MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Virilisatie

Virilisatie is de ontwikkeling van te sterke mannelijke kenmerken, meestal bij vrouwen. Vaak is dit het gevolg van overproductie van androgenen (testosteron en soortgelijke hormonen) door de bijnieren.

De meest algemene oorzaak van virilisatie is vergroting van de hormoonproducerende delen van de bijnierschors (bijnierschorshyperplasie). Soms is de oorzaak een kleine hormoonproducerende tumor (adenoom of kwaadaardige tumor) in deze klier. Virilisatie kan incidenteel ook optreden wanneer een tumor buiten de bijnier androgenen produceert. Sporters die om hun spieromvang te vergroten grote hoeveelheden androgenen (anabole steroïden) gebruiken, kunnen symptomen van virilisatie ontwikkelen. (zie Somatoforme stoornissen:IntroductieKader)

Vergroting van de eierstokken als gevolg van een cyste kan eveneens virilisatie veroorzaken, maar vrijwel altijd slechts in lichte mate. Soms leidt een afwijking in een enzym (eiwit) in de bijnieren tot virilisatie.

Symptomen en diagnose

Tekenen van virilisatie zijn onder andere sterke gezichts- en lichaamsbeharing, kaalheid, acne, dieper worden van de stem, toename van de spiermassa en verhoogde geslachtsdrift. Bij vrouwen wordt de baarmoeder kleiner, de clitoris wordt groter, de borsten worden kleiner en de menstruatie blijft uit.

Door de verschillende lichamelijke veranderingen kan de arts virilisatie betrekkelijk eenvoudig herkennen. De spiegel van androgenen in het bloed kan worden bepaald. Bij een zeer hoge waarde kan mede aan de hand van een dexamethasonsuppressietest worden bepaald of de bron van het probleem zich in de bijnieren bevindt en of het een adenoom of bijnierschorshyperplasie betreft. Een adenoom is een tumor in de bijnieren die, in dit geval, te veel androgene hormonen produceert, terwijl bijnierschorshyperplasie een diffuse vermeerdering van bijnierschorsweefsel inhoudt. Als het om bijnierschorshyperplasie gaat, remt dexamethason Handelsnaam
Decadron
Maxitrol
Oradexon
Tobradex
de productie van androgenen door de bijnieren. Bij een bijnieradenoom of -carcinoom vermindert dexamethason Handelsnaam
Decadron
Maxitrol
Oradexon
Tobradex
de productie van androgenen slechts ten dele of in het geheel niet. De arts kan ook een CT- of MRI-scan laten uitvoeren om een beeld van de bijnieren te krijgen. Bij vrouwen met eierstokcysten lijkt de testosteronspiegel soms normaal maar is het bindende eiwit in zo geringe mate aanwezig dat de vrije (ongebonden) fractie relatief hoog is.

Behandeling

Androgeenproducerende adenomen en bijniercarcinomen worden gewoonlijk behandeld door operatieve verwijdering van de bijnier met de tumor. Bij bijnierschorshyperplasie wordt de productie van androgenen meestal beperkt door kleine hoeveelheden corticosteroïden zoals dexamethason Handelsnaam
Decadron
Maxitrol
Oradexon
Tobradex
. De lichte vorm van virilisatie als gevolg van eierstokcysten hoeft soms niet te worden behandeld. Behandeling is mogelijk met middelen die de spiegels van vrij testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
verlagen, zoals orale anticonceptiemiddelen of met middelen die de effecten van testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
blokkeren. 

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Hyperaldosteronisme

Volgende: Ziekte van Addison

Illustraties
Tabellen
Disclaimer