MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Voorzorgen en reacties

Om het risico van een reactie tijdens een transfusie zo klein mogelijk te maken, worden er verschillende voorzorgsmaatregelen getroffen. Zo kort mogelijk voordat met de transfusie wordt begonnen, mengt een laboratoriummedewerker een druppeltje van het donorbloed met een druppeltje van het bloed van de ontvanger om er zeker van te zijn dat ze verenigbaar zijn. Dit wordt de ‘kruisproef' genoemd. Wanneer het bloed voldoende getest is en geen antilichamen bevat, kan dit proces elektronisch op het computersysteem van de bloedbank worden uitgevoerd.

Vlak voordat het bloed wordt toegediend, wordt er een dubbele controle uitgevoerd van de etiketten aan de bloedzak om er zeker van te zijn dat deze eenheid voor deze ontvanger bestemd is. Daarna wordt het bloed langzaam, meestal met een snelheid van 1 tot 2 uur per eenheid, aan de ontvanger toegediend. Omdat de meeste reacties tijdens de eerste 15 minuten van de transfusie optreden, wordt de ontvanger in het begin nauwgezet geobserveerd. Daarna wordt de ontvanger periodiek gecontroleerd en moet de transfusie worden gestaakt als zich een reactie voordoet.

De meeste transfusies verlopen veilig en met succes. Af en toe treedt echter een lichte reactie op; een ernstige of zelfs fatale reactie komt zelden voor. De meest voorkomende reacties zijn koorts en allergische reacties (overgevoeligheid), die bij ongeveer 1 tot 2% van alle transfusies voorkomen. Symptomen van een allergische reactie zijn jeuk, uitgebreide huiduitslag, zwelling, duizeligheid en hoofdpijn. Ademhalingsproblemen, een fluitende ademhaling en spierspasmen komen minder vaak voor. Een allergische reactie is zelden zodanig ernstig dat een lage bloeddruk en shock ontstaan.

Er bestaan behandelingsmogelijkheden voor patiënten die vroeger een allergische reactie op een transfusie hebben gehad en opnieuw een transfusie nodig hebben. Patiënten die een allergische reactie op donorbloed hebben gehad, kunnen ‘gewassen' rode bloedcellen krijgen. Door rode bloedcellen te ‘wassen', worden componenten uit het donorbloed verwijderd die een allergische reactie kunnen geven. Gebruikelijker is het donorbloed te filtreren om het aantal witte bloedcellen te verminderen (een proces dat ‘leukocytenverwijdering' wordt genoemd). Sinds 2001 worden in Nederland overigens alle rode bloedcellen voor transfusie standaard gefiltreerd. Leukocytenverwijdering vindt gewoonlijk plaats door een speciaal filter in de slang te plaatsen waar het donorbloed doorheen stroomt. Ook kan het bloed worden gefiltreerd voordat het wordt opgeslagen.

Ondanks zorgvuldige typering van de bloedgroepen en ondanks de kruisproeven kan het gebeuren dat het donorbloed niet bij dat van de ontvanger past en dat de getransfundeerde rode bloedcellen korte tijd na de transfusie worden vernietigd (hemolytische reactie). Deze reactie begint meestal met een algemeen gevoel van onwelzijn of angst tijdens of onmiddellijk na de transfusie. Soms ontstaat kortademigheid, een drukkend gevoel op de borst, blozen of hevige rugpijn. Zeer zelden neemt de reactie ernstigere of zelfs fatale vormen aan. Of rode bloedcellen door een hemolytische reactie worden vernietigd, kan worden bevestigd door na te gaan of het bloed en de urine van de patiënt hemoglobine uit deze cellen bevat.

Ontvangers van een bloedtransfusie kunnen met vocht overvuld raken. Ontvangers met een hartaandoening zijn het kwetsbaarst. Daarom duurt de transfusie bij hen langer en worden ze zorgvuldig geobserveerd.

Een graft-versus-host-reactie (GVH-reactie) is een ongewone complicatie die hoofdzakelijk voorkomt bij mensen met een immuunsysteem dat door geneesmiddelen of een ziekte niet goed functioneert. Bij deze aandoening worden de weefsels van de ontvanger (host) aangevallen door de witte bloedcellen uit het donorbloed (graft). De symptomen zijn onder meer koorts, huiduitslag, lage bloeddruk, laag aantal bloedcellen, weefselvernietiging en shock. Deze reacties kunnen fataal aflopen, maar kunnen worden voorkomen door bestraling van het bloed dat bestemd is voor patiënten met een verzwakt immuunsysteem.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Speciale transfusieprocedures

Illustraties
Tabellen
Disclaimer