MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Centrale diabetes insipidus

Centrale diabetes insipidus is een aandoening waarbij een te laag gehalte aan antidiuretisch hormoon overmatige productie van sterk verdunde urine (polyurie) veroorzaakt.

Oorzaken

Centrale diabetes insipidus ontstaat meestal door verminderde productie van antidiuretisch hormoon (vasopressine), het hormoon dat de hoeveelheid vocht in het lichaam regelt. (zie Vochtbalans:IntroductieKader)

Antidiuretisch hormoon onderscheidt zich van andere hormonen doordat het in de hypothalamus wordt geproduceerd, maar vervolgens door de hypofyse aan de bloedbaan wordt afgegeven.

Centrale diabetes insipidus kan het gevolg zijn van onvoldoende productie van antidiuretisch hormoon door de hypothalamus. Deze aandoening kan echter ook worden veroorzaakt doordat de hypofyse geen antidiuretisch hormoon aan de bloedbaan afgeeft. Overige mogelijke oorzaken zijn beschadiging van de hypothalamus of hypofyse als gevolg van een operatie, hersenletsel (in het bijzonder een schedelbasisfractuur), een tumor, sarcoïdose, tuberculose, een aneurysma (uitstulping in een slagaderwand) of blokkering van de slagaders naar de hersenen, bepaalde vormen van hersenontsteking of hersenvliesontsteking en de zeldzame aandoening histiocytose-X (Langerhans-cel-histiocytose). Een ander type diabetes insipidus, nefrogene diabetes insipidus, kan door afwijkingen in de nieren (zie Tubulaire en cysteuze nieraandoeningen: Nefrogene diabetes insipidus) worden veroorzaakt.

Symptomen en complicaties

Diabetes insipidus kan op elke leeftijd optreden en kan geleidelijk of plotseling beginnen. Vaak zijn overmatige dorst en overmatige urineproductie de enige symptomen. Patiënten drinken vaak enorme hoeveelheden vloeistof (van circa vier tot 38 liter per dag) om het via de urine verloren vocht aan te vullen. Vaak is het dan het beste om water te drinken. Wanneer deze compensatie niet mogelijk is, kan snel uitdroging optreden. Gevolgen zijn dan lage bloeddruk en shock. De patiënt urineert regelmatig grote hoeveelheden verdunde urine, vooral 's nachts. Veelal kunnen de patiënten het verloren vocht niet ‘bijdrinken' en daarom is behandeling met vasopressine-injecties (nog zelden gebruikt) of toediening anderszins (via neusslijmvlies of als tablet) noodzakelijk.

Bij mensen die grote hoeveelheden urine produceren, zal de arts aan diabetes insipidus denken. De arts onderzoekt de urine eerst op glucose om de andere vorm van diabetes (diabetes mellitus) uit te sluiten. Bloedonderzoek toont aan dat de bloedspiegels van veel elektrolyten afwijken. Er wordt bijvoorbeeld een hoge natriumspiegel gemeten. De effectiefste onderzoeksmethode is de wateronthoudingstest. Daarbij worden urineproductie en elektrolytenwaarden (natriumspiegels) in het bloed en gewicht regelmatig gemeten, circa 12 uur lang. Gedurende deze tijd mag die persoon niets drinken. De arts volgt de toestand van de patiënt gedurende het gehele onderzoek nauwlettend. Aan het eind van de 12 uur, of eerder als de bloeddruk daalt, de hartfrequentie toeneemt of het lichaamsgewicht met meer dan 5% afneemt, beëindigt de arts het onderzoek en wordt er antidiuretisch hormoon geïnjecteerd. De diagnose ‘centrale diabetes insipidus' wordt bevestigd als na toediening van het antidiuretisch hormoon het overmatig urineren ophoudt, de urine geconcentreerder wordt, de bloeddruk stijgt en de hartslag normaler wordt. De diagnose ‘nefrogene diabetes insipidus' wordt gesteld als na de injectie de extreme urineproductie aanhoudt, de urine verdund blijft en de bloeddruk en hartfrequentie niet veranderen.

Behandeling

Vasopressine of desmopressine Handelsnaam
Minrin
Octostim
(gemodificeerde vormen van antidiuretisch hormoon) wordt meestal in de vorm van neusspray, neusdruppels of tabletten toegediend. De dosis wordt aangepast om de vochtbalans van het lichaam en een normale urineproductie in stand te houden. Wanneer echter te veel van deze geneesmiddelen wordt gebruikt, kan dit leiden tot vochtretentie (vasthouden van vocht door de nier), zwellingen en andere klachten. Diabetes-insipiduspatiënten die een operatieve ingreep ondergaan of bewusteloos zijn, krijgen gewoonlijk injecties met antidiuretisch hormoon.

In een enkel geval kan diabetes insipidus worden behandeld met geneesmiddelen die de productie van antidiuretisch hormoon stimuleren, zoals chloorpropamide, carbamazepine Handelsnaam
Tegretol
, clofibraat Handelsnaam
Clofibraat
en diverse plasmiddelen (thiaziden). Bij patiënten met ernstige diabetes insipidus zullen deze geneesmiddelen de symptomen meestal niet volledig doen verdwijnen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Acromegalie en reuzengroei

Volgende: De ziekte van Cushing

Illustraties
Tabellen
Disclaimer