MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Pest

Pest (de ‘zwarte dood') is een ernstige infectie die door de gramnegatieve bacterie Yersinia pestiswordt veroorzaakt.

De bacterie die pest veroorzaakt, infecteert voornamelijk in het wild levende knaagdieren, zoals ratten, muizen, eekhoorns en prairiehonden. In het verleden zijn als gevolg van grote pestepidemieën, zoals de Zwarte Dood in de Middeleeuwen, zeer veel mensen gestorven. Grote aantallen knaagdieren en slechte hygiëne waren de belangrijkste factoren voor het ontstaan van deze epidemieën. Recentere uitbraken zijn beperkt gebleven tot een enkele persoon of kleine groepen mensen. De ziekte komt in Nederland niet en elders ter wereld sporadisch voor. In wetenschappelijke kring wordt de laatste tijd steeds meer betwijfeld of de middeleeuwse Zwarte Dood inderdaad door Yersinia pestiswerd veroorzaakt.

De bacteriën die pest veroorzaken, worden meestal door vlooien van geïnfecteerde dieren op de mens overgebracht. Door hoesten of niezen, waarbij bacteriën zich via druppeltjes verspreiden, kan de infectie van de ene persoon op de andere worden overgedragen. Overdracht via huisdieren, vooral katten, kan ook plaatsvinden door vlooienbeten of inademing van geïnfecteerde druppeltjes.

Symptomen en diagnose

Pest komt in verschillende vormen voor: builenpest (bubonische pest), longpest, septische pest of pestis minor. De symptomen hangen af van de vorm van pest.

Bij builenpest (bubonische pest) verschijnen de symptomen gewoonlijk 2 tot 5 dagen na blootstelling aan de bacterie, maar ze kunnen al na enkele uren tot pas na 12 dagen optreden. De symptomen beginnen plotseling, met rillingen en koorts tot 41 °C. De hartslag wordt snel en zwak en de bloeddruk kan dalen. Lymfeklierzwellingen (bubo's) verschijnen in de lies, de elleboog of de nek kort voor of tegelijk met de koorts. De opgezwollen lymfeklieren voelen vaak stevig aan en zijn zeer gevoelig. De bovenliggende huid is glad en rood, maar niet warm. De patiënt wordt rusteloos, ijlt, raakt verward en verliest de coördinatie. De lever en milt kunnen groter worden en zijn bij lichamelijk onderzoek gemakkelijk voelbaar. De lymfeklieren kunnen zich met pus vullen en in de tweede week spontaan abcederen (veretteren). Van de patiënten die niet worden behandeld, overlijdt meer dan 60%. De meeste sterfgevallen doen zich voor tussen de derde en vijfde dag.

Longpest is infectie van de longen met pestbacteriën die zich door het bloed hebben verspreid vanaf een andere infectieplaats of zijn ingeademd tijdens blootstelling aan een bacteriebron, zoals iemand met longpest die hoest. Deze vorm van pest is zeer besmettelijk. Deskundigen zijn van mening dat, indien pest door terroristen zou worden verspreid, longpest het gevolg zou kunnen zijn. De symptomen, die plotseling 2 of 3 dagen na blootstelling aan de bacteriën beginnen, zijn onder andere hoge koorts, rillingen, snelle hartslag en vaak ernstige hoofdpijn. Hoesten begint binnen 24 uur. Het sputum is eerst helder, maar bevat al snel sporen van bloed en wordt daarna geheel roze of helderrood (als frambozensiroop) en schuimend. De ademhaling verloopt gewoonlijk snel en moeizaam. De meeste patiënten die niet worden behandeld, overlijden binnen 48 uur na het eerste optreden van de symptomen.

Septische pest is een infectie die zich via het bloed verspreidt. Zelfs voordat andere symptomen van builenpest of longpest optreden, kan de patiënt al overlijden.

Pestis minor is een lichte vorm van pest die meestal alleen optreedt in een gebied waar de ziekte al langere tijd aanwezig is (endemisch is). De symptomen (gezwollen lymfeklieren, koorts, hoofdpijn en uitputting) nemen binnen een week af.

De diagnose ‘pest' wordt gesteld door onderzoek van laboratoriumkweken van bacteriën gekweekt uit monsters van bloed, sputum of lymfeklieren.

Preventie en behandeling

De preventie is gebaseerd op de bestrijding van knaagdieren en het gebruik van insectendodende middelen om vlooienbeten te vermijden. Vaccinatie is niet meer beschikbaar. Mensen die wonen in of reizen naar plaatsen waar een uitbraak van pest is, kunnen preventief het antibioticum doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
innemen.

Wanneer wordt vermoed dat iemand pest heeft, wordt de behandeling meestal onmiddellijk gestart. Bij septische pest of longpest moet binnen 24 uur met de behandeling worden begonnen. Onmiddellijke behandeling verlaagt de sterftekans tot minder dan 5%. Gedurende 10 dagen worden injecties met gentamicine Handelsnaam
Garamycin
Septopal
Gentamytrex
Garacol
gegeven. Andere antibiotica, zoals doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
en ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
, zijn ook effectief.

In tegenstelling tot patiënten met builenpest, moeten patiënten met longpest in quarantaine worden verpleegd. Iedereen die contact heeft gehad met een patiënt met longpest, dient te worden behandeld of nauwkeurig te worden gecontroleerd op tekenen van infectie.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Miltvuur (anthrax)

Volgende: Pneumokokkeninfecties

Illustraties
Tabellen
Disclaimer