MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Septische shock

Septische shock is een aandoening die wordt veroorzaakt door een infectie in de bloedbaan (sepsis) waarbij de bloeddruk gevaarlijk daalt en veel organen slecht functioneren als gevolg van onvoldoende bloedtoevoer.

Er zijn verschillende oorzaken van shock. (zie Shock: Introductie)

Eén daarvan is sepsis. Septische shock komt het meest voor bij pasgeborenen (zie Problemen bij pasgeborenen: Neonatale sepsis (bloedvergiftiging bij pasgeborene)), mensen ouder dan 50 jaar en patiënten met een verminderde afweer. Patiënten met lage aantallen leukocyten (zoals patiënten met aids of kanker of die chemotherapie krijgen) en mensen met een chronische ziekte (zoals diabetes mellitus of cirrose) hebben een groter risico van septische shock.

Septische shock wordt veroorzaakt door cytokinen (stoffen gemaakt door het afweersysteem ter bestrijding van een infectie (zie Biologie van het afweersysteem: Cytokinen)) en door toxinen geproduceerd door sommige bacteriën. Deze stoffen zorgen ervoor dat de bloedvaten zich verwijden (dilateren), wat tot een daling van de bloeddruk leidt. De bloedtoevoer naar de vitale organen, vooral de nieren en hersenen, neemt als gevolg daarvan af. Deze vermindering in bloedtoevoer treedt op ondanks de pogingen van het lichaam dit te compenseren door verhoging van zowel de hartslag als het bloedvolume dat wordt rondgepompt. Uiteindelijk raakt het hart uitgeput door de toxinen en het versnelde rondpompen van het bloed, waardoor er steeds minder bloed wordt rondgepompt en steeds minder bloed naar de vitale organen wordt gevoerd. De wanden van de bloedvaten kunnen gaan lekken, waardoor vloeistof uit de bloedsomloop naar de weefsels kan ontsnappen en daar zwelling kan veroorzaken. Dit lekken en zwellen kan zich in de longen voordoen, waardoor ademhalingsmoeilijkheden ontstaan (ademnood).

Symptomen en diagnose

Vaak zijn de eerste aanwijzingen voor septische shock verwardheid en verminderde geestelijke alertheid. Deze symptomen kunnen al 24 uur of langer voordat de bloeddruk daalt duidelijk worden. Andere vroege symptomen zijn onder andere koude rillingen, een snelle stijging van de lichaamstemperatuur, een warme rode huid, een snelle krachtige pols, een zeer snelle ademhaling en een bloeddruk die nu weer stijgt en dan weer daalt. De urineproductie neemt af. Weefsels met een slechte bloedtoevoer geven een overmaat aan melkzuur af aan de bloedbaan. Hierdoor wordt het bloed zuurder, waardoor veel organen slecht gaan functioneren. In een later stadium daalt de lichaamstemperatuur vaak beneden normaal.

Naarmate septische shock verergert, kunnen verschillende organen uitvallen (multi organ failure, MOF). De nieren kunnen bijvoorbeeld uitvallen, wat kan leiden tot een zeer lage of geen urineproductie en ophoping van afvalproducten van de stofwisseling (als ureum) in het bloed. De longen kunnen slecht gaan functioneren, leidend tot ademhalingsmoeilijkheden en een verlaging van de zuurstofconcentratie in het bloed. Er kan hartfalen optreden, waardoor vochtretentie en zwelling van weefsels ontstaan. Er kunnen bovendien bloedstolsels in de bloedvaten ontstaan.

Om de diagnose ‘septische shock' te bevestigen, kunnen bloedmonsters worden afgenomen voor onderzoek. Hoge of lage aantallen witte bloedcellen, een verlaging van de zuurstofconcentratie, een afname van het aantal bloedplaatjes, een overmaat melkzuur en verhoogde spiegels van afvalproducten van de stofwisseling zijn tekenen dat iemand mogelijk een septische shock heeft. Ook kan een op een vingertop bevestigde sensor worden gebruikt om de zuurstofconcentratie in het bloed te controleren. Een elektrocardiogram (ECG) kan onregelmatigheden in het hartritme aantonen, waaruit kan worden opgemaakt dat de bloedtoevoer naar het hart onvoldoende is. Bloedkweken worden ingezet om een eventuele infectie aan te tonen. Omdat er naast sepsis andere oorzaken van shock zijn, kunnen meer onderzoeken nodig zijn.

Behandeling en prognose

Zodra de symptomen van septische shock duidelijk worden, moet de patiënt voor behandeling worden opgenomen op een intensivecareafdeling. Vocht wordt intraveneus toegediend om de bloeddruk te verhogen. Geneesmiddelen worden gegeven om de bloedtoevoer naar de hersenen, het hart en andere organen te vergroten. Er wordt extra zuurstof toegediend. Als de longen slecht functioneren, kan beademing nodig zijn.

Antibiotica worden intraveneus toegediend zodra bloedmonsters voor laboratoriumonderzoek zijn afgenomen. Totdat in het laboratorium de infecterende bacteriën zijn geïdentificeerd, worden twee of meer antibiotica tegelijk gegeven om de kans te vergroten dat alle bacteriën worden gedood.

Eventueel aanwezige abcessen worden gedraineerd en eventueel aanwezige katheters, die de infectie mogelijk hebben veroorzaakt, worden verwijderd. Een operatie kan worden uitgevoerd om dood weefsel te verwijderen, zoals gangreneus darmweefsel. Ondanks alle inspanningen overlijdt meer dan een kwart van alle mensen met septische shock.

Specifieke, niet-antibiotische, geneesmiddelen tegen sepsis verkeren nog in een pril stadium. Geactiveerde drotrecogin alfa, een kunstmatig geproduceerd menselijk eiwit dat ontsteking en stolling van het bloed voorkomt, is zo'n middel dat mogelijk de overlevingskans van mensen met ernstige sepsis kan verbeteren. De kosten van één behandeling met drotrecogin alfa variëren van 2.000 tot 8.000 euro. In Nederland wordt het middel zeer zelden toegepast, vrijwel altijd op geleide van een speciaal, door de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, opgesteld protocol.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Bacteriëmie en sepsis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer