die redenen wordt meestal geen levertransplantatie uitgevoerd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Alfa1-antitrypsinedeficiëntie

Volgende: Leververvetting

Illustraties
Tabellen
Disclaimer