MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Seizoensgebonden allergieën

Seizoensgebonden allergieën zijn het gevolg van blootstelling aan stoffen in de lucht (zoals pollen) die slechts op bepaalde tijden van het jaar voorkomen.

Seizoensgebonden allergieën komen vaak voor. Seizoensgebonden allergieën (meestal ‘hooikoorts' genoemd) komen uitsluitend voor op bepaalde tijden van het jaar, vooral het voorjaar, de zomer of de herfst, afhankelijk van waar de patiënt allergisch voor is. De symptomen hebben in de eerste plaats betrekking op het slijmvlies van de neus, wat allergische rhinitis veroorzaakt, of het slijmvlies dat de oogleden en het oogwit (de conjunctiva) bekleedt, wat allergische conjunctivitis veroorzaakt. (Rhinitis en conjunctivitis kunnen door andere aandoeningen worden veroorzaakt.) (zie Aandoeningen van de neus en neusbijholten: Rhinitis en zie Aandoeningen van het bindvlies en het oogwit: Allergische conjunctivitis)

De term hooikoorts is enigszins misleidend, omdat de symptomen niet alleen in de zomer optreden, wanneer traditioneel het hooi wordt geoogst, en er nooit sprake is van koorts. Hooikoorts is meestal een reactie op pollen en grassen. Verschillende delen van het land hebben verschillende pollenseizoenen. In Nederland zijn de pollen van wilde grassen, els, berk en bijvoet het sterkst allergeen. Het pollenseizoen verschilt sterk van soort tot soort. Zo worden berkenpollen voornamelijk in april gemeten en graspollen in juni en juli. Patiënten kunnen op één of meer pollensoorten reageren. Het allergieseizoen van een patiënt kan dan ook lopen van het vroege voorjaar tot laat in de herfst. Seizoensgebonden allergie wordt ook veroorzaakt door schimmelsporen, die in het voorjaar, de zomer en de herfst lang in de lucht kunnen voorkomen.

Allergische conjunctivitis kan optreden wanneer de ogen direct in aanraking komen met stoffen in de lucht, zoals pollen.

Symptomen en diagnose

Hooikoorts kan jeuk veroorzaken van de neus, het gehemelte, de ogen en achter in de keel. De jeuk kan geleidelijk of plotseling beginnen. De neus begint te lopen (er vormt zich een heldere, waterige afscheiding) en kan verstopt raken. Niezen komt veel voor.

Hooikoorts veroorzaakt waterige ogen, soms in ernstige mate, en jeuk. Het oogwit en de oogleden kunnen rood en gezwollen worden. Het dragen van contactlenzen kan verdere irritatie van de ogen veroorzaken. Het slijmvlies van de neus kan opzwellen en blauwrood worden. Andere symptomen zijn o.a. hoofdpijn, hoesten, niezen en prikkelbaarheid. Minder vaak komen depressie, verlies van eetlust en slapeloosheid voor.

Veel patiënten met een seizoensgebonden allergie hebben ook astma (wat tot een piepende ademhaling leidt), veroorzaakt door dezelfde allergenen die bijdragen tot allergische rhinitis en conjunctivitis.

De diagnose wordt gebaseerd op symptomen plus de omstandigheden waaronder deze optreden, d.w.z. in bepaalde seizoenen. Deze informatie kan ook nuttig zijn voor artsen bij de identificatie van het allergeen. De afscheiding uit de neus kan worden onderzocht om te zien of er eosinofielen in zitten (een type witte bloedcel dat in grote aantallen wordt geproduceerd bij een allergische reactie). Huidtests kunnen helpen de diagnose en de identiteit van het allergeen te bevestigen. (zie Allergische reacties: Symptomen en diagnose)

Behandeling

Bij allergische rhinitis worden meestal eerst antihistaminica gebruikt. Soms wordt naast een antihistaminicum een decongestivum als xylometazoline Handelsnaam
Otrivin
gebruikt ter behandeling van een verstopte neus. Veel combinaties van antihistaminicum/decongestivum zijn verkrijgbaar als tablet. Patiënten met hoge bloeddruk moeten echter geen decongestivum nemen, tenzij een arts dit aanbeveelt en het gebruik controleert. Vrij verkrijgbare neusdruppels of neussprays met een decongestivum dienen niet langer dan enkele dagen achtereen te worden gebruikt, omdat bij continu gebruik gedurende een week of langer de verstopping van de neus kan verergeren of langer kan duren. Dit kan leiden tot een tegenovergestelde werking (‘rebound-effect'), die uiteindelijk kan resulteren in chronische verstopping.

Cromoglicinezuur Handelsnaam
Opticrom
Lomudal
Prevalin
, dat zonder recept verkrijgbaar is als neusspray en neusdruppels, kan zinvol zijn. Om effectief te zijn moet het regelmatig worden gebruikt. De effecten ervan zijn meestal beperkt tot de gebieden waar het wordt toegepast.

Wanneer met antihistaminica en cromoglicinezuur Handelsnaam
Opticrom
Lomudal
Prevalin
de allergiesymptomen niet verbeteren, kan de arts een neusspray met corticosteroïd voorschrijven. Neussprays met corticosteroïd zijn zeer effectief en hebben meestal minimale bijwerkingen. Deze sprays kunnen echter neusbloedingen en een pijnlijke neus veroorzaken. Azelastine Handelsnaam
Allergodil
, een antihistaminicum dat als neusspray wordt gebruikt, kan effectief zijn. Het kan echter bijwerkingen veroorzaken die vergelijkbaar zijn met die van oraal ingenomen antihistaminica, in het bijzonder slaperigheid.

Wanneer deze behandelingen niet effectief zijn, kan gedurende een korte tijd (meestal minder dan 10 dagen) een corticosteroïd door de mond of door injectie worden gebruikt. Bij langdurig gebruik, oraal of door injectie, kunnen corticosteroïden ernstige bijwerkingen veroorzaken.

Sommige patiënten kunnen gebaat zijn bij desensibilisatie. (zie Allergische reacties: Preventie)

Dat geldt o.a. voor patiënten met ernstige bijwerkingen bij inname van geneesmiddelen die gewoonlijk voor behandeling van allergische rhinitis worden gebruikt, die corticosteroïden oraal innemen om allergische rhinitis onder controle te houden of die ook astma ontwikkelen. Desensibilisatie bij hooikoorts moet worden gestart na het pollenseizoen, als voorbereiding op het volgende seizoen. Deze behandeling is het effectiefst wanneer deze het gehele jaar wordt voortgezet.

Bij allergische conjunctivitis kan een oogbad met een neutrale vloeistof (zoals kunsttranen) de irritatie verminderen. Stoffen die de allergische reactie zouden kunnen veroorzaken, moeten worden vermeden. Tijdens aanvallen van conjunctivitis kan men beter geen contactlenzen dragen.

Bij allergische conjunctivitis worden antihistaminica meestal gebruikt als oogdruppels, hoewel ze effectief kunnen zijn bij inname door de mond. Meestal bevatten oogdruppels met een antihistaminicum (vrij verkrijgbaar) ook een geneesmiddel dat ervoor zorgt dat de bloedvaten zich vernauwen (een vasoconstrictivum), zodat de roodheid afneemt. Soms verergert de allergische reactie echter door een stof in de oogdruppels, het antihistaminicum of een ander bestanddeel. Ook kan langdurig gebruik van een vasoconstrictivum de ontsteking verergeren of doen voortduren. Oogdruppels op recept kunnen effectiever zijn.

Oogdruppels die cromoglicinezuur Handelsnaam
Opticrom
Lomudal
Prevalin
bevatten, verkrijgbaar op recept, worden meer gebruikt ter voorkoming dan verlichting van allergische conjunctivitis. Ze kunnen worden gebruikt wanneer blootstelling aan het allergeen te verwachten is. Oogdruppels die olopatadine Handelsnaam
Opatanol
bevatten, verkrijgbaar op recept, kunnen zeer effectief zijn. Dit geneesmiddel is een antihistaminicum dat, evenals cromoglicinezuur Handelsnaam
Opticrom
Lomudal
Prevalin
, voorkomt dat door mestcellen schadelijke stoffen worden afgegeven.

Indien de symptomen zeer ernstig zijn, kunnen oogdruppels die corticosteroïden bevatten, verkrijgbaar op recept, worden gebruikt als laatste redmiddel. Tijdens behandeling met oogdruppels met corticosteroïden moet de oogdruk regelmatig worden gecontroleerd, omdat gebruik van deze oogdruppels glaucoom kan veroorzaken. De ogen moeten ook op infectie worden gecontroleerd, omdat corticosteroïden het afweersysteem onderdrukken en zo het risico van infectie vergroten. Deze oogdruppels kunnen het beste worden gebruikt onder toezicht van een oogarts. Indien andere behandelingen niet effectief zijn, kan desensibilisatie een gunstige uitwerking hebben.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Niet-seizoensgebonden allergieën

Volgende: Voedselallergie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer