MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Miltvuur (anthrax)

Miltvuur is een door de grampositieve bacterie Bacillus anthracis veroorzaakte infectie waarbij meestal de huid, de longen of het spijsverteringskanaal worden aangetast.

Miltvuur kan dodelijk zijn. De ziekte, die in Nederland niet voorkomt, wordt meestal op mensen overgebracht door dieren, vooral koeien, geiten en schapen. Bacteriën in rusttoestand (sporen) kunnen tientallen jaren in de grond en in dierlijke producten (zoals wol) overleven en zijn niet gemakkelijk te vernietigen door middel van koude of hitte. Zelfs bij minimaal contact kan een infectie ontstaan. Hoewel mensen meestal via de huid worden geïnfecteerd, kan dit ook gebeuren door het inademen van sporen of het eten van besmet, onvoldoende verhit vlees. Een infectie kan zich niet van de ene persoon naar de andere verspreiden.

Omdat miltvuur in hoge mate dodelijk is bij inademing, is het gebruikt als middel voor biologische oorlogvoering. (zie Biologie van infectieziekten:Ontwikkeling van infectieKader)

Miltvuurbacteriën produceren verschillende toxinen, die verantwoordelijk zijn voor veel van de symptomen.

Symptomen en diagnose

Infectie van de huid door miltvuur begint als een pijnloos, roodbruin knobbeltje dat 1 tot 5 dagen na besmetting verschijnt. Het knobbeltje wordt een blaar, die hard wordt en uiteindelijk openbreekt en een zwarte korst (eschar) vormt. Lymfeklieren in het betreffende gebied kunnen opzwellen en de patiënt kan zich ziek voelen. Soms gaat dit met spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid en braken gepaard. Eén op de vijf onbehandelde mensen overlijdt.

Longmiltvuur (anthrax pulmonalis) is het gevolg van inademing van de sporen van de miltvuurbacterie. De sporen vermeerderen zich in de lymfeklieren die de longen omgeven. De door de bacteriën geproduceerde toxinen zorgen ervoor dat de lymfeklieren opzwellen, beschadigd raken en beginnen te bloeden, waarbij de infectie zich verder in de borstkas verspreidt. Geïnfecteerd vocht hoopt zich in de longen en in de ruimte tussen de longen en de borstwand op. De symptomen ontwikkelen zich in twee stadia. De eerste 2 tot 3 dagen zijn de symptomen vaag en vergelijkbaar met die van griep, bijvoorbeeld lichte pijn, koorts en droge hoest. De patiënt ontwikkelt vervolgens plotseling ernstige ademhalingsmoeilijkheden en hoge koorts, begint te transpireren en raakt daarna in shock en coma. Dit tweede stadium treedt waarschijnlijk in door het vrijkomen van een grote hoeveelheid toxinen. Infectie van de hersenen en de hersenvliezen (meningo-encefalitis) kan ook voorkomen. Veel patiënten overlijden 24 tot 36 uur na aanvang van ernstige symptomen, zelfs indien er snel met behandeling wordt begonnen.

Miltvuur van het spijsverteringsstelsel (darmmiltvuur) is zeldzaam. Wanneer iemand verontreinigd vlees eet, vermeerderen de bacteriën zich in de mond, keel of darmen en produceren ze toxinen die ernstige bloedingen en weefselverval veroorzaken. Ook ontstaan keelpijn, zwelling van de nek, buikpijn, braken en bloederige diarree. Van de patiënten die niet worden behandeld, overlijdt minstens de helft.

Bij huidzweren door miltvuur wordt de diagnose gesteld op basis van het kenmerkende beeld. Bij het stellen van de diagnose is het belangrijk te weten of iemand contact met dieren heeft gehad of in een gebied is geweest waar andere mensen miltvuur hadden. Miltvuurbacteriën zijn onder een microscoop gemakkelijk te herkennen in huidmonsters of monsters van lichaamsvloeistoffen. De bacteriën kunnen ook worden gekweekt. Bloedonderzoek kan worden gebruikt om fragmenten van bacterieel DNA of antilichamen tegen een van de bacterietoxinen aan te tonen. Bij een patiënt met longmiltvuur zijn de bacteriën soms, maar niet altijd, in het sputum aanwezig. Bij ernstige infecties is de patiënt meestal al overleden voordat alle onderzoeksresultaten bekend zijn. Meestal wordt daarom met behandeling begonnen zodra miltvuur wordt vermoed.

Preventie en behandeling

In Nederland wordt niet tegen miltvuur gevaccineerd. In andere landen kunnen mensen met een verhoogd risico van miltvuur, zoals dierenartsen, laboratoriummedewerkers en medewerkers van textielfabrieken waar dierenhaar wordt verwerkt, worden gevaccineerd. Omdat miltvuur als een biologisch wapen kan worden gebruikt, zijn in de Verenigde Staten de meeste militairen ook gevaccineerd. Het is een veilig vaccin zonder bijwerkingen gebleken. Mensen die aan miltvuur zijn blootgesteld, kunnen preventieve behandeling krijgen door gebruik van orale ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
of doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
als de gevoeligheid van de bacteriën voor penicilline onbekend is. Als bekend is dat de bacterie gevoelig is voor penicilline, worden kinderen meestal preventief met orale amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
behandeld.

Een miltvuurinfectie wordt met een combinatie van antibiotica behandeld, waaronder intraveneuze ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
of doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
, plus clindamycine Handelsnaam
Dalacin
, rifampicine Handelsnaam
Rifadin
Rimactan
of penicilline. Corticosteroïden kunnen ook worden gebruikt om zwelling in de keel te verminderen. Hoe langer behandeling wordt uitgesteld, des te groter is het risico van overlijden.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Listeriosis

Volgende: Pest

Illustraties
Tabellen
Disclaimer