MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Introductie
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Vitaminen zijn een essentieel onderdeel van een gezonde voeding. Voor de meeste vitaminen is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vastgesteld. Dit is de hoeveelheid die de meeste gezonde personen dagelijks nodig hebben om gezond te blijven. Voor sommige vitaminen is een veilige bovengrens vastgesteld. Inname boven deze grens verhoogt het risico van een schadelijk effect (vergiftiging).

Inname van te weinig of te veel bepaalde vitaminen kan tot een voedingsstoornis leiden. Bij mensen die gevarieerd eten, is de kans op een vitaminetekort zeer klein. Mensen die echter een beperkend dieet volgen, krijgen mogelijk niet voldoende van een bepaalde vitamine binnen. Bij strikte vegetariërs, die geen dierlijke producten gebruiken, kan bijvoorbeeld een tekort ontstaan aan vitamine B12, een stof die alleen in dierlijke producten voorkomt. Daartegenover staat dat het zonder medisch toezicht gebruiken van grote hoeveelheden (megadoses) vitaminesupplementen schadelijke gevolgen kan hebben.

Vitaminen worden ‘essentiële micronutriënten' genoemd omdat het lichaam deze in kleine hoeveelheden nodig heeft. Sommige vitaminen (A, D, E en K) zijn oplosbaar in vet. Andere vitaminen (B-vitaminen en vitamine C) zijn oplosbaar in water. Tot de B-vitaminen behoren vitamine B1 (thiamine), B2 (riboflavine), nicotinezuur (niacine), pantotheenzuur, B6 (pyridoxine), biotine, B12 (cobalamine) en foliumzuur (folaat).

De meeste vitaminen worden niet door het lichaam opgeslagen. Deze moeten daarom regelmatig worden ingenomen. Van vitamine A, D en B12 worden aanzienlijke hoeveelheden opgeslagen, voornamelijk in de lever.

Aandoeningen die het vermogen van de darm aantasten om vetten op te nemen, kunnen de opname van in vet oplosbare vitaminen (A, D, E en K) verminderen en het risico van een tekort verhogen. Dergelijke aandoeningen zijn onder meer de ziekte van Crohn, cystische fibrose, verstopping van de galgangen, chronische alvleesklierontstekingen (pancreatitis) en malabsorptiestoornissen.

illustrative-material.table-short 1

VITAMINEN

vitaminen

voornaamste bronnen

voornaamste rol

dagelijkse behoefte bij volwassenen

veilige bovengrens

in vet oplosbare vitaminen

vitamine A (retinol)

als vitamine A: levertraan, runderlever, eidooier, boter en room

als carotenoïden, zoals bèta-caroteen: donkergroene bladgroenten, gele groenten en vruchten, rode palmolie

gebruikt voor vorming van lichtgevoelige zenuwcellen (fotoreceptoren) in het netvlies, behoud normaal gezichtsvermogen

behoud gezonde huid en bekleding longen, darmen en urinewegen

bescherming tegen infecties

gebruikt als basis voor retinoïden, geneesmiddelen die worden gebruikt ter behandeling van ernstige acne en mogelijk bepaalde kankers

700-900 microgram

1300 microgram voor zwangere en zogende vrouwen

3000 microgram

vitamine D

als vitamine D2 (ergocalciferol) of D3 (colecalciferol):

verrijkte melk en granen, vette vis, levertraan en eidooier; ook vorming in de huid bij blootstelling aan zonlicht

bevordert de opname van calcium en fosfor uit de darm

nodig voor botmineralisatie, botgroei en botgenezing

200 IE voor personen t/m 50 jaar

400 IE voor personen van 51 tot 70

600 IE voor personen ouder dan 70

2000 IE

vitamine E

plantaardige olie, tarwekiemen, bladgroenten, eidooier, margarine en peulvruchten

antioxidant, beschermt de cellen tegen schade door vrije radicalen

15 milligram (22 IE natuurlijke vitamine E, 33 IE synthetische vitamine E)

1500 IE

vitamine K

als phyloquinon: groene bladgroenten (bijvoorbeeld spinazie, sla), sojabonen, plantaardige oliën

als menaquinon: vorming door bacteriën in de darm

vorming van bloedstollingsfactoren, nodig voor normale bloedstolling; speelt mogelijk rol bij aanmaak botweefsel

65 microgram voor vrouwen

80 microgram voor mannen

in water oplosbare vitaminen

vitamine B1 (thiamine)

droge gist, volkoren granen, vlees (vooral varkensvlees en lever), verrijkte graanproducten, noten, peulvruchten en aardappelen

koolhydraatstofwisseling, nodig voor normale hart- en zenuwfunctie

1,1 milligram voor vrouwen

1,2 milligram voor mannen

vitamine B2 (riboflavine)

melk, kaas, lever, vlees, vis, eieren en verrijkte graanproducten

koolhydraat- en aminozuurstofwisseling, gezonde slijmvliezen, zoals het mondslijmvlies

1,1 milligram voor vrouwen

1,3 milligram voor mannen

niacine (nicotinamide of nicotinezuur)

droge gist, lever, vlees, vis, peulvruchten en volkoren of verrijkte graanproducten

koolhydraat- en vetstofwisseling, evenals de stofwisseling van talrijke andere stoffen

14 milligram voor vrouwen

16 milligram voor mannen

35 milligram

pantotheenzuur

lever, vlees, eidooier, gist en groenten

koolhydraat- en vetstofwisseling

5 milligram (maar de dagelijks benodigde hoeveelheid is niet vastgesteld)

vitamine B6 (pyridoxine)

droge gist, lever, orgaanvlees, volkoren graanproducten, vis en peulvruchten

aminozuur- en vetzuurstofwisseling, zenuwfunctie, vorming van rode bloedcellen, gezonde huid

1,5 milligram voor vrouwen

1,7 milligram voor mannen

100 milligram

biotine

lever, nieren, eidooier, melk, vis, gist, bloemkool, noten en peulvruchten

koolhydraat- en vetzuurstofwisseling

30 microgram (maar de dagelijks benodigde hoeveelheid is niet vastgesteld)

vitamine B12 (cobalamine)

lever, vlees (vooral rundvlees, varkensvlees en orgaanvlees), eieren, melk en melkproducten

rijping van rode bloedcellen, zenuwfunctie, DNA-synthese

2,4 microgram

foliumzuur

verse groene bladgroenten, asperge, broccoli, tomaten, fruit (vooral citrusvruchten), lever en ander orgaanvlees, droge gist en verrijkt brood, verrijkte deegwaren en graanproducten (maar langdurig koken vernietigt 50-95% van het foliumzuur in levensmiddelen)

rijping van rode bloedcellen, DNA- en RNA-synthese

400 microgram

1000 microgram

vitamine C (ascorbinezuur)

citrusvruchten, tomaten, aardappelen, kool, groene paprika

vorming en groei van botten en bindweefsel, wondgenezing, normale bloedvatfunctie antioxidant, beschermt cellen tegen schade door vrije radicalen

helpt het lichaam ijzer op te nemen

75 milligram voor vrouwen

90 milligram voor mannen

35 milligram meer voor rokers

2000 milligram

IE = internationale eenheden; DNA = desoxyribonucleïnezuur; RNA = ribonucleïnezuur

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Foliumzuur

Illustraties
Tabellen
Disclaimer