MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Buiktyfus (typhus abdominalis)

Buiktyfus (typhus abdominalis) wordt door de gramnegatieve staafvormige bacterie Salmonella typhiveroorzaakt en wordt door aanhoudende koorts, buikpijn en huiduitslag gekenmerkt.

Salmonella typhiwordt in de ontlasting en urine van geïnfecteerde mensen uitgescheiden. Door na toiletbezoek de handen onvoldoende te wassen kan de bacterie onbedoeld op etenswaren worden overgebracht. Slechte rioolwaterzuivering kan tot verontreiniging van drinkwatervoorraden leiden. Vliegen kunnen de bacteriën direct van ontlasting op voedsel overbrengen. Ziekenhuispersoneel dat niet de juiste voorzorgsmaatregelen heeft genomen, kan in zeldzame gevallen buiktyfus oplopen doordat het met bevuild beddengoed of verontreinigd verband van geïnfecteerde patiënten in aanraking komt.

Ongeveer 3% van de geïnfecteerden die niet worden behandeld, scheidt meer dan een jaar lang bacteriën in de ontlasting uit. Sommige van deze dragers blijven symptoomloos. Volgens het klassieke adagium ‘forty, fatty, female' zouden dragers van Salmonella typhien andere salmonellasoorten vooral moeten worden gezocht in de groep van corpulente vrouwen van rond de veertig.

De tyfusbacteriën komen in het spijsverteringsstelsel terecht en dringen de bloedbaan binnen. Dit wordt gevolgd door ontsteking van de dunne en dikke darm. Bij ernstige infecties, die levensbedreigend kunnen zijn, kunnen er in de dunne darm zweren ontstaan. Deze zweren bloeden en perforeren soms de darmwand.

Symptomen en diagnose

Gewoonlijk beginnen de symptomen geleidelijk tussen de 8 en 14 dagen na infectie. De eerste symptomen zijn onder andere verlies van eetlust, koorts, hoofdpijn, gewrichtspijn, keelpijn, obstipatie (minder vaak diarree), buikpijn en abdominale drukpijn. Vaak komt een scherpe, niet-productieve hoest voor. Neusbloedingen kunnen optreden.

Naarmate de ziekte verergert, blijft de koorts hoog en kan de patiënt beginnen te ijlen. Deze aanhoudende koorts gaat vaak met een langzame hartfrequentie en extreme vermoeidheid gepaard. De diarree kan aanhouden, hoewel sommige patiënten last kunnen krijgen van obstipatie. Bij ongeveer 10% van de geïnfecteerden verschijnen in de tweede week van de ziekte groepen kleine roze puntjes op de borst en de buik die 2 tot 5 dagen zichtbaar blijven. Na 2 weken komt bij 3 tot 5% van de geïnfecteerden darmbloeding of perforatie voor.

Longontsteking kan in de tweede of derde week ontstaan en is meestal het gevolg van een pneumokokkeninfectie, hoewel ook tyfusbacteriën longontsteking kunnen veroorzaken. Ook kunnen de galblaas en de lever worden geïnfecteerd. Een infectie in het bloed (bacteriëmie) leidt af en toe tot infectie van het beenmerg (osteomyelitis), de hartkleppen (endocarditis), de nieren (glomerulitis), het urogenitale stelsel of de hersen- en ruggenmergvliezen (meningitis). Infectie van de spieren kan tot abcessen leiden.

De symptomen en het ziekteverloop van de patiënt kunnen op buiktyfus wijzen. De diagnose moet echter worden bevestigd door identificatie van de bacteriën in kweken van bloed, ontlasting, urine of andere lichaamsvloeistoffen of weefsels.

Preventie en behandeling

Reizigers naar gebieden waar buiktyfus algemeen voorkomt, dienen geen rauwe bladgroenten te eten, evenmin als ander voedsel dat op kamertemperatuur wordt opgediend of bewaard. In het algemeen is kort van tevoren klaargemaakt voedsel dat heet of gekoeld wordt opgediend veilig, evenals gebottelde koolzuurhoudende dranken en rauw voedsel dat kan worden geschild of gepeld. Water moet, als de veiligheid ervan niet kan worden gegarandeerd, vóór consumptie of tandenpoetsen worden gekookt of gechloreerd.

Zowel orale als injecteerbare vaccins tegen buiktyfus zijn beschikbaar, maar deze bieden slechts gedeeltelijke bescherming. Het vaccin wordt alleen gegeven aan mensen die naar gebieden reizen waar de ziekte algemeen voorkomt.

Bij directe behandeling met antibiotica geneest meer dan 99% van alle gevallen van buiktyfus. Het herstel kan echter maanden duren. Het antibioticum chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
werd wereldwijd gebruikt, maar de toxiciteit van het middel plus de toenemende resistentie ertegen heeft geleid tot gebruik van andere antibiotica (zoals co-trimoxazol of ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
). Als de patiënt een delirium heeft (ijlt), comateus of in shock is, kan ernstige ontsteking van de hersenen worden verminderd met corticosteroïden als prednison Handelsnaam
Prednison
. De patiënten die overlijden, zijn meestal ondervoed, zeer jong of zeer oud. Stupor, coma en shock zijn tekenen van ernstige infectie en een slechte prognose.

Patiënten die herstellen, doen dat binnen 3 tot 4 weken. Tussen 10% en 30% van de onbehandelde patiënten met buiktyfus overlijdt. Bij ongeveer 10% van de onbehandelde patiënten komen 2 weken na de eerste infectie de symptomen terug. Om onbekende redenen stijgt het herhalingspercentage tot 15 of 20% door antibioticagebruik tijdens de eerste ziekteperiode. Als antibiotica worden gegeven tijdens de herhaling (relaps), verdwijnt de koorts veel sneller dan tijdens de eerste ziekteperiode, maar af en toe treedt er nog een herhaling op.

Relaps wordt op dezelfde manier behandeld als de primaire aanval, maar antibiotica zijn meestal slechts 5 dagen nodig. Dragers (mensen die geen symptomen hebben, maar de bacteriën in hun ontlasting uitscheiden) dienen te worden aangemeld bij de lokale Inspectie voor de Volksgezondheid en mogen niet beroepsmatig met voedsel omgaan. Veel dragers kunnen de bacteriën kwijtraken met een antibioticakuur van 4 tot 6 weken.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Actinomycose

Volgende: Campylobacterinfecties

Illustraties
Tabellen
Disclaimer