MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Selectie van een antibioticum

Elk antibioticum is alleen effectief tegen bepaalde bacteriën. Bij het kiezen van een antibioticum voor de behandeling van een patiënt met een infectie gaat een arts uit van de meest waarschijnlijke ziekteverwekker(s). Voor sommige infecties kunnen alleen bepaalde soorten bacteriën verantwoordelijk zijn. Als er een antibioticum is waarvan kan worden voorspeld dat het effectief is tegen al deze bacteriën, is verder onderzoek, althans voor de behandeling, niet nodig. Bij infecties die kunnen worden veroorzaakt door veel verschillende soorten bacteriën of door bacteriën waarvan de gevoeligheid voor antibiotica niet voorspelbaar is, wordt geprobeerd de infecterende bacterie in het laboratorium te identificeren uit monsters van bloed, urine of weefsel van de patiënt. (zie Biologie van infectieziekten:Ontwikkeling van infectieKader)

De bacterie wordt vervolgens op gevoeligheid voor verschillende antibiotica getest. Bij deze onderzoeken duurt het meestal minimaal 1 of 2 dagen voordat de resultaten bekend zijn. Daarom kunnen deze onderzoeken niet worden gebruikt als richtlijn bij de eerste keuze van een antibioticum.

Antibiotica die effectief zijn in het laboratorium, hoeven echter niet effectief te zijn bij iemand met een infectie. De effectiviteit van de behandeling hangt af van de mate van absorptie van het geneesmiddel in de bloedsomloop, de mate van verspreiding van het geneesmiddel naar de infectiehaard(en) in het lichaam en de snelheid waarmee het lichaam het geneesmiddel verwijdert. Bij de keuze van een geneesmiddel wordt ook rekening gehouden met de aard en ernst van de infectie, de mogelijke bijwerkingen van het geneesmiddel, de mogelijkheid van allergieën of andere ernstige reacties op het geneesmiddel en de kosten van het geneesmiddel.

Combinaties van antibiotica zijn soms nodig om ernstige infecties te behandelen, vooral in de eerste dagen wanneer de gevoeligheid van de bacteriën voor antibiotica nog niet bekend is. Combinaties zijn ook belangrijk bij infecties waarbij de bacterie snel ongevoelig wordt voor een enkel antibioticum. Infecties die worden veroorzaakt door meer dan één bacterie, waarbij elke bacterie gevoelig is voor een ander antibioticum, worden met een combinatie van antibiotica behandeld.

TYPE

GENEESMIDDEL

GEBRUIK

BIJWERKINGEN

aminoglycosiden 

 

amikacine Handelsnaam
Amukin

gentamicine Handelsnaam
Garamycin
Septopal
Gentamytrex
Garacol

neomycine

netilmicine Handelsnaam
Netromycine

streptomycine

tobramycine Handelsnaam
Nebcin
Tobrex
Obracin

infecties veroorzaakt door gramnegatieve bacteriën, zoals Escherichia coli en Klebsiella gehoorverliesduizeligheidnierbeschadiging

carbapenems (thienamycinen) 

 

ertapenem

imipenem/cilastatine Handelsnaam
Tienam

meropenem Handelsnaam
Meronem

gangreen

sepsis

pneumonie

buik- en urineweginfecties en (behalve ertapenem), pseudomonasinfecties

epileptische aanvallenverwardheid

cefalosporinen, eerste generatie 

 

cefazoline Handelsnaam
Kefzol
Cefacidal

cefalexine Handelsnaam
Keforal

infecties van huid en weke delen

chirurgische profylaxe

maag-darmklachten en diarreemisselijkheidallergische reacties

cefalosporinen, tweede generatie 

 

cefaclor Handelsnaam
Ceclor

cefamandol Handelsnaam
Mandol

cefoxitine Handelsnaam
Mefoxin

cefuroxim Handelsnaam
Zinacef
Zinnat

urosepsis

luchtweg- en buikinfecties

maag-darmklachten en diarreemisselijkheidallergische reacties

cefalosporinen, derde generatie 

 

cefixim Handelsnaam
Fixim

cefotaxim Handelsnaam
Claforan

cefpodoxim Handelsnaam
Orelox

ceftazidim Handelsnaam
Fortum

ceftibuten Handelsnaam
Cedax

ceftizoxim

ceftriaxon Handelsnaam
Rocephin

ernstige, vaak in het ziekenhuis opgelopen, infecties maag-darmklachten en diarreemisselijkheidallergische reacties

cefalosporinen, vierde generatie 

  cefepim* in Nederland vrijwel niet toegepast maag-darmklachten en diarreemisselijkheidallergische reacties

macroliden 

 

azitromycine Handelsnaam
Zithromax

claritromycine Handelsnaam
Klacid

erytromycine Handelsnaam
Erythrocine
Aknemycin
Eryderm
Inderm
Zineryt

vervangt penicilline bij penicillineovergevoeligheid

luchtweginfecties

Mycoplasma-infecties

misselijkheid, overgeven en diarree (vooral bij hogere doses)geelzucht

monobactams 

  aztreonam* infecties veroorzaakt door gramnegatieve bacteriën allergische reacties

penicilline 

 

amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin

ampicilline Handelsnaam
Ampicilline
Pentrexyl

cloxacilline Handelsnaam
Orbenin

penicilline g

penicilline v

piperacilline Handelsnaam
Pipcil
Pipril

ticarcilline Handelsnaam
Ticarpen

breed scala aan infecties, penicilline gebruikt bij streptokokkeninfecties, syfilis en ziekte van Lyme misselijkheid, overgeven en diarreeallergie met ernstige anafylactische reactieshersen- en nierbeschadiging (zeldzaam)

polypeptiden 

 

bacitracine

colistine Handelsnaam
Belcomycine
Colimycine

polymyxine b

oor-, oog- of blaasinfecties, meestal direct op de huid of het oog toegepast, in zeldzame gevallen toediening door injectie nier- en zenuwbeschadiging (bij toediening door injectie)

quinolonen 

 

ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin

levofloxacine Handelsnaam
Tavanic

moxifloxacine Handelsnaam
Avelox

norfloxacine Handelsnaam
Noroxin
Chibroxol

ofloxacine Handelsnaam
Tarivid
Trafloxal

urineweginfecties, bacteriële prostatitis, bacteriële diarree, gonorroe misselijkheid (zeldzaam)nervositeit, tremoren, epileptische aanvallenontsteking of scheuring van pezen

sulfonamiden 

 

sulfamethizol

sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine

trimethoprimsulfamethoxazol (co-trimoxazol)

urineweginfecties (behalve sulfasalazine, sulfacetamide) misselijkheid, overgeven en diarreeallergie (waaronder huiduitslag)kristallen in urine (zeldzaam)afname van aantal witte bloedcellengevoeligheid voor zonlicht

tetracyclinen 

 

doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S

minocycline Handelsnaam
Minocin
Aknemin
Minotab

oxytetracycline

tetracycline Handelsnaam
Tetracycline

syfilis

Chlamydia-infecties

ziekte van Lyme

Mycoplasma-infecties

rickettsia-infecties

maag-darmklachtengevoeligheid voor zonlichtverkleuring van tandenpotentiële toxiciteit voor moeder en foetus tijdens zwangerschap

diverse antibiotica 

  chlooramfenicol in Nederland vrijwel niet meer gebruikt sterke afname van aantal witte bloedcellen (zeldzaam)
  clindamycine streptokokken- en stafylokokkeninfecties fasciitis necroticans, longabces ernstige diarree
  ethambutol tuberculose visusstoornissen
  fosfomycine* blaasinfecties diarree
  isoniazide tuberculose misselijkheid en brakengeelzucht
  linezolid* ernstige infecties veroorzaakt door grampositieve bacteriën die resistent zijn voor andere antibiotica misselijkheid hoofdpijndiarreelaag aantal bloedplaatjes
  metronidazol vaginitis veroorzaakt door Trichomonas of Gardnerellabekken- en buikinfecties misselijkheidhoofdpijn (vooral bij gebruik in combinatie met alcohol)metaalachtige smaakdonkere urine
  nitrofurantoïne* urineweginfecties misselijkheid en brakenallergie
  pyrazinamide tuberculose leverfunctiestoornisjicht (soms)
  quinupristine/dalfopristine* ernstige infecties veroorzaakt door grampositieve bacteriën die resistent zijn voor andere antibiotica pijnlijke spieren en gewrichten
  rifampicine tuberculoselepra uitslagleverfunctiestoornisroodoranje speeksel, zweet, tranen en urine
  spectinomycine* gonorroe allergiekoorts
  vancomycine ernstige infecties veroorzaakt door grampositieve bacteriën resistent voor andere antibiotica blozen, jeuk

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Resistentie tegen antibiotica

Illustraties
Tabellen
Disclaimer