MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Streptokokkeninfecties

Streptokokkeninfecties worden veroorzaakt door soorten van de grampositieve kok Streptococcus (streptokokken).

De diverse ziekteverwekkende soorten streptokokken worden ingedeeld in groepen op basis van hun chemische eigenschappen en uiterlijke kenmerken. Elke groep veroorzaakt vaak specifieke infecties en symptomen. Veel streptokokkensoorten leven in en op het lichaam zonder schade te veroorzaken. Soms kunnen zelfs ziekteverwekkende streptokokken worden aangetroffen bij gezonde mensen (dragerschap). Wanneer bij laboratoriumonderzoek deze bacteriën bij zieke mensen worden aangetoond, kan het moeilijk zijn om vast te stellen of deze de oorzaak van ziekte zijn of niet.

Infecties met bepaalde streptokokkensoorten kunnen een auto-immuunreactie veroorzaken waarbij het lichaam zijn eigen weefsels aanvalt. (zie Auto-immuunziekten: Introductie)

Na een infectie als keelontsteking door streptokokken kunnen zich auto-immuunreacties ontwikkelen. Deze kunnen tot acute reuma en nierbeschadiging (glomerulonefritis) leiden.

Symptomen

streptokokken infecteren vaak de keel en de huid, hoewel ook veel andere delen van het lichaam kunnen worden geïnfecteerd, vooral het hart (endocarditis). Huidinfecties zijn onder andere cellulitis, erysipelas, impetigo en necrotiserende fasciitis. (zie Bacteriële huidinfecties: Introductie)

Keelontsteking door streptokokken is de meest voorkomende streptokokkeninfectie. De symptomen treden plotseling op en omvatten keelpijn, koorts, soms met rillingen, hoofdpijn, misselijkheid, braken, een snelle hartslag en een algeheel gevoel van ziekte (malaise). De keel is vuurrood, de amandelen zijn gezwollen en de lymfeklieren in de nek kunnen vergroot en gevoelig zijn. Hoesten, een ontsteking van het strottenhoofd (laryngitis) en een verstopte neus komen bij streptokokkeninfecties niet vaak voor. Deze symptomen duiden op een andere oorzaak, zoals een verkoudheid of allergie. Bij kinderen onder de 4 jaar kan een loopneus echter het enige symptoom zijn.

Roodvonk ontstaat wanneer streptokokken die een infectie (meestal in de keel) veroorzaken een toxine afgeven. Dit toxine veroorzaakt een uitgebreide rozerode uitslag die het opvallendst is op de buik, de zijkanten van de borst en in de huidplooien. De uitslag jeukt niet en is niet pijnlijk. Andere symptomen zijn onder andere een bleke huid rondom de mond, een blozend gezicht en donkerrode strepen in de huidplooien. Ook ontwikkelt zich op de tong een wit beslag met rode stippen (witte aardbeientong). Na enige dagen verdwijnt het beslag en wordt de tong vuurrood. De buitenste laag van de rood verkleurde huid schilfert vaak nadat de koorts is afgenomen.

Diagnose

Vanwege de kenmerkende symptomen kan van sommige streptokokkeninfecties (als cellulitis en impetigo) de diagnose meestal zonder verder onderzoek worden gesteld. Andere streptokokkeninfecties, vooral keelontsteking door streptokokken, lijken op ziekten die door andere bacteriën en virussen worden veroorzaakt. Bij deze aandoeningen wordt geprobeerd de diagnose te bevestigen door een monster van het geïnfecteerde gebied te nemen en te kweken. Helaas zijn veel infecties (huidinfecties in het bijzonder) moeilijk te kweken. Op of in de huid leven veel bacteriën, zodat het feit dat ze worden gevonden niet betekent dat ze ook de oorzaak van de infectie zijn. Ook moet de kweek gedurende minimaal een nacht groeien, waardoor de resultaten niet onmiddellijk beschikbaar zijn. Bepaalde snelle tests voor streptokokken geven binnen enkele uren resultaat. Als het resultaat van een snelle test positief is, is een kweek niet nodig. Indien de snelle test echter negatief is, wordt aanbevolen ook een kweek in te zetten. Deze tests zijn belangrijk omdat de meeste keelontstekingen, zelfs die er zeer ernstig uitzien, door virussen worden veroorzaakt, waarbij behandeling met antibiotica weinig zin heeft.

Behandeling

Patiënten met een keelontsteking en roodvonk genezen meestal binnen 2 weken, zelfs zonder behandeling. Niettemin kunnen antibiotica de duur van de symptomen bekorten en ernstige complicaties, zoals acute reuma, helpen voorkomen. Antibiotica kunnen ook voorkomen dat de infectie zich uitbreidt naar het middenoor, de neusbijholten en het mastoïd (het uitstekende bot achter het oor) of naar mensen in de naaste omgeving. Onmiddellijk na het eerste optreden van de symptomen wordt met een antibioticum begonnen, meestal orale penicilline V, en deze behandeling wordt gedurende 10 dagen gecontinueerd.

Andere streptokokkeninfecties (zoals cellulitis, necrotiserende fasciitis en endocarditis) zijn zeer ernstig en moeten worden behandeld met intraveneuze penicilline, soms in combinatie met andere antibiotica. Bij necrotiserende fasciitis is chirurgische verwijdering van dood, geïnfecteerd weefsel essentieel. Penicilline is effectief tegen de meeste streptokokken, maar sommige zijn ongevoelig voor penicilline en veel andere antibiotica.

Koorts, hoofdpijn en een zere keel kunnen worden behandeld met geneesmiddelen, zoals paracetamol of niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's), die de pijn verzachten en de koorts verlagen. Bedrust en isolatie zijn niet nodig. Aan gezinsleden of vrienden die vergelijkbare symptomen hebben of complicaties hebben gehad bij eerdere streptokokkeninfecties kan preventieve antibiotische therapie worden gegeven.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Stafylokokkeninfecties

Volgende: Tetanus

Illustraties
Tabellen
Disclaimer