MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

De nieren

De nieren zijn boonvormige organen die elk ongeveer 10 tot 12,5 cm lang zijn. Ze liggen aan weerszijden van de wervelkolom net achter de holte die de spijsverteringsorganen bevat (buikholte). Elke nier krijgt bloed uit de zogeheten ‘nierslagader', een zijtak van de aorta (grote lichaamsslagader). Het bloed stroomt van de nierslagader door steeds kleiner wordende slagaders naar de kleinste slagaders, de arteriolen. Vanuit de arteriolen stroomt het bloed de glomeruli in. Een glomerulus is een kluwentje van microscopisch kleine bloedvaatjes die ‘capillairen' worden genoemd. Iedere glomerulus eindigt in een arteriole die via capillairen rondom de nierbuisjes (tubuli) in verbinding staat met een klein adertje. Via deze arteriole verlaat het bloed de glomerulus. De kleine adertjes komen bij elkaar en vormen uiteindelijk één grote ader, de nierader. Via deze ader wordt het bloed uit de nier afgevoerd.

Nefronen zijn microscopisch kleine eenheden waarin bloed wordt gefiltreerd en urine geproduceerd. Elke nier bevat ongeveer een miljoen nefronen. Elke nefron bestaat uit een glomerulus omgeven door een dunwandige, bekervormige structuur (het kapsel van Bowman), een dun buisje (tubulus) waar vocht doorheen stroomt afkomstig uit een holte binnen het kapsel van Bowman en een verzamelbuisje waar de urine uit de tubulus doorheen stroomt (het vocht is urine geworden tegen de tijd dat het de verzamelbuisjes heeft bereikt). Elke tubulus bestaat uit drie onderling verbonden delen: de proximale tubulus, de lis van Henle en de distale tubulus. De nieren bestaan uit een buitenste gedeelte (schors of cortex) en een binnenste gedeelte (merg of medulla). Alle glomeruli liggen in de nierschors, de tubuli liggen gedeeltelijk in de schors en gedeeltelijk in het merg. De urine stroomt uit de verzamelbuisjes van vele duizenden nefronen in een bekervormige structuur (de nierkelk of calix). Elke nier bevat diverse nierkelken, die allemaal in één ruimte uitmonden: het nierbekken (pelvis renalis of pyelum) Vanuit het nierbekken stroomt de urine de urineleider in.

Functies van de nieren

Alle functies die onder normale omstandigheden door twee nieren worden uitgevoerd, kunnen uitstekend door één gezonde nier worden verzorgd. Sommige mensen worden met één nier geboren, anderen staan een nier af. In andere gevallen kan een nier door ziekte of letsel ernstig zijn beschadigd.

Filtratie en uitscheiding van afvalproducten: de primaire functies van de nieren zijn filtratie van het bloed en uitscheiding (excretie) van afvalproducten van de stofwisseling en van een teveel aan water en elektrolyten (zoals natrium, kalium, chloride, glucose en bicarbonaat). Daarnaast worden veel geneesmiddelen door de nieren uitgescheiden.

Het bloed stroomt de glomerulus onder hoge druk binnen. Veel van het vocht uit het bloed wordt via kleine poriën in de glomerulus gefiltreerd, waarbij de bloedcellen en de meeste grote moleculen, zoals eiwitten, achterblijven. De heldere gefiltreerde vloeistof komt in de ruimte van Bowman en stroomt de tubulus in, waar het kapsel van Bowman in overgaat. In het eerste gedeelte van de tubulus worden natrium, water, glucose en andere gefiltreerde stoffen grotendeels weer opgenomen en uiteindelijk naar het bloed teruggevoerd. In het volgende gedeelte van de tubulus worden natrium, kalium en chloride teruggepompt en wordt de overblijvende vloeistof steeds verder verdund. De verdunde vloeistof passeert het volgende gedeelte van de tubulus, waar nog meer natrium wordt teruggepompt, terwijl kalium en zuur de vloeistof in worden gepompt.

De vloeistof uit de tubuli van verscheidene nefronen komt in een verzamelbuisje. In de verzamelbuisjes kan de vloeistof (nu urine) verder stromen als verdunde urine of er kan water uit de urine worden opgenomen en naar het bloed worden teruggevoerd, waardoor de urine geconcentreerder wordt. Het door de hypofyse geproduceerde antidiuretisch hormoon en diverse andere hormonen spelen een rol bij de regulatie van de nierfunctie en van de samenstelling van de urine om de vocht- en elektrolytenbalans in evenwicht te houden.

Regulatie van de bloeddruk: een tweede functie van de nieren is het mede reguleren van de bloeddruk door uitscheiding van een teveel aan natrium. Als er te weinig natrium wordt uitgescheiden, bestaat de kans dat de bloeddruk stijgt. Verder helpen de nieren bij het reguleren van de bloeddruk door de productie van het enzym renine. Wanneer de bloeddruk tot onder de normale waarden daalt, geven de nieren renine af aan de bloedbaan. Renine activeert het renine-angiotensine-aldosteronsysteem, dat er op zijn beurt voor zorgt dat de bloeddruk stijgt (zie Hoge bloeddruk:IntroductieIllustraties). Een patiënt met nierinsufficiëntie is minder goed in staat zijn bloeddruk te regelen en heeft daardoor vaak een hoge bloeddruk.

Afscheiding van hormonen: via de afscheiding van hormonen spelen de nieren een rol bij de regulatie van andere belangrijke functies, zoals de aanmaak van rode bloedcellen en de groei en instandhouding van het botstelsel.

De nieren produceren een hormoon met de naam ‘erytropoëtine'. Dit hormoon stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg. Het beenmerg geeft de rode bloedcellen daarna af aan de bloedbaan.

De groei en instandhouding van gezonde botten is een ingewikkeld proces dat afhankelijk is van verschillende orgaansystemen, waaronder de nieren. De nieren zorgen mede voor het reguleren van de spiegels van calcium en fosfaat, de mineralen die van essentieel belang zijn voor gezonde botten. Dit doen ze door een inactieve vorm van vitamine D (een soort hormoon) om te zetten in een actieve vorm van vitamine D ( calcitriol Handelsnaam
Silkis
). De inactieve vorm van vitamine D wordt in de huid geproduceerd en zit ook in vele voedingsmiddelen. Calcitriol Handelsnaam
Silkis
stimuleert vervolgens de opname van calcium en fosfaat uit de dunne darm.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Blaas

Volgende: Gevolgen van het ouder worden

Illustraties
Tabellen
Disclaimer