MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Kattenkrabziekte

Kattenkrabziekte, een zoönose die via een krab van een besmette kat op mensen wordt overgedragen, wordt door de bacterie Bartonella henselae veroorzaakt. De ziekte heeft als belangrijkste kenmerk een lymfeklierzwelling en leidt meestal tot een spontaan herstel.

De kat is de drager en verspreider van de bacterie en bij 40-50% van de onderzochte katten in Nederland worden in het bloed antistoffen aangetroffen.

De manier van besmetting voor de mens is een krab of een beet van een besmette kat, die overigens zelf niet ziek wordt. De rol van vlooien als overbrengers van de bacterie naar de mens is nog onduidelijk. Overdracht tussen katten onderling vindt wel via vlooien plaats. Directe overdracht van mens naar mens is niet beschreven. Naar schatting krijgen in Nederland 300 tot 1000 mensen per jaar kattenkrabziekte.

Symptomen

Kattenkrabziekte is bij mensen met een gezonde afweer in het algemeen een onschuldige, soms met koorts gepaard gaande ziekte, die doorgaans vanzelf weer overgaat. De ziekte begint, 3 tot 5 dagen nadat de patiënt door een kat is gekrabd of gebeten, met een of meerdere scherp begrensde rode bultjes (papels) van 2-3 mm op de huid ter plaatse van de besmette krab. De bultjes worden blaasjes (vesikels). Na enkele dagen ontstaat er een korstje, waarna de zwelling snel verdwijnt. Niet zelden blijft de eerste zwelling onopgemerkt.

Na ongeveer twee weken, wanneer van de primaire krab alleen nog een klein litteken zichtbaar is, kan een (druk)pijnlijke en grote lymfeklierzwelling ontstaan, soms meer dan één. De zwelling ontstaat in een lymfeklier dicht bij de krabplaats, meestal aan het hoofd, in de hals, in de oksel of de elleboogplooi. Minder vaak in de lies of lager. De ernst van de lymfeklierzwelling is variabel, maar de aandoening kan in uitgesproken gevallen gepaard gaan met sterke vergroting van de klier, warmte en roodheid van de onderliggende huid en aanzienlijke pusvorming (abcesvorming treedt bij circa 15% van de patiënten op).

Bij ongeveer eenderde van de patiënten gaat de ziekte in de eerste dagen tot weken gepaard met koorts (meestal < 39 °C), hoofdpijn en algemene malaise. De lymfeklierzwelling kan weken tot maanden aanhouden (gemiddeld zes weken), maar verdwijnt uiteindelijk spontaan en zonder restverschijnselen. In zeldzame gevallen treedt een (omkeerbare, reversibele) hersenontsteking (encefalitis) op, zich uitend in verlaagd bewustzijn, coma en convulsies of ontstaan van ontstekingshaarden in bot, lever, milt of long. Ook huidafwijkingen zijn beschreven.

De infectie verloopt ernstiger bij mensen met een verminderde afweer (vooral aidspatiënten en mensen met een donornier) en kan zelfs tot de dood leiden. De verschijnselen van kattenkrabziekte zijn aspecifiek en kunnen op het eerste gezicht aan veel andere aandoeningen worden toegeschreven (‘brede differentiaaldiagnose'). De arts zal pas op het spoor van de juiste diagnose kunnen geraken door de patiënt nadrukkelijk te vragen of deze door een kat is gebeten of gekrabd.

Diagnose, prognose en behandeling

Om de diagnose ‘kattenkrabziekte' te kunnen stellen, kan de arts ervoor kiezen om een PCR-test (zie Erfelijkheidsleer: Gentechnologie) uit te voeren voor het direct aantonen van de DNA van de bacterie in materiaal van de ontstekingshaarden.

De prognose bij kattenkrabziekte is uitstekend, behalve bij ernstige neurologische complicaties of ziekte van lever of milt. Gewoonlijk geneest de patiënt volledig. Plaatselijke lymfeklierzwellingen bij kattenkrabziekte reageren niet op antibiotica. Symptomatische behandeling met behulp van pijnstillers en warmte kan verlichting geven. Soms kan het draineren van de opgezwollen lymfeklier door middel van een naald verlichting brengen.

illustrative-material.table-short 1

ANDERE BACTERIËLE INFECTIES 

infectie

oorzaak en bron van infectie

symptomen en behandeling

opmerkingen

brucellose

oorzaak: Brucella

bron: huisdieren, rundvee, ongepasteuriseerde melk, besmette zuivelproducten

symptomen: koorts die maanden- of jarenlang meerdere keren kan terugkomen, buikpijn, braken, diarree, bot- en gewrichtspijn

behandeling: oraal doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
in combinatie met dagelijkse injecties streptomycine

mensen die in de vleesverwerkende industrie werken, dierenartsen, boeren en veefokkers hebben een verhoogd risico

kattenkrabziekte

oorzaak: Bartonella henselae

bron: katten

symptomen: rode blaren met korsten op de plaats waar iemand door een kat is gekrabd, gezwollen lymfeklieren die zich vullen met pus en door de huid naar buiten kunnen doorbreken

behandeling: warmtebehandeling, pijnstillers, azitromycine Handelsnaam
Zithromax
kan worden gegeven

de meeste katten in de wereld zijn geïnfecteerd (de meeste tonen geen tekenen van ziekte)

erysipeloïd

oorzaak: Erysipelothrix rhusiopathiae

bron: steekwond die is ontstaan bij het werken met dieren

symptomen: paarsachtig rood, hard gebied op de huid op de plaats van de verwonding, jeuk, branderig gevoel, zwelling

behandeling: eenmalige injectie met penicilline of erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
oraal gedurende 1 week, infectie verdwijnt meestal zonder behandeling

in zeldzame gevallen worden gewrichten of hartkleppen geïnfecteerd

neisseria-infecties

oorzaak: Neisseria meningitidis

bron: Neisseria meningitidis maakt deel uit van de commensale flora van mensen

oorzaak: Neisseria gonorrhoeae

bron: Neisseria gonorrhoeae is seksueel overdraagbaar

symptomen: symptomen van meningitis (hoofdpijn, verwardheid, slaapzucht, coma en overlijden)

behandeling: penicilline of ceftriaxon Handelsnaam
Rocephin

symptomen: afscheiding uit de urethra of vagina

behandeling: enkelvoudige dosis ceftriaxon Handelsnaam
Rocephin
of ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin

voor de meeste soorten is een vaccin beschikbaar

nocardiosis

oorzaak: Nocardia (meestal Nocardia asteroides)

bron: Nocardia komt voor in rottend materiaal in aarde; infectie van de longen kan het gevolg zijn van inademing van besmet stof; huidinfectie kan ontstaan door diepe wonden

symptomen: hoest, algehele zwakte, rillingen, pijn op de borst, kortademigheid, longabcessen, huidzweren

behandeling: co-trimoxazol of imipenem plus amikacine Handelsnaam
Amukin
gedurende vele maanden tot een jaar

mensen die chronisch ziek zijn of die geneesmiddelen ontvangen die het afweersysteem onderdrukken, hebben een verhoogd risico; bij eenderde van de mensen breidt de infectie zich uit naar de hersenen en veroorzaakt abcessen; infectie is potentieel dodelijk

rattenbeetziekte (rattenbeetkoorts)

oorzaak: Streptobacillus moniliformis

bron: wilde ratten of muizen; soms honden, katten, fretten, wezels of andere vleeseters die zich hebben gevoed met geïnfecteerde knaagdieren; voedsel besmet door knaagdieren

symptomen: rillingen, koorts die maandenlang kan terugkeren, braken, hoofdpijn, rug- en gewrichtspijn, uitslag op handen en voeten, zwelling van gewrichten

behandeling: penicilline of erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt

vaak worden antibiotica gegeven aan mensen met rattenbeten om ziekte te voorkomen; rattenbeetziekte veroorzaakt door Streptobacillus moniliformis komt vrijwel niet voor in Nederland. Een type rattenbeetziekte veroorzaakt door Spirillum minus komt veel voor in Azië. De symptomen komen overeen, behalve dat op de plaats van de beet ontsteking optreedt en de lymfeklieren opzwellen; ook treden vermoeidheid en uitslag op. Deze vorm van rattenbeetziekte wordt met penicilline of erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
behandeld

febris recurrens

oorzaak: Borrelia

bron: luizen, zachte teken

symptomen: plotselinge rillingen gevolgd door hoge koorts (koorts komt en verdwijnt met intervallen van 1 tot 2 weken), ernstige hoofdpijn, braken, spier- en gewrichtspijn, rode uitslag op de romp, armen en benen, geelzucht, vergroting van lever en milt, hartontsteking en hartfalen

behandeling: tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
, erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt
of doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S

in Nederland komt de ziekte niet voor; complicaties kunnen onder andere zijn oogontsteking, eruptie van rode uitslag over het gehele lichaam (erythema multiforme) en miskraam bij zwangere vrouwen

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Infecties met Enterobacteriaceae

Volgende: Leptospirose

Illustraties
Tabellen
Disclaimer