MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Pneumokokkeninfecties

Pneumokokkeninfecties worden veroorzaakt door Streptococcus pneumoniae(pneumokok), een grampositieve ronde bacterie die meestal de longen infecteert.

Pneumokokken komen, vooral in de winter en het vroege voorjaar, algemeen voor in de bovenste luchtwegen van de mens, hun natuurlijke gastheer. Ondanks deze aanwezigheid veroorzaken pneumokokken slechts af en toe ziekte. De meest voorkomende ernstige ziekte door pneumokokken is longontsteking, een infectie van de longweefsels. (zie Pneumonie: Thuis opgelopen (community‑acquired) pneumonie)

Pneumokokken kunnen ook infecties veroorzaken in het oor (otitis media), de neusbijholten (sinusitis), de hersenvliezen (meningitis) en, minder vaak, de hartkleppen, gewrichten en buikholte. Soms raken deze gebieden geïnfecteerd doordat de pneumokokken zich door het bloed vanaf een andere infectieplaats hebben verspreid.

Een verhoogde kans op het ontwikkelen van pneumokokkeninfectie lopen onder andere patiënten met chronische ziekten en een verminderde afweer, zoals patiënten met de ziekte van Hodgkin, lymfoom, multipel myeloom, ondervoeding en sikkelcelanemie. Ouderen ontwikkelen ook vaak pneumokokkeninfecties. Omdat antilichamen die in de milt worden gemaakt, gewoonlijk pneumokokkeninfectie helpen voorkomen, lopen patiënten bij wie de milt is verwijderd of bij wie de milt niet functioneert ook een groter risico. Pneumokokkenpneumonie kan ook ontstaan na chronische bronchitis of als een algemeen voorkomend virus, bijvoorbeeld het griepvirus, het slijmvlies van de luchtwegen beschadigt.

Symptomen en diagnose

De symptomen beginnen plotseling met stekende pijn op de borst en koude rillingen. Soms volgen deze symptomen op de symptomen van een virusinfectie van de bovenste luchtwegen (keelpijn, verstopte neus, loopneus en een droge hoest). De patiënt krijgt koorts en hoest, waarbij sputum wordt geproduceerd, dat een roestkleur kan hebben. De patiënt voelt zich in het algemeen ziek en is vaak kortademig.

Soms kunnen pneumokokken worden herkend wanneer een sputummonster onder een microscoop wordt onderzocht. Meestal wordt echter sputum, pus of bloed voor kweek opgestuurd. Er worden thoraxfoto's gemaakt voor onderzoek op longontsteking.

Patiënten met pneumokokkenmeningitis hebben koorts, hoofdpijn en een algeheel gevoel van ziekte (malaise). De nek wordt stijf en pijnlijk bij beweging, hoewel dit vroeg in de ziekte niet altijd duidelijk is. Zodra meningitis wordt vermoed, wordt een ruggenmergpunctie (lumbaalpunctie (zie Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwen: Lumbaalpunctie)) uitgevoerd voor onderzoek op tekenen van infectie, zoals witte bloedcellen en bacteriën, in het hersenvocht (liquor cerebrospinalis).

Bij kinderen komen vaak oorinfecties door pneumokokken voor. Deze infecties veroorzaken oorpijn en een rood bolstaand trommelvlies. Er worden meestal geen kweken en andere diagnostische onderzoeken verricht. Vaccineren tegen pneumokokken bij kinderen verlaagt het percentage ernstige infecties aanzienlijk.

Preventie en behandeling

Een effectief pneumokokkenvaccin is beschikbaar voor personen ouder dan 2 jaar. Het vaccin biedt gedurende 3 tot 5 jaar bescherming tegen de meest voorkomende pneumokokkenstammen en vermindert de kans op het ontwikkelen van pneumokokkenpneumonie en sepsis met 80% en de kans op overlijden met 40%. Het vaccin kan worden toegediend aan mensen met een verhoogd risico van longontsteking, met sikkelcelanemie, bij wie de milt niet functioneert of is verwijderd, of bij wie lekkage van hersenvocht (liquor) optreedt. Vaccinatie kan worden overwogen bij patiënten met leukemie, patiënten met auto-immuunziekten die immunosuppressieve therapie krijgen toegediend en bij patiënten met nierziekten die een beenmerg- of orgaantransplantatie hebben ondergaan. De verstrekking van dit vaccin in Nederland geschiedt vooralsnog op medische indicatie. Er is tevens een vaccin dat ook voor kinderen jonger dan twee jaar werkzaam is en waarschijnlijk levenslange immuniteit opwekt tegen de 7 meest voorkomende pneumokokkenstammen.

Penicilline en amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
genieten de voorkeur bij de meeste pneumokokkeninfecties. Amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
wordt oraal gebruikt bij oor- en bijholte-infecties en penicilline wordt intraveneus toegediend bij ernstigere infecties. Wereldwijd komen steeds vaker pneumokokken voor die resistent zijn tegen penicilline en amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
, zodat in die gevallen soms moet worden uitgeweken naar de nieuwere quinolonen. In Nederland bedraagt het percentage penicillineresistente pneumokokken tot nu toe echter niet meer dan enkele procenten.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Pest

Volgende: Pseudomonasinfecties

Illustraties
Tabellen
Disclaimer