MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Risicofactoren
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Risicofactoren

Er bestaan vele genetische factoren en omgevingsfactoren die het risico van kanker vergroten.

Familiegeschiedenis en genetische factoren. In sommige families is het risico van het ontstaan van bepaalde vormen van kanker aanzienlijk verhoogd. Soms is dat verhoogde risico te wijten aan één enkel gen en soms aan verschillende genen die op elkaar inwerken. Door omgevingsfactoren waaraan de familie frequent blootstaat, kan deze genetische interactie veranderen, waardoor kanker ontstaat.

Door een extra of een abnormaal chromosoom kan het risico van kanker toenemen. Zo hebben mensen met het syndroom van Down, die drie in plaats van de gebruikelijke twee kopieën van chromosoom 21 hebben, een 12 tot 20 keer groter risico van acute leukemie.

Leeftijd. Sommige vormen van kanker komen vrijwel uitsluitend bij kinderen voor, zoals de Wilms-tumor, het retinoblastoom en het neuroblastoom. Waarom dat zo is, is niet helemaal duidelijk, maar genetische factoren spelen zeker een rol. De meeste vormen van kanker komen echter bij ouderen voor. In de Verenigde Staten ontstaat meer dan 60% van de kwaadaardige tumoren bij mensen ouder dan 65 jaar. Bij mensen ouder dan 25 jaar wordt het risico van kanker elke vijf jaar twee keer zo groot. Deze toename is waarschijnlijk te wijten aan een combinatie van een veelvuldige en langdurigere blootstelling aan carcinogenen en een verzwakking van het immuunsysteem.

Omgevingsfactoren. Er zijn talrijke omgevingsfactoren die het risico van kanker vergroten.

Door luchtvervuiling, ongeacht of deze door de industrie of door het roken van sigaretten wordt veroorzaakt, kan het risico van kanker toenemen. Van veel chemische stoffen is bekend dat ze kanker veroorzaken, van veel andere chemische stoffen wordt dat vermoed. Zo kan blootstelling aan asbest longkanker en mesothelioom (kanker van de longvliezen) veroorzaken, met name bij rokers. Er kunnen vele jaren verlopen tussen de blootstelling aan de chemische stof en het ontstaan van kanker.

Door het roken van sigaretten ontstaan carcinogenen die het risico van long-, mond-, strottenhoofd-, nier- en blaaskanker aanzienlijk vergroten.

Blootstelling aan straling is een andere risicofactor voor het ontstaan van kanker. Langdurige blootstelling aan ultraviolette straling, voornamelijk van de zon, veroorzaakt huidkanker. Ioniserende straling is bijzonder carcinogeen. Blootstelling aan het radioactieve gas radon, dat vrijkomt uit de grond, vergroot het risico van longkanker. Normaal gesproken verspreidt radon zich snel in de atmosfeer en is dan onschadelijk. In een gebouw dat op grond met een hoge radonconcentratie wordt gebouwd, kan het gas zich echter ophopen. De concentratie in de lucht wordt dan soms zo hoog dat deze schadelijk is. Radon komt in de longen terecht, waar het uiteindelijk longkanker kan veroorzaken. Iemand die aan radon heeft blootgestaan en die ook rookt, loopt een nog groter risico van longkanker.

Geografische ligging. Het risico van kanker hangt af van de plaats waar mensen wonen. De oorzaak van deze geografische verschillen is vaak ingewikkeld en er is nog maar weinig over bekend. Deze geografische spreiding van het risico van kanker wordt waarschijnlijk veroorzaakt door verscheidene factoren: een combinatie van genetische factoren, voeding en milieu.

In Japan is het risico van dikkedarm- en borstkanker bijvoorbeeld klein, maar bij Japanners die naar de Verenigde Staten emigreren, neemt dit risico toe en wordt het uiteindelijk even groot als bij de rest van de Amerikaanse bevolking. Maagkanker komt daarentegen in Japan zeer vaak voor. Na emigratie naar de VS en de overgang naar westerse voedingsgewoonten daalt het risico onder Japanners tot het niveau in de VS, al kan deze daling pas bij de volgende generatie duidelijk worden.

Voeding. Stoffen in de voeding kunnen het risico van kanker vergroten. Vetrijke voeding, bijvoorbeeld, is in verband gebracht met een verhoogd risico van dikkedarm-, borst- en mogelijk prostaatkanker. Mensen die grote hoeveelheden alcohol gebruiken, hebben een veel groter risico van slokdarmkanker. Door veel gerookte en ingelegde levensmiddelen te eten of vaak te barbecuen, neemt het risico van maagkanker toe.

Virusinfecties. Van verschillende virussen is bekend dat ze bij mensen kanker veroorzaken, van andere virussen wordt vermoed dat ze kankerverwekkend zijn. Het papillomavirus, dat genitale wratten veroorzaakt, is een van de oorzaken van baarmoederhalskanker. Het hepatitis-B-virus kan leverkanker veroorzaken. Sommige humane retrovirussen veroorzaken lymfomen. Door andere retrovirussen ontstaan vormen van bloedkanker.

Bepaalde virussen veroorzaken in sommige landen kanker, maar in andere landen niet. Het Epstein-Barr-virus is in Afrika bijvoorbeeld de oorzaak van het Burkitt-lymfoom en in China van neus- en keelkanker.

Ontstekingsziekten. Bij ontstekingsziekten is het risico van kanker vaak verhoogd. Tot deze ziekten behoort colitis ulcerosa, die kan leiden tot dikkedarmkanker. Infecties met bepaalde parasieten kunnen ontstekingen veroorzaken die kunnen leiden tot kanker. Door een infectie met de parasiet Schistosoma (verwekker van bilharzia) kan bijvoorbeeld blaaskanker ontstaan door chronische irritatie van de blaas.

illustrative-material.table-short 1

ENKELE CARCINOGENEN

carcinogeen

type kanker

Milieu en industrie

Arseen

Asbest

Aromatische aminen

Benzeen

Chroomverbindingen

Nikkel

Vinylchloride

Roet en minerale olie

Uitlaatgassen van dieselmotoren

Long

Long, longvlies

Urineblaas

Leukemie

Long

Long, neusbijholten

Lever

Huid

Long

Gerelateerd aan de levensstijl

Alcohol

Betelnoten (sirih)

tabak

Slokdarm, mond, keel

Mond, keel

Mond, keel, long, slokdarm, urineblaas, nier

toegepast in geneeskunde

Alkylerende stoffen

Cytostatica (zoals topo-isomeraseremmers)

Diëthylstilbestrol (DES)

Oxymetholon

Radiotherapie

Thorotrast

Leukemie, blaas

Leukemie

Lever, vagina (bij blootstelling voor de geboorte)

Lever

Sarcomen

Bloedvaten

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Kanker en het immuunsysteem

Volgende: Verschillende vormen van kanker

Illustraties
Tabellen
Disclaimer