MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Cholera

Cholera is een ernstige door de gramnegatieve bacterie Vibrio cholerae veroorzaakte darminfectie die hevige diarree veroorzaakt.

Verschillende soorten vibriobacteriën veroorzaken diarree (zie Gastro-enteritis:IntroductieTabellen), maar de soort die de ernstigste vorm van diarree veroorzaakt, is Vibrio cholerae, de bacterie die cholera veroorzaakt. Cholera kan als epidemie optreden. De ziekte is dodelijk bij een derde tot de helft van de patiënten die geen adequate medische zorg krijgen. Cholera kwam vroeger over de gehele wereld voor, maar blijft nu grotendeels beperkt tot de ontwikkelingslanden in de tropen en subtropen.

Vibrio cholerae leeft gewoonlijk in een waterig milieu, op bepaalde soorten algen en plankton. Mensen worden geïnfecteerd door consumptie van water, zeevis en schaal- en schelpdieren of ander voedsel dat met de bacterie is besmet. Als mensen eenmaal zijn geïnfecteerd, keert de bacterie via hun ontlasting terug in het milieu (vooral in gebieden zonder rioolwaterzuivering), waardoor de infectie zich explosief kan verspreiden. Cholera-epidemieën komen nog steeds voor, zoals in Afrika, waar soms meer dan 400.000 mensen besmet kunnen raken.

Vibrio cholerae produceert een toxine dat de dunne darm aanzet tot het uitscheiden van grote hoeveelheden vocht (in de vorm van waterige diarree), dat rijk is aan zouten en mineralen. Dit verlies van vocht en mineralen leidt tot de dood. De bacteriën blijven in de dunne darm en dringen niet door in de weefsels. Omdat de bacteriën gevoelig zijn voor maagzuur, zijn mensen die minder maagzuur aanmaken (zoals jonge kinderen en ouderen) gevoeliger voor de ziekte. Mensen die in gebieden wonen waar cholera normaal voorkomt (endemisch is), ontwikkelen geleidelijk enige immuniteit.

Symptomen en diagnose

De symptomen, die 1 tot 3 dagen na besmetting beginnen, variëren van een lichte, ongecompliceerde diarree tot een ernstige, mogelijk dodelijke ziekte. Sommige geïnfecteerden hebben geen symptomen.

De ziekte begint met plotselinge, pijnloze, waterige diarree en braken. Hoe meer vocht door diarree en overgeven verloren gaat, des te ernstiger is de infectie. Bij ernstige infecties veroorzaakt de diarree een vochtverlies van meer dan een liter per uur. In een paar uur leidt het aanzienlijke vocht- en zouttekort tot ernstige uitdroging (dehydratie), die gepaard gaat met hevige dorst, spierkrampen, zwakte en minimale urineproductie. Door ernstig vochtverlies uit de weefsels zakken de ogen diep in de oogkassen en wordt de huid van de vingers zeer rimpelig. Indien de uitdroging niet wordt behandeld, kan het vocht- en zoutverlies leiden tot nierfalen, shock, coma en overlijden.

De symptomen verdwijnen vaak binnen 3 tot 6 dagen. Bij de meeste patiënten zijn de bacteriën binnen 2 weken verdwenen, maar enkelen blijven lange tijd drager van de bacterie.

De diagnose ‘cholera' wordt bevestigd door de bacteriën te kweken uit een uitstrijkje van de endeldarm of een monster van verse ontlasting.

Preventie en behandeling

Zuiver water en een juiste afvoer van menselijke ontlasting zijn essentieel voor de bestrijding van cholera. Andere voorzorgsmaatregelen zijn onder meer alleen gekookt water gebruiken en geen ongekookte groenten of onvoldoende verhitte vis of schaal- en schelpdieren eten. Schaal- en schelpdieren hebben vaak ook andere vormen van Vibrio bij zich.

Het choleravaccin biedt slechts ten dele bescherming en wordt daarom niet aanbevolen. Nieuwe vaccins worden momenteel getest. Onmiddellijke behandeling met het antibioticum doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
kan bij mensen die contact hebben (gehad) met een cholerapatiënt het ontstaan van de ziekte helpen voorkomen.

Snelle aanvulling van verloren lichaamsvocht en ‑zouten is levensreddend, omdat mensen door uitdroging en niet door bacteriële invasie overlijden. De meeste mensen met cholera kunnen effectief worden behandeld met oraal toegediend vocht en zouten. Er zijn zakjes met een suiker/zoutmengsel verkrijgbaar voor gebruik in gebieden die gevoelig zijn voor cholera-epidemieën, zodat mensen zelf thuis een zoutoplossing kunnen maken wanneer de gezondheidszorginstellingen door grote aantallen patiënten worden overspoeld. De oplossing bevat 20 gram glucose, 3,5 gram natriumchloride, 2,9 gram natriumcitraat en 1,5 gram kaliumchloride per liter gekookt water. Aan ernstig uitgedroogde (gedehydreerde) patiënten die niet kunnen drinken, wordt intraveneus een zoutoplossing toegediend. Bij epidemieën krijgen mensen vaak vocht toegediend door een slang die door de neus in de maag is ingebracht (maagsonde), omdat onvoldoende voorraden voor intraveneuze therapie beschikbaar zijn. Als de uitdroging eenmaal is gecorrigeerd, is de behandeling gericht op aanvulling van de exacte hoeveelheid vocht die door diarree en braken verloren is gegaan. Op vast voedsel kan worden overgegaan nadat het overgeven is gestopt en de eetlust is teruggekeerd.

Bij tijdige behandeling met doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
of een ander antibioticum worden de bacteriën gedood en is de diarree vaak binnen 48 uur voorbij.

Van de patiënten met ernstige cholera die niet worden behandeld, overlijdt meer dan de helft. Van de patiënten aan wie onmiddellijk voldoende vocht wordt toegediend, overlijdt minder dan 1%.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Campylobacterinfecties

Volgende: Endemische syfilis (bejel), framboesia en pinta

Illustraties
Tabellen
Disclaimer