MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Vitamine A

Vitamine A (retinol) is onder meer nodig voor de opbouw van de huid. Deze vitamine is nodig voor de vorming van zogeheten ‘epitheelcellen', die behalve in de huid ook in de luchtpijp, het haar, het tandvlees en het longweefsel voorkomen. Vitamine A is ook nodig voor de goede werking van de ogen, vooral voor het zien in het donker. Ook speelt deze vitamine een belangrijke rol bij de groei en weerstand tegen ziekten. Er bestaan verschillende vormen van vitamine A. Eén vorm is een bestanddeel van de fotoreceptoren (lichtgevoelige zenuwcellen) in het netvlies. Een andere vorm houdt de huid en de laag die de longen, darm en urinewegen bekleedt, gezond. Carotenoïden, zoals bèta-caroteen, worden in het lichaam langzaam in vitamine A omgezet. Aan vitamine A verwante geneesmiddelen (retinoïden) worden gebruikt voor de behandeling van ernstige acne en psoriasis. Hun mogelijke toepassing bij de behandeling van bepaalde vormen van kanker wordt onderzocht.

Vitamine-A-gebrek

Vitamine-A-gebrek komt veel voor in gebieden waar de inname van lever (van zowel slachtdieren als vissen), gele en groene bladgroenten, eieren en vollemelkproducten onvoldoende is. Aandoeningen die het vermogen van de darm aantasten om vetten op te nemen, kunnen de opname van vitamine A verminderen en het risico van vitamine-A-gebrek verhogen. Een darm- of alvleesklieroperatie kan hetzelfde effect hebben. Leveraandoeningen kunnen de opslag van vitamine A verstoren.

Symptomen, diagnose en behandeling

Een eerste symptoom van vitamine-A-gebrek is nachtblindheid, die wordt veroorzaakt door een aandoening van het netvlies. Het wit (sclera) en het hoornvlies van de ogen kunnen droog worden. Deze aandoening wordt ‘xeroftalmie' genoemd. Xeroftalmie komt vooral veel voor bij kinderen die een ernstig tekort hebben aan calorieën (energie) of eiwitten (zie Ondervoeding: Introductie), met als gevolg onvoldoende inname van vitamine A. Er kan schuimige afzetting (Bitot-vlekken) op het oogwit ontstaan. Het droge hoornvlies kan zacht worden en gaan zweren, waardoor blindheid kan ontstaan. Vitamine-A-gebrek is een veel voorkomende oorzaak van blindheid in ontwikkelingslanden.

De diagnose wordt gebaseerd op de symptomen en een lage concentratie vitamine A in het bloed. Mensen met een hoog risico van het ontstaan van dit tekort en mensen met dit tekort dienen vitamine-A-supplementen te gebruiken. Als de symptomen na twee maanden niet zijn verdwenen, wordt de patiënt gewoonlijk onderzocht op een aandoening die malabsorptie (gestoorde opname van voedingsstoffen in de darm) veroorzaakt.

Overdosering van vitamine A

Te veel vitamine A kan vergiftigingsverschijnselen veroorzaken. Inname van tienmaal de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid of meer gedurende enkele maanden kan leiden tot vergiftigingsverschijnselen als gevolg van een overdosering vitamine A. Een kleinere dosis kan vergiftiging veroorzaken bij zuigelingen, soms binnen enkele weken.

Carotenoïden kunnen via de voeding worden ingenomen zonder vergiftiging te veroorzaken. Wanneer er echter grote hoeveelheden worden ingenomen, wordt de huid diepgeel (carotinose), vooral op de handpalmen en voetzolen. Bèta-caroteensupplementen in hoge dosering kunnen het risico van kanker verhogen.

Symptomen, diagnose en behandeling

Zeer grote hoeveelheden vitamine A die in één keer worden ingenomen, kunnen binnen enkele uren leiden tot sufheid, prikkelbaarheid, hoofdpijn en braken, gevolgd door vervellen van de huid. Bij kinderen neemt de druk in de hersenen (intracraniële druk) toe en treedt braken op. Coma en overlijden kunnen voorkomen tenzij het gebruik van vitamine A wordt gestaakt.

Wanneer er gedurende een bepaalde periode te veel vitamine A wordt ingenomen, zijn de symptomen onder meer stug haar, gedeeltelijke haaruitval (inclusief de wenkbrauwen), gebarsten lippen en een droge ruwe huid, die kan vervellen. Latere symptomen zijn onder meer ernstige hoofdpijn, verhoogde druk in de hersenen en algemene zwakte. Bot- en gewrichtspijn komen veel voor, vooral bij kinderen. Er kan vergroting van de lever en de milt optreden.

Het gebruik van isotretinoïne Handelsnaam
Roaccutane
(een van vitamine A afgeleid middel dat voor de behandeling van ernstige acne wordt gebruikt) tijdens de zwangerschap kan leiden tot aangeboren afwijkingen. Vrouwen die zwanger zijn of zwanger kunnen worden, mogen geen vitamine A gebruiken in hoeveelheden boven de veilige bovengrens (3000 microgram) omdat er een risico bestaat van aangeboren afwijkingen.

De diagnose van een overdosering vitamine A wordt gesteld op basis van de symptomen en van een hoge vitamine-A-concentratie in het bloed. De behandeling bestaat uit het stoppen met vitamine-A-supplementen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Nicotinezuur

Volgende: Vitamine B1

Illustraties
Tabellen
Disclaimer