MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Hypothyreoïdie

Hypothyreoïdie is verminderde activiteit van de schildklier die tot onvoldoende productie van schildklierhormoon en tot vertraging van vitale lichaamsfuncties leidt.

Hypothyreoïdie komt vaak voor, vooral bij ouderen en dan vooral bij vrouwen. Van deze laatste groep lijdt circa 10% aan hypothyreoïdie. Deze aandoening kan echter op elke leeftijd optreden. Bij zeer ernstige hypothyreoïdie spreekt men ook wel van ‘myxoedeem'.

Oorzaken

Hypothyreoïdie heeft verschillende oorzaken. De meest voorkomende oorzaak is Hashimoto-thyreoïditis (zie Schildklieraandoeningen: Thyreoïditis). De schildklier wordt geleidelijk vernietigd, waardoor hypothyreoïdie ontstaat.

Pijnloze lymfocytaire thyreoïditis and subacute granulomateuze thyreoïditis kunnen beide voorbijgaande hypothyreoïdie veroorzaken. De hypothyreoïdie is van voorbijgaande aard doordat de schildklier niet wordt vernietigd.

Hypothyreoïdie kan ontstaan door een gedeeltelijk of volledig ontbrekende schildklierhormoonproductie als gevolg van radioactief jodium of operatieve verwijdering van de schildklier. Beide methoden worden gebruikt als behandeling van hyperthyreoïdie en schildklierkanker.

Een chronisch tekort aan jodium in de voeding is de meest voorkomende oorzaak van hypothyreoïdie in veel ontwikkelingslanden. In Nederland komt deze aandoening echter zelden voor doordat jodium aan tafelzout wordt toegevoegd. Het wordt bovendien gebruikt om de uiers bij melkvee te steriliseren en komt als gevolg daarvan ook in zuivelproducten voor. Er zijn enkele nog zeldzamere oorzaken van hypothyreoïdie (waaronder bepaalde erfelijke aandoeningen waarbij een afwijking van de enzymen in de schildkliercellen voldoende productie of afgifte van schildklierhormoon verhindert). Bij andere zeldzame aandoeningen scheidt ofwel de hypothalamus ofwel de hypofyse niet voldoende hormonen af om de schildklier normaal te stimuleren.

Symptomen

Door gebrek aan schildklierhormoon worden de lichaamsfuncties vertraagd. De symptomen zijn subtiel en ontwikkelen zich geleidelijk. In het bijzonder bij ouderen worden ze soms met depressie verward. Het gelaat wordt uitdrukkingsloos, de stem is hees en de spraak traag, de oogleden hangen en ogen en gelaat zijn pafferig. Veel mensen met hypothyreoïdie vertonen gewichtstoename, obstipatie en gevoeligheid voor koude. Het haar wordt dun, ruw en droog en de huid wordt ruw, droog, schilferig en dik. Bij sommige mensen ontstaat het carpaletunnelsyndroom. Symptomen hiervan zijn tintelende of pijnlijke handen (zie Aandoeningen aan de handen: Carpaletunnelsyndroom). De polsslag kan traag zijn, de handpalmen en voetzolen lijken lichtoranje (carotenemie) en de wenkbrauwen vallen aan de zijkant langzaam uit. Sommige mensen, vooral ouderen, kunnen verward, vergeetachtig of dement lijken (tekenen die gemakkelijk kunnen worden verward met de ziekte van Alzheimer of andere vormen van dementie).

Zonder behandeling kan hypothyreoïdie uiteindelijk bloedarmoede, een lage lichaamstemperatuur en hartfalen veroorzaken. Bij verergering van de toestand kan verwarring, gedeeltelijk bewustzijnsverlies of coma (myxoedeemcoma) optreden, een levensbedreigende complicatie met vertraagde ademhaling, convulsies (onbedoelde spiersamentrekkingen) en verminderde bloedtoevoer naar de hersenen. Myxoedeemcoma kan worden geïnitieerd door blootstelling aan lichamelijke belasting, zoals koude, infectie, letsel, een operatie en geneesmiddelen als pijnstillers en kalmerende middelen die de hersenfunctie vertragen. Als gevolg van hypothyreoïdie stijgt het cholesterol in het bloed met daardoor ook meer kans op hart- en vaatziekten.

Diagnose

Meestal kan de diagnose hypothyreoïdie worden gesteld door middel van één eenvoudig bloedonderzoek: meting van thyrotropine. Veel deskundigen stellen voor om het onderzoek bij mensen boven de 55 jaar ten minste om het jaar te laten uitvoeren. Hypothyreoïdie komt namelijk vaak bij ouderen voor, maar vooral de milde vormen zijn voor een arts zeer lastig te onderscheiden van andere aandoeningen waardoor mensen uit deze leeftijdsgroep worden getroffen.

In de zeldzame gevallen dat hypothyreoïdie door onvoldoende afgifte van thyrotropine wordt veroorzaakt, is een tweede bloedonderzoek nodig om de spiegel te meten van vrij (niet aan eiwit gebonden) schildklierhormoon T4. Een lage spiegel bevestigt de diagnose ‘hypothyreoïdie'.

Behandeling

Hypothyreoïdie wordt behandeld door substitutie (vervanging) van schildklierhormoon. Er zijn verschillende middelen voor oraal gebruik. De voorkeur wordt gegeven aan L-thyroxine, de synthetische vorm van het schildklierhormoon T4. In noodgevallen, zoals bij myxoedeemcoma, kan de arts synthetisch T4, T3 of beide intraveneus toedienen.

De behandeling begint met kleine doses schildklierhormoon. Een te grote dosis kan namelijk ernstige bijwerkingen veroorzaken, hoewel een grote dosis soms noodzakelijk is. De begindosis en de dosisverhoging zijn vooral gering bij ouderen, bij wie het risico van bijwerkingen het grootst is. De dosis wordt geleidelijk opgevoerd totdat de thyrotropinespiegel weer een normaal peil bereikt. Tijdens de zwangerschap moeten de doses soms worden aangepast.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Hyperthyreoïdie

Volgende: Schildklierkanker

Illustraties
Tabellen
Disclaimer