MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Symptomen

Aanvankelijk, als de tumor slechts uit een klein groepje cellen bestaat, is er geen sprake van symptomen. Wanneer de tumor zich op een plaats bevindt waar veel ruimte is, zoals in de wand van de dikke darm, kunnen symptomen uitblijven totdat het gezwel flink is gegroeid. Een tumor die daarentegen in een beperkte ruimte groeit, zoals op een stemband, kan al symptomen veroorzaken (zoals heesheid) wanneer het gezwel nog betrekkelijk klein is.

Er zijn verschillende manieren waarop kanker symptomen kan veroorzaken: door ingroei in andere weefsels die daardoor geïrriteerd raken of vernietigd worden, door uitoefening van druk op andere weefsels, door de vorming van giftige stoffen en door het gebruik van energie en voedingsstoffen die eigenlijk nodig zijn voor andere lichaamsfuncties. Kanker kan bepaalde symptomen veroorzaken terwijl de tumor op de oorspronkelijke plaats in omvang toeneemt, maar leidt weer tot andere symptomen als de tumor zich naar andere delen van het lichaam uitzaait (metastaseert).

Als een tumor groeit en metastaseert, kan dat verschillende complicaties tot gevolg hebben. Sommige complicaties kunnen ernstig zijn en moeten met spoed worden behandeld. Bepaalde complicaties, ‘paraneoplastische syndromen' genaamd, ontstaan wanneer door een tumor geproduceerde stoffen zich door het lichaam verspreiden.

illustrative-material.sidebar 1

Waarschuwingssignalen van kanker

Het is van groot belang dat kanker zo vroeg mogelijk wordt ontdekt omdat dan de kans op genezing groter is. Sommige symptomen wijzen er al in een vroeg stadium op dat er mogelijk sprake is van kanker. Het is verstandig om dan medische hulp in te roepen. Gelukkig worden de meeste van deze symptomen gewoonlijk door een veel minder ernstige aandoening veroorzaakt. Niettemin moet het ontstaan van een of meer waarschuwingssignalen van kanker niet worden genegeerd.

Sommige signalen hebben een algemeen karakter, dat wil zeggen dat er sprake is van vage veranderingen die niet specifiek op een bepaalde vorm van kanker wijzen. Toch kunnen dergelijke signalen van belang zijn om te bepalen welke lichamelijke onderzoeken en laboratoriumonderzoeken nodig zijn om een diagnose te bevestigen of uit te sluiten. Andere symptomen zijn veel specifieker en geven informatie over een bepaald type kanker of over de plaats waar de tumor groeit. Enkele waarschuwingssignalen van kanker zijn:

  • gewichtsverlies
  • vermoeidheid
  • nachtzweten
  • geen eetlust
  • recente, aanhoudende pijn
  • steeds terugkerende misselijkheid of braken
  • bloed in de urine
  • bloed bij de ontlasting (zichtbaar of alleen aantoonbaar met speciaal onderzoek)
  • plotselinge depressie
  • recente verandering in de stoelgang (obstipatie of diarree)
  • steeds terugkerende koorts
  • chronisch hoesten
  • veranderingen in de grootte of kleur van een moedervlek of een huidzweer die niet geneest
  • vergrote lymfeklieren

Pijn

De meeste tumoren veroorzaken aanvankelijk geen pijn. Naarmate ze groter worden, is het eerste symptoom vaak enig ongemak, dat geleidelijk kan verergeren tot steeds heviger pijn. De pijn kan ontstaan doordat de tumor op zenuwen of andere structuren drukt of deze aantast.

Bloedingen

Een tumor kan aanvankelijk licht bloeden omdat de tumorcellen nog niet goed met elkaar zijn verbonden en de bloedvaatjes van de tumor kwetsbaar zijn. Later, als de tumor groter wordt en in omringend weefsel binnendringt, kan hij in een nabijgelegen bloedvat ingroeien, waardoor een bloeding ontstaat. De bloeding kan klein zijn en niet worden opgemerkt, of alleen bij onderzoek worden vastgesteld. Dat laatste is vaak het geval bij dikkedarmkanker in een vroeg stadium. Er kan ook een ernstige, levensbedreigende bloeding ontstaan, vooral in een vergevorderd stadium van kanker.

De plaats van de tumor is bepalend voor de plaats van de bloeding. Een tumor in het maag-darmkanaal kan leiden tot bloed bij de ontlasting. Door een tumor in de urinewegen kan de urine bloed bevatten. Andere tumoren kunnen inwendige bloedingen veroorzaken. Bij een longbloeding kan de patiënt bloed ophoesten.

Gewichtsverlies en vermoeidheid

Een patiënt met kanker valt doorgaans af en is vermoeid. Deze symptomen verergeren naarmate de ziekte voortschrijdt. Sommige patiënten vallen af ondanks een goede eetlust. Andere patiënten verliezen hun eetlust en kunnen zelfs misselijk worden van voedsel. Ze kunnen erg mager worden, waarbij het verlies van onderhuids vet vooral in het gezicht opvalt. Patiënten met een vergevorderd stadium van kanker zijn vaak ernstig vermoeid en slapen vele uren per dag. Als er bloedarmoede ontstaat, kan de patiënt zich moe voelen of bij inspanning kortademig worden.

Gezwollen lymfeklieren

Als een tumor zich in het lichaam uitzaait, kunnen de eerste uitzaaiingen in nabijgelegen lymfeklieren terechtkomen. De klieren zwellen op en kunnen hard of rubberachtig aanvoelen. De gezwollen lymfeklieren kunnen pijnloos of gevoelig zijn. Ze kunnen vrij heen en weer worden bewogen, maar als de kanker verder voortgeschreden is, kunnen ze ook vastzitten aan de bovenliggende huid, aan de onderliggende weefsels of aan elkaar.

Depressie

Kanker leidt vaak tot depressie. Depressiviteit kan samenhangen met de symptomen van de ziekte, angst om te sterven en verlies van zelfstandigheid. Bovendien kunnen bij sommige vormen van kanker stoffen worden geproduceerd die rechtstreeks een depressie veroorzaken doordat ze de hersenen aantasten.

Neurologische symptomen en spiersymptomen

Een tumor kan in een zenuw ingroeien of deze samendrukken, waardoor verschillende neurologische symptomen en spiersymptomen kunnen ontstaan, zoals gevoelsstoornissen (bijvoorbeeld een tintelend gevoel) of spierzwakte. Wanneer een tumor in de hersenen groeit, kan het lastig zijn de symptomen te duiden. Er kan dan sprake zijn van verwardheid, duizeligheid, hoofdpijn, misselijkheid, gezichtsstoornissen en epileptische aanvallen. Neurologische symptomen kunnen ook deel uitmaken van een paraneoplastisch syndroom.

Ademhalingssymptomen

Een tumor kan structuren als de luchtwegen dichtdrukken of blokkeren, waardoor kortademigheid of longontsteking ontstaat en slijm niet kan worden opgehoest. Kortademigheid kan ook optreden wanneer de tumor een longbloeding of bloedarmoede veroorzaakt.

illustrative-material.table-short 1

enkele complicaties van kanker

soort

beschrijving

Harttamponnade

Ontstaat wanneer vloeistof zich ophoopt in de zakvormige structuur rond het hart (pericard of hartzakje). De vloeistof oefent druk uit op het hart en belemmert de pompfunctie. Er kan vochtophoping ontstaan wanneer een tumor ingroeit in het hartzakje en dit irriteert. De vormen van kanker waarbij infiltratie van het hartzakje het meest waarschijnlijk is, zijn longkanker, borstkanker en lymfoom.

Pleura-effusie

Ontstaat wanneer zich vloeistof ophoopt in de zakvormige structuur rond de longen (pleuraholte), waardoor kortademigheid ontstaat.

Vena-cava-superior-syndroom

Ontstaat wanneer een tumor de ader waardoor het bloed van het bovenste deel van het lichaam naar het hart stroomt (vena cava superior) geheel of gedeeltelijk dichtdrukt. Bij een afsluiting van de vena cava superior zetten de aders in het bovenste gedeelte van de borstkas en de hals uit, waardoor het gezicht, de hals, de armen en het bovenste gedeelte van de borstkas opzwellen.

Ruggenmergcompressie

Ontstaat wanneer een tumor op het ruggenmerg of de ruggenmergzenuwen drukt, met als gevolg pijn en functieverlies. Hoe langer de druk op het ruggenmerg of de ruggenmergzenuwen blijft bestaan, des te kleiner de kans dat de zenuw weer normaal functioneert nadat de compressie is opgeheven.

Hersenfunctiestoornissen

Ontstaan wanneer de hersenen afwijkend functioneren als gevolg van een tumor in de hersenen. Dat kan een primaire hersentumor zijn, maar vaker betreft het uitzaaiingen van een tumor elders in het lichaam. Er kunnen vele verschillende symptomen optreden, waaronder verwardheid, sufheid, opwinding, hoofdpijn, gezichtsstoornissen, gevoelsstoornissen, zwakte, misselijkheid, braken en epileptische aanvallen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Diagnose

Illustraties
Tabellen
Disclaimer