MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Thyreoïditis
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Thyreoïditis

Thyreoïditis is ontsteking van de schildklier.

De drie typen thyreoïditis zijn Hashimoto-thyreoïditis, subacute granulomateuze thyreoïditis en pijnloze (‘stille') lymfocytaire thyreoïditis.

Hashimoto-thyreoïditis: Hashimoto-thyreoïditis (auto-immuunthyreoïditis) is de meest voorkomende vorm van thyreoïditis en de meest voorkomende oorzaak van hypothyreoïdie. Door onbekende oorzaken begint het lichaam zichzelf aan te vallen (een auto-immuunreactie (zie Auto-immuunziekten: Introductie)): witte bloedcellen dringen de schildklier binnen en er worden antilichamen gemaakt die het schildklierweefsel aantasten. Veel mensen met Hashimoto-thyreoïditis hebben andere endocriene aandoeningen (ook op auto-immuniteitsbasis), zoals diabetes mellitus, bijnierinsufficiëntie of bijschildklierinsufficiëntie en andere niet-endocriene auto-immuunaandoeningen, zoals pernicieuze anemie, gewrichtsreuma, syndroom van Sjögren of systemische lupus erythematodes (SLE).

Dit type thyreoïditis wordt vooral gezien bij vrouwen, in het bijzonder bij oudere vrouwen, en komt meestal familiair voor. De aandoening wordt veel vaker gezien bij mensen met bepaalde chromosoomafwijkingen, waaronder de syndromen van Turner, Down en Klinefelter.

Hashimoto-thyreoïditis begint vaak met een niet-pijnlijke, harde vergroting van de schildklier of een gezwollen gevoel in de hals. De klier heeft meestal een rubberachtige structuur en voelt soms knobbelig aan. Bij circa 50% van mensen met Hashimoto-thyreoïditis werkt de schildklier te traag. In de overige gevallen blijft de schildklierwerking meestal normaal. Bij een gering aantal mensen werkt de klier aanvankelijk te snel en later te traag.

De arts voert een onderzoek naar de schildklierfunctie uit door middel van bloedmonsters om te bepalen of de klier normaal werkt, maar baseert de diagnose van Hashimoto-thyreoïditis op een lichamelijk onderzoek en op de aanwezigheid van antilichamen die de schildklier aantasten. De aanwezigheid van deze antilichamen wordt door middel van een bloedonderzoek vastgesteld. De thyrotropinespiegel wordt gemeten om hypothyreoïdie uit te sluiten. Als dit laatste het geval is, is de thyrotropinespiegel verhoogd.

Er bestaat geen specifieke behandeling voor Hashimoto-thyreoïditis.

Bij de meeste mensen ontstaat op den duur hypothyreoïdie. Deze patiënten moeten de rest van hun leven hormoontherapie krijgen. Schildklierhormoon kan ook worden toegediend om de vergrote schildklier te verkleinen. Mensen met Hashimoto-thyreoïditis moeten voorkomen dat ze te veel jodium (dat hypothyreoïdie kan veroorzaken) uit natuurlijke bronnen als kelptabletten en zeewier binnenkrijgen.

Subacute granulomateuze thyreoïditis: subacute granulomateuze thyreoïditis wordt waarschijnlijk door een virus veroorzaakt en ontstaat meestal plotseling. Bij deze aandoening geeft de schildklier als gevolg van een ontsteking en daardoor kapotte en lekkende cellen een overmaat aan schildklierhormonen af, waardoor thyreotoxicose ontstaat, bijna altijd gevolgd door voorbijgaande hypothyreoïdie en ten slotte een normale schildklierfunctie.

Subacute granulomateuze thyreoïditis ontstaat vaak na een virale aandoening en begint met wat de patiënt vaak omschrijft als keelpijn maar wat in feite pijn in de hals ter hoogte van de schildklier is. Veel mensen met subacute granulomateuze thyreoïditis voelen zich zeer vermoeid. De schildklier wordt steeds pijnlijker en de patiënt krijgt gewoonlijk lichte koorts (tot 38,3 °C). De pijn kan zich van de ene kant van de hals naar de andere kant verplaatsen, kan zich naar kaken en oren uitbreiden en kan verergeren wanneer de patiënt slikt of het hoofd draait. Subacute granulomateuze thyreoïditis wordt vaak eerst voor een tandheelkundig probleem of een keel- of oorontsteking aangezien.

De meeste patiënten genezen volledig. In het algemeen verdwijnt de aandoening binnen een paar maanden vanzelf, maar soms komt deze terug of, wat minder vaak voorkomt, wordt de schildklier zodanig beschadigd dat er blijvende hypothyreoïdie ontstaat.

De pijn en de ontsteking kunnen door acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) of andere niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten worden verlicht. In zeer ernstige gevallen kan de arts corticosteroïden als prednison Handelsnaam
Prednison
voorschrijven. Deze behandeling dient over zes tot acht weken te worden afgebouwd. Bij plotselinge of te vroege stopzetting van corticosteroïdengebruik komen de symptomen vaak volledig terug. Bij ernstige symptomen van hyperthyreoïdie wordt soms een bètablokker aanbevolen.

Pijnloze (‘stille') lymfocytaire thyreoïditis: pijnloze lymfocytaire thyreoïditis (ook wel ‘postpartum-thyreoïditis' genoemd) treedt voornamelijk op bij vrouwen, meestal direct na een bevalling, en veroorzaakt vergroting van de schildklier zonder dat deze gevoelig wordt. Deze aandoening keert bij elke volgende zwangerschap terug. Een patiënt met pijnloze lymfocytaire thyreoïditis heeft enkele weken tot enkele maanden thyreotoxicose, gevolgd door hypothyreoïdie. Vervolgens wordt de functie van de schildklier na enige tijd weer normaal. Klinisch en biochemisch is het een mengbeeld van een subacute thyreoïditis (hard struma) en een Hashimoto-thyreoïditis (aanwezigheid van autoantilichamen).

Thyreotoxicose moet soms een paar weken lang worden behandeld, vaak met propranolol Handelsnaam
Inderal
of een andere bètablokker. Gedurende de periode waarin de schildklier te weinig schildklierhormoon produceert, kan het nodig zijn dat de patiënt schildklierhormoon gebruikt, gewoonlijk maximaal enkele maanden. Bij circa 10% van de mensen met pijnloze lymfocytaire thyreoïditis heeft hypothyreoïdie echter een blijvend karakter. Deze mensen moeten de rest van hun leven schildklierhormoon blijven gebruiken. 

illustrative-material.sidebar 2

Thyreotoxische crisis

Thyreotoxische crisis, een plotselinge extreem overmatige activiteit van de schildklier, is een levensbedreigende aandoening. Alle lichaamsfuncties worden versneld en bereiken een gevaarlijk hoog niveau. Ernstige overbelasting van het hart kan leiden tot levensbedreigende hartritmestoornissen (aritmie), een zeer snelle polsslag en shock. Thyreotoxische crisis kan ook leiden tot koorts, extreme zwakte, verlies van spierkracht, rusteloosheid, stemmingswisselingen, verwarring, bewustzijnsstoornissen (zelfs coma) en een vergrote lever met lichte geelzucht (gele verkleuring van de huid en het oogwit).

Thyreotoxische crisis wordt gewoonlijk door onbehandelde of onvoldoende behandelde hyperthyreoïdie veroorzaakt en kan worden geïnitieerd door infectie, letsel, operatief ingrijpen, slecht gereguleerde diabetes, zwangerschap of bevalling, stopzetting van schildkliermedicatie of andere belastende situaties. Thyreotoxische crisis komt bij kinderen slechts zelden voor.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Schildklierkanker

Illustraties
Tabellen
Disclaimer