MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Nicotinezuur

Nicotinezuur is onmisbaar voor de stofwisseling van koolhydraten, vetten en talrijke andere stoffen in het lichaam.

Nicotinezuurgebrek

Nicotinezuur (nicotinamide of niacine)-gebrek veroorzaakt pellagra (een gebreksziekte), maar alleen als er ook een tekort bestaat aan tryptofaan, een aminozuur. Tryptofaan kan in het lichaam worden omgezet in nicotinezuur. Mensen die in gebieden wonen waar maïs het belangrijkste voedingsmiddel is, lopen gevaar pellagra te krijgen doordat maïs weinig nicotinezuur en tryptofaan bevat. Bovendien kan het nicotinezuur in maïs niet in de darm worden opgenomen, tenzij de maïs wordt behandeld met basische stoffen (zoals bij de bereiding van tortilla's). Pellagra kan een seizoensgebonden aandoening zijn die ontstaat in het voorjaar en duurt tot het einde van de zomer, wanneer de voeding voornamelijk uit maïsproducten bestaat.

Alcoholisten en andere ondervoede personen lopen het risico pellagra te krijgen. Onvoldoende inname van ijzer en vitamine B2 en B6 verhoogt het risico van nicotinezuurgebrek. Pellagra treedt op bij mensen met ziekte van Hartnup, een zeldzame erfelijke aandoening waarbij de tryptofaanopname is verstoord (zie Tubulaire en cysteuze nieraandoeningen: Ziekte van Hartnup).

Symptomen, diagnose en behandeling

Pellagra tast de huid, het maag-darmkanaal en de hersenen aan. Er kan een symmetrische, rode uitslag ontstaan die lijkt op zonnebrand en bij blootstelling aan zonlicht verergert (zogenoemde ‘lichtgevoeligheid'). De huidafwijkingen zijn blijvend en de aangetaste huid kan bruin en schilferig worden.

Het hele maag-darmkanaal wordt aangetast. De tong en mond kunnen ontstoken raken en rood worden. De tong kan opzwellen, de mond kan branderig aanvoelen en op de tong en in de mond kunnen zweren ontstaan. Ook de keel en slokdarm kunnen branderig aanvoelen. Andere symptomen zijn onder meer misselijkheid, braken, obstipatie en diarree.

Later kunnen vermoeidheid, slapeloosheid en apathie ontstaan. Gewoonlijk volgen hierop stoornissen van de hersenfunctie (encefalopathie). Deze stoornissen worden gekenmerkt door verwardheid, desoriëntatie, hallucinaties en geheugenverlies.

De diagnose wordt gesteld op basis van de voedingsgeschiedenis, symptomen en omstandigheden van de betrokken persoon. Tests om de diagnose te bevestigen zijn niet gemakkelijk verkrijgbaar.

Pellagra wordt behandeld met hoge dagelijkse doses oraal te nemen nicotinamide, een vorm van nicotinezuur. Er worden ook andere vitamine-B-supplementen gebruikt.

Overdosering van nicotinezuur

Nicotinezuur (maar geen nicotinamide) in hoge doses kan worden voorgeschreven ter verlaging van hoge vetspiegels (lipidenspiegels) in het bloed. Dergelijke doses kunnen blozen, jeuk, jicht, leverschade en verhoogde bloedglucoseconcentraties veroorzaken. De meeste bijwerkingen kunnen worden beperkt door te beginnen met een relatief lage dosis en deze geleidelijk te verhogen. Inname van acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) vóór het innemen van nicotinezuur helpt ook. Als de bijwerkingen van nicotinezuur onverdraaglijk zijn, kan de dosis worden verlaagd, kunnen andere middelen (vooral middelen met geleidelijke afgifte) worden geprobeerd of kan met nicotinezuur worden gestopt en op een ander lipidenverlagend geneesmiddel worden overgestapt (zie Vetstofwisselingsstoornissen:HyperlipoproteïnemieTabellen).

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Foliumzuur

Volgende: Vitamine A

Illustraties
Tabellen
Disclaimer