MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Er is sprake van ‘bloedarmoede' (anemie) wanneer het aantal rode bloedcellen of de hoeveelheid daarin aanwezige hemoglobine (het eiwit dat zuurstof transporteert) lager is dan normaal.

Rode bloedcellen bevatten hemoglobine, een eiwit waarmee zuurstof van de longen naar alle delen van het lichaam wordt getransporteerd. Wanneer er te weinig rode bloedcellen zijn of wanneer de rode bloedcellen te weinig hemoglobine bevatten, kan het bloed niet voldoende zuurstof aanvoeren. Wanneer de weefsels te weinig zuurstof krijgen, ontstaan de symptomen van bloedarmoede.

Oorzaken

Er zijn talrijke verschillende oorzaken van bloedarmoede, waarvan de meeste in drie grote categorieën kunnen worden ondergebracht: bloedverlies (ernstige bloedingen), onvoldoende aanmaak van rode bloedcellen of overmatige afbraak van rode bloedcellen.

Bloedarmoede kan door ernstig bloedverlies worden veroorzaakt. Een bloeding kan plotseling ontstaan, zoals bij een ongeluk of tijdens een operatie. Bloedingen kunnen ook geleidelijk verlopen en herhaaldelijk ontstaan, wat kenmerkend is voor kwaadaardige aandoeningen in het maag-darmkanaal of de urinewegen. Een chronische bloeding leidt meestal tot een lage ijzerconcentratie in het bloed, waardoor de bloedarmoede verergert.

Bloedarmoede kan ook ontstaan wanneer het lichaam onvoldoende rode bloedcellen produceert. Voor de aanmaak van rode bloedcellen zijn veel voedingsstoffen nodig. De belangrijkste zijn ijzer, vitamine B12 en foliumzuur, maar het lichaam heeft ook kleine hoeveelheden vitamine C, riboflavine en koper nodig en een goed hormonaal evenwicht en dan in het bijzonder van erytropoëtine (een hormoon dat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert). Zonder deze voedingsstoffen en hormonen verloopt de aanmaak van rode bloedcellen traag en onvolledig of kunnen de rode bloedcellen misvormd zijn en niet in staat op adequate wijze zuurstof te transporteren. Ook chronische aandoeningen kunnen de aanmaak van rode bloedcellen verstoren. Soms wordt het beenmerg geïnfiltreerd en vervangen (bijvoorbeeld bij leukemie, lymfoom of uitzaaiingen van kanker), met als gevolg dat er minder rode bloedcellen worden geproduceerd.

Bloedarmoede kan eveneens ontstaan wanneer er te veel rode bloedcellen worden vernietigd. Normaal gesproken leven rode bloedcellen ongeveer 120 dagen. Rode bloedcellen van rond die leeftijd worden door ‘vreetcellen' in het beenmerg, de milt en de lever opgespoord en vernietigd. Als rode bloedcellen te vroeg worden vernietigd (hemolyse), probeert het beenmerg dat te compenseren door sneller nieuwe cellen aan te maken. Wanneer de afbraak van rode bloedcellen groter is dan de aanmaak, ontstaat ‘hemolytische anemie'. Vergeleken met bloedarmoede door ernstig bloedverlies of door een verminderde aanmaak van rode bloedcellen komt hemolytische anemie betrekkelijk weinig voor.

illustrative-material.table-short 1

DE BELANGRIJKSTE OORZAKEN VAN BLOEDARMOEDE

grote bloeding

verminderde aanmaak rode bloedcellen

versnelde afbraak rode bloedcellen

acuut

ongeval

operatie

bevalling

gescheurd bloedvat

chronisch

neusbloeding

aambeien

zweer in maag of dunne darm

tumor of poliep in maag-darmkanaal

nier- of blaastumor

hevige menstruatie

ijzertekort

vitamine-B12-tekort

foliumzuurtekort

vitamine-C-tekort

chronische ziekte

aplastische anemie

myelofibrose

myelodysplasie

multipele myeloom

leukemie

lymfoom

uitzaaiingen van kanker

vergrote milt

mechanische beschadiging van rode bloedcellen

auto-immuunreacties tegen rode bloedcellen

paroxismale nachtelijke hemoglobinurie

hereditaire sferocytose

hereditaire elliptocytose

G6PD-tekort

sikkelcelziekte

hemoglobine-C-ziekte

hemoglobine-SC-ziekte

hemoglobine-E-ziekte

thalassemie

illustrative-material.table-short 2

(ANDERE) OORZAKEN VAN BLOEDARMOEDE

oorzaak

mechanisme

behandeling

opmerkingen

vergrote milt

Een vergrote milt houdt te veel rode bloedcellen vast en vernietigt deze.

Behandeling is gericht op de ziekte die de miltvergroting heeft veroorzaakt. Soms moet de milt operatief worden verwijderd.

De symptomen zijn vaak licht. Bij een vergrote milt nemen de aantallen bloedplaatjes en witte bloedcellen vaak af.

beschadiging van rode bloedcellen

Door bloedvatafwijkingen (zoals een aneurysma), een kunstmatige hartklep of extreem hoge bloeddruk kunnen normale rode bloedcellen uiteenvallen.

De oorzaak van de beschadiging wordt opgespoord en behandeld.

De nieren filteren uiteindelijk de onderdelen van de uiteengevallen rode bloedcellen uit het bloed, maar kunnen er ook door beschadigd raken.

paroxismale nachtelijke hemoglobinurie

Het immuunsysteem gaat over tot paroxismale (aanvalsgewijze) vernietiging van rode bloedcellen, niet alleen 's nachts.

Corticosteroïden geven verlichting van symptomen, maar genezing is niet mogelijk. Patiënten met bloedstolsels kunnen een antistollingsmiddel nodig hebben. Beenmergtransplantatie kan nodig zijn.

Kan hevige maagkrampen en stolsels in de grote buik- en beenaders veroorzaken.

hereditaire sferocytose

Rode bloedcellen raken misvormd en stug, en worden in de milt vastgehouden en vernietigd.

Behandeling is meestal niet nodig, maar als de bloedarmoede ernstig wordt, kan verwijdering van de milt noodzakelijk zijn.

Een erfelijke aandoening die ook botafwijkingen kan veroorzaken, zoals een puntvormige schedel en extra vingers en tenen.

hereditaire elliptocytose

Rode bloedcellen nemen een ovale of elliptische vorm aan in plaats van de normale ronde vorm.

Bij ernstige bloedarmoede kan verwijdering van de milt noodzakelijk zijn.

Er is meestal sprake van een lichte bloedarmoede die niet hoeft te worden behandeld.

G6PD-tekort

Het enzym G6PD ontbreekt in de membraan van de rode bloedcellen. Zonder dit enzym vallen rode bloedcellen gemakkelijker uiteen.

Bloedarmoede kan worden voorkomen door situaties en stoffen (koorts, ernstig ontregelde diabetes, acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine), vitamine K, tuinbonen) te vermijden waardoor bloedarmoede kan ontstaan.

Een erfelijke aandoening die vrijwel altijd alleen mannen treft. Deze ziekte komt voor bij ongeveer 10% van de negroïde mannen en bij een nog lager percentage blanke mannen afkomstig uit het Middellandse-Zeegebied.

Symptomen en diagnostisch onderzoek

De symptomen zijn afhankelijk van de ernst van de bloedarmoede en hoe snel de bloedarmoede ontstaat. Sommige mensen met een lichte bloedarmoede, vooral als die langzaam is ontstaan, hebben helemaal geen symptomen, anderen alleen tijdens lichamelijke inspanning. Bij ernstigere vormen van bloedarmoede ontstaan ook in rust symptomen. De symptomen zijn ernstiger wanneer een lichte of ernstige bloedarmoede snel ontstaat, zoals bij een bloeding uit een gescheurd bloedvat.

Lichte bloedarmoede geeft vaak vermoeidheid, zwakte en bleekheid. Bij ernstige bloedarmoede kunnen behalve deze symptomen ook flauwte, duizeligheid, hevige dorst, zweten, een zwakke snelle polsslag en een snelle ademhaling optreden. Ernstige bloedarmoede kan pijnlijke krampen in de onderbenen tijdens inspanning veroorzaken, evenals kortademigheid en pijn op de borst, vooral als de patiënt al een verslechterde bloedsomloop in de benen heeft of aan bepaalde hart- of longaandoeningen lijdt.

Soms wordt bloedarmoede bij routinematig bloedonderzoek ontdekt voordat de patiënt symptomen opmerkt.

Bloedarmoede wordt dan bevestigd als er sprake is van een lage hemoglobineconcentratie en een laag hematocriet (het percentage rode bloedcellen in het totale bloedvolume). Met andere onderzoeken kan de oorzaak van bloedarmoede worden opgespoord.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Auto-immuun hemolytische anemie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer