MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Netelroos en angio-oedeem

Netelroos (urticaria of galbulten) is een huidreactie die wordt gekenmerkt door bleke, licht verhoogde zwellingen (kwaddels) omgeven door een duidelijk begrensd roodgekleurd gebied. Angio-oedeem is zwelling van grotere delen weefsel onder de huid, waarbij soms het gezicht en de keel zijn aangedaan.

Netelroos en angio-oedeem, die soms samen voorkomen, kunnen ernstig zijn. Veelvoorkomende uitlokkende factoren zijn geneesmiddelen, insectensteken of -beten, injecties met allergenen (desensibilisatie) en bepaalde voedingsmiddelen, vooral eieren, schaaldieren, noten en fruit. Door het eten van zelfs een kleine hoeveelheid van bepaalde voedingsmiddelen kan plotseling netelroos of angio-oedeem ontstaan. Voor andere voedingsmiddelen (zoals aardbeien) geldt dat deze reacties alleen optreden nadat iemand een grote hoeveelheid heeft gegeten. Netelroos ontstaat soms ook na virale infecties als hepatitis, mononucleosis infectiosa (ziekte van Pfeiffer) en rodehond.

Netelroos en angio-oedeem kunnen chronisch zijn en weken- of maandenlang blijven terugkeren. In de meeste gevallen wordt geen specifieke oorzaak vastgesteld. De oorzaak kan routinematig, onbewust gebruik van een stof zijn, bijvoorbeeld een voedingsadditief, zoals een conserveringsmiddel of voedselkleurstof. Bij sommige mensen kunnen antilichamen tegen schildklierhormoon de oorzaak zijn. Gebruik van bepaalde geneesmiddelen, zoals acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) of andere niet-steroïde anti-inflammatoire middelen (NSAID's (zie Pijn: Niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's))), kunnen ook chronische netelroos of angio-oedeem veroorzaken. In veel gevallen kan geen specifieke oorzaak worden geïdentificeerd. Chronisch angio-oedeem dat optreedt zonder netelroos kan erfelijk angio-oedeem zijn.

Symptomen en diagnose

Netelroos begint meestal met jeuk. Vervolgens ontstaan al snel kwaddels. De kwaddels blijven meestal klein (minder dan 1,5 cm doorsnee). Grotere kwaddels (tot 10 cm doorsnee) kunnen er uitzien als rode ringen met een bleek centrum. Groepen kwaddels komen en gaan meestal. Een groep kan een paar uur op één plek blijven en vervolgens verdwijnen om op en andere plek weer te verschijnen. Nadat de netelroos is verdwenen, lijkt de huid meestal helemaal normaal.

Angio-oedeem kan ontstaan in (delen van) de handen, voeten, oogleden, lippen of genitaliën. Soms zwellen de slijmvliezen van mond, keel en luchtwegen op, waardoor ademhalingsproblemen ontstaan.

Wanneer bij kinderen netelroos plotseling opkomt, snel verdwijnt en niet terugkeert, is medisch onderzoek meestal niet noodzakelijk, omdat de oorzaak meestal een virusinfectie is. Als de oorzaak een bijensteek is, is het in het algemeen goed een arts te raadplegen. Er kan advies worden gegeven over behandeling in het geval van een tweede bijensteek. Wanneer angio-oedeem of netelroos terugkeert zonder een duidelijke oorzaak, wordt medisch onderzoek aangeraden.

Behandeling

Netelroos die snel komt opzetten, verdwijnt meestal vanzelf binnen enkele dagen en soms binnen enkele minuten. Als de oorzaak niet duidelijk is, moet de patiënt het gebruik van alle geneesmiddelen die niet van essentieel belang zijn, staken tot de netelroos vermindert.

Bij netelroos en licht angio-oedeem wordt door gebruik van antihistaminica de jeuk gedeeltelijk verlicht en de zwelling verminderd. Corticosteroïden worden alleen voorgeschreven bij ernstige symptomen wanneer alle andere behandelingen niet effectief zijn en worden zo kort mogelijk gegeven. Als corticosteroïden langer dan drie tot vier weken door de mond worden ingenomen, kunnen ze veel, soms ernstige bijwerkingen hebben. (zie Reumatoïde artritis en andere typen artritis:Reumatoïde artritisKader)

Bij ongeveer de helft van de patiënten met chronische netelroos, verdwijnt de netelroos zonder behandeling binnen 2 jaar. Bij sommige volwassenen kan chronische netelroos worden verminderd door het antidepressivum doxepine Handelsnaam
Sinequan
, dat ook een sterk antihistaminicum is.

Als ernstig angio-oedeem resulteert in slikproblemen, ademhalingsmoeilijkheden of flauwvallen, moet de patiënt met spoed worden behandeld. Mensen met deze aandoening moeten altijd een injectiespuit met epinefrine Handelsnaam
Epinefrine
Epipen
(adrenaline) en antihistaminicatabletten bij zich dragen om onmiddellijk te gebruiken als er een reactie optreedt. Na een ernstige allergische reactie moeten dergelijke patiënten naar de afdeling voor spoedeisende hulp van een ziekenhuis gaan, waar ze kunnen worden gecontroleerd en zo nodig behandeld.

illustrative-material.sidebar 2

Erfelijk angio-oedeem is niet een allergie

Erfelijk angio-oedeem lijkt veel op het angio-oedeem van een allergische reactie. De oorzaak is echter verschillend. Erfelijk angio-oedeem is een genetische aandoening veroorzaakt door deficiëntie of slecht functioneren van een C1-esterase-remmer. C1-esterase-remmer is onderdeel van het complementsysteem, dat onderdeel is van het afweersysteem. Bij deze aandoening kan een wond, een virusinfectie of stress (zoals stress door een op handen zijnde tandheelkundige behandeling of operatie) aanvallen van zwelling (angio-oedeem) opwekken.

Stukken van de huid, het weefsel onder de huid of het slijmvlies van de mond, keel, luchtpijp en het spijsverteringskanaal kunnen opzwellen. De opgezwollen stukken zijn pijnlijk, maar jeuken niet. Netelroos doet zich niet voor. Vaak treden misselijkheid, braken en kramp op. Zwelling van de luchtpijp kan de ademhaling bemoeilijken. De diagnose van de aandoening wordt gesteld door het meten van het gehalte of de activiteit van C1-esterase-remmer in een bloedmonster.

Het geneesmiddel aminocapronzuur kan soms de zwelling verminderen. Vaak worden epinefrine Handelsnaam
Epinefrine
Epipen
, antihistaminica en corticosteroïden toegediend, hoewel niet is bewezen dat deze middelen effectief zijn. Indien een plotselinge aanval de ademhaling bemoeilijkt, moet de luchtweg worden geopend, bijvoorbeeld door een beademingsbuis in de luchtpijp te brengen.

Bepaalde behandelingen kunnen volgende aanvallen helpen voorkomen. Voordat patiënten met erfelijk angio-oedeem bijvoorbeeld een kleine chirurgische of tandheelkundige behandeling ondergaan, kan een transfusie met vers plasma worden gegeven om het gehalte C1-esterase-remmer in het bloed te verhogen. Voor langdurige preventie kunnen orale anabole steroïden (androgenen) worden gebruikt, als stanozolol Handelsnaam
Stromba
of danazol Handelsnaam
Danatrol
, die het lichaam ertoe aanzetten meer C1-esterase-remmer te produceren. Omdat deze middelen als bijwerking de mannelijke kenmerken kunnen stimuleren, wordt wanneer deze geneesmiddelen aan vrouwen worden gegeven de dosis zo snel mogelijk verlaagd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Mastocytose

Volgende: Niet-seizoensgebonden allergieën

Illustraties
Tabellen
Disclaimer