MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Bacteriëmie en sepsis

Bacteriëmie is de aanwezigheid van bacteriën in de bloedbaan. Sepsis is een bacteriële infectie in de bloedbaan.

Een tijdelijke bacteriëmie kan optreden tijdens tandheelkundige procedures of tandenpoetsen, omdat bacteriën die op het tandvlees rond het gebit voorkomen, in de bloedbaan worden gedrukt. Bacteriën kunnen ook vanuit de darm de bloedbaan binnendringen, maar deze worden in de regel snel verwijderd zodra het bloed de lever passeert (portale circulatie). Deze aandoeningen zijn meestal niet ernstig.

Sepsis komt minder vaak voor. Sepsis treedt meestal op wanneer ergens in het lichaam een andere infectie is, zoals in de longen, buik, urinewegen of huid. Hoewel bacteriën meestal op de oorspronkelijke plaats van infectie blijven, verspreiden ze zich soms door de bloedbaan. Sepsis kan ook ontstaan wanneer wordt geopereerd in een deel van het lichaam dat is geïnfecteerd of waar bacteriën normaal al aanwezig zijn, zoals in de (dikke) darm. De aanwezigheid van een vreemd voorwerp, zoals een intraveneuze lijn, urinekatheter, drain, gewrichtsprothese of kunsthartklep, kan het risico van sepsis vergroten. Het risico van sepsis neemt toe naarmate het voorwerp langer blijft zitten. Sepsis komt vaker voor bij gebruikers van intraveneuze drugs, die zelden steriele drugs en naalden gebruiken. Ook kan sepsis gemakkelijk ontstaan bij iemand met een verminderde afweer, bijvoorbeeld bij een patiënt die chemotherapie krijgt. In zeldzame gevallen veroorzaken niet-bacteriële infecties sepsis.

Als niet snel wordt ingegrepen, kan sepsis overal in het lichaam infecties veroorzaken. Een infectie kan zo ontstaan in de hersenvliezen (meningitis), in het hartzakje (pericarditis), in de binnenwand van het hart (endocarditis), in het beenmerg (osteomyelitis), in de gewrichten (infectieuze artritis) en in andere gebieden. Bepaalde soorten bacteriën, zoals Stafylokokken, kunnen abcessen (ophopingen van pus) veroorzaken in de organen die ze infecteren.

Symptomen en diagnose

Omdat het lichaam kleine aantallen bacteriën meestal snel kan verwijderen, veroorzaakt tijdelijke bacteriëmie zelden symptomen. Symptomen als beven, koude rillingen, koorts, malaise, verwardheid, misselijkheid, braken en diarree wijzen echter op sepsis. Afhankelijk van het type en de locatie van de infectiebron (als daar sprake van is), kunnen zich ook andere symptomen voordoen.

Wanneer een patiënt met een infectie plotseling hoge koorts krijgt, wordt meestal sepsis vermoed. Het is vaak moeilijk bacteriën direct in de bloedbaan aan te tonen. Om de diagnose te stellen, wordt een aantal bloedmonsters afgenomen, waarna in het laboratorium wordt geprobeerd de bacteriën te kweken (bloedkweek), een proces dat 1 tot 5 dagen duurt. Het is echter mogelijk dat bacteriën niet in een kweek groeien, bijvoorbeeld omdat de patiënt antibiotica heeft gebruikt. Kweken van andere lichaamsvloeistoffen of ander materiaal, bijvoorbeeld urine, liquor (hersenvloeistof), weefsel uit wonden en opgehoest materiaal uit de longen (sputum), kunnen ook worden onderzocht op de aanwezigheid van bacteriën. Soms worden katheters uit het lichaam verwijderd en worden de punten afgeknipt en opgestuurd voor kweek.

Behandeling en prognose

Bij door een operatie of een tandheelkundige ingreep veroorzaakte bacteriëmie is meestal geen behandeling nodig. Bacteriëmie die door het inbrengen van een urinekatheter (katheterisatie) is veroorzaakt, vereist meestal geen behandeling, mits de katheter weer snel wordt verwijderd. Om bacteriëmie en sepsis te voorkomen krijgen patiënten met een risico van ernstige infecties, bijvoorbeeld patiënten met een hartklepgebrek, een prothese of een verminderde afweer, voor een operatie of katheterisatie meestal antibiotica.

Sepsis is zeer ernstig en levensgevaarlijk. Sepsis vereist onmiddellijke behandeling met antibiotica, ook al zijn de resultaten die de diagnose moeten bevestigen nog niet beschikbaar. Uitstel van behandeling met antibiotica vermindert de overlevingskans van de patiënt aanzienlijk. De keuze van een antibioticum wordt in eerste instantie gebaseerd op de bacteriën die het meest waarschijnlijk verantwoordelijk zijn voor de infectie. Dit is afhankelijk van de plaats waar de infectie is begonnen (infectiehaard of ‘focus'). Vaak worden twee of drie antibiotica tegelijk gegeven om de kans dat bacteriën worden gedood te vergroten, vooral wanneer de infectiehaard onbekend is. Wanneer later de onderzoeksresultaten beschikbaar komen, kunnen deze antibiotica eventueel worden vervangen door een antibioticum dat het minst schadelijk en het meest effectief is tegen de bacteriën die de infectie veroorzaken. Soms is een operatie nodig om de infectiehaard weg te nemen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Septische shock

Illustraties
Tabellen
Disclaimer